Lăng mộ 600 năm tuổi ở Chan Chan hé lộ nghi thức an táng của giới tinh hoa Chimú

Phát hiện gì tại Chan Chan?

Tháng 9/2026, các nhà khảo cổ Peru công bố một nền tang lễ gần như nguyên vẹn, có niên đại khoảng 600 năm của giới tinh hoa Chimú tại Chan Chan — kinh đô cũ của vương quốc Chimú ở ven biển phía bắc Peru. Di tích chứa hài cốt của 38 người và nhiều đồ tùy táng, là một bối cảnh mai táng cấp cao hiếm hoi chưa bị xáo trộn đáng kể. 148

Ngôi mộ nằm dưới các lớp đất lấp trong khu thành có tường bao Utzh An, vốn là Cung điện Gran Chimú cũ, thuộc quần thể Chan Chan gần Trujillo, vùng La Libertad. 5

Công trình là một nền gần vuông, mỗi cạnh xấp xỉ 17 m, cao khoảng 5 m. Cấu trúc gồm một buồng trung tâm và các buồng bên. Các bản tin mô tả chưa hoàn toàn thống nhất về tổng số không gian — có nguồn nói ba không gian chính, nguồn khác nói năm buồng — nhưng đều xác nhận đây là một kiến trúc mai táng quy mô lớn, được xây dựng có chủ đích. 345

38 người và các đồ tùy táng nói lên điều gì?

Trong buồng chính, nhóm khảo cổ phát hiện một cá thể có thể thuộc tầng lớp tinh hoa Chimú, cùng 37 người khác. Tại đây còn có vũ khí bằng kim loại, hiện vật đồng và vàng. Quy mô của nền mộ, vị trí trong một khu phức hợp hoàng gia hoặc tinh hoa, cùng đồ tùy táng phong phú đều củng cố nhận định rằng đây là nơi chôn cất những người có địa vị cao. 345

Số lượng 38 người cho thấy nghi thức tưởng niệm của giới tinh hoa Chimú có thể không chỉ dành cho một cá nhân. Những người đi cùng có thể là thân thuộc, người phục vụ, tùy tùng hoặc những người giữ vai trò nghi lễ khác. Tuy nhiên, quan hệ giữa họ với nhân vật chính, cũng như nguyên nhân tử vong, hiện chưa được xác định. 45

Một phát hiện đặc biệt đáng chú ý là một cá thể được chôn trong tư thế nằm duỗi thẳng hoàn toàn. Đây là tư thế không phổ biến trong bối cảnh Chimú, nên có thể phản ánh địa vị riêng hoặc một cách xử lý nghi lễ khác thường, bao gồm khả năng hiến tế. Dù vậy, đây mới là giả thuyết khảo cổ, chưa phải kết luận. 6

Phần sọ của nhân vật chính và một số hài cốt khác có dấu vết sắc tố đỏ, có thể là thần sa — khoáng chất chứa thủy ngân sulfide — được dùng trong nghi thức mai táng. Cần phân tích phòng thí nghiệm để xác định chính xác thành phần này. 5

Giá trị lịch sử: thời điểm Chimú gặp đế chế Inca

Niên đại khoảng 600 năm đưa khu mộ về giai đoạn ngay trước hoặc vào khoảng cuộc chinh phục vương quốc Chimú của đế chế Inca giữa thế kỷ XV. Vì thế, di tích có thể giúp các nhà nghiên cứu theo dõi sự tiếp nối trong tập quán Chimú hoặc nhận diện những ảnh hưởng của thời Inca. 4

Ngôi mộ dường như đã tránh được sự xáo trộn thời Inca, nạn cướp bóc trong thời thuộc địa Tây Ban Nha và các đợt đào trộm sau này, một phần vì lối vào được che chở bởi lớp đá lấp. 15 Điều này đặc biệt quan trọng bởi Chan Chan đã được khai quật trong nhiều thập kỷ, nhưng các nhà nghiên cứu cho biết trước đó chưa từng tìm thấy tại đây một khu mộ tinh hoa Chimú có tình trạng nguyên vẹn tương đương. 4

Không bị cướp phá đồng nghĩa các nhà khảo cổ còn có thể nghiên cứu mối liên hệ nguyên gốc giữa vị trí các thi hài, trình tự an táng, kiến trúc và đồ cúng tế — loại thông tin mà các khu mộ bị xáo trộn hoặc hiện vật không rõ nguồn gốc không thể cung cấp. 5

Những câu hỏi còn chờ lời giải

Nhóm thuộc Dự án Đặc biệt Quần thể Khảo cổ Chan Chan (PECACH) bắt đầu từ những cuộc khảo sát nông và một chỗ trũng nhỏ được nhận ra khoảng bốn năm trước. Họ quay lại vào tháng 5 và cẩn trọng làm sạch lối vào buồng mộ. 5

Các phân tích tiếp theo đối với xương, sắc tố và hiện vật có thể làm rõ tuổi, giới tính, sức khỏe, chế độ ăn, quan hệ huyết thống, sự di chuyển, niên đại và cách thức xử lý thi hài. Chúng cũng có thể giúp kiểm tra liệu tư thế nằm duỗi thẳng hoặc các đợt chôn cất tập thể có liên quan tới hiến tế, tái an táng hay những vai trò xã hội khác hay không. Hiện những vấn đề này chưa thể trả lời dứt khoát từ bằng chứng đã công bố. 56

Phát hiện cũng nhắc lại rằng Chan Chan — di sản được UNESCO công nhận, nổi tiếng với kiến trúc gạch bùn adobe đồ sộ — vẫn còn những lớp trầm tích khảo cổ quan trọng nằm dưới lòng đất. Không gian tang lễ của tầng lớp tinh hoa Chimú tại đây vẫn là lĩnh vực cần được khám phá thêm. 45