Vì sao giá khí đốt châu Âu tăng vọt trước mùa đông?

Đợt tăng giá khí đốt mới của châu Âu là hệ quả của ba yếu tố chồng lên nhau: nguồn cung LNG bị gián đoạn, kho dự trữ thấp và rủi ro giá tăng để giữ được nguồn hàng. Hạn chế vận tải qua eo biển Hormuz đã làm thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu thêm căng thẳng, đúng lúc châu Âu cần bơm đầy kho để chuẩn bị cho mùa đông. Khi lượng khí dự trữ mỏng hơn thường lệ, người mua châu Âu buộc phải trả giá cao hơn để có các chuyến hàng đường biển linh hoạt. 12

Cú sốc chính: ít LNG hơn cho thị trường châu Âu

Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 1/5 lượng LNG giao dịch trên toàn cầu. Việc tuyến đường này gần như bị đóng đã hạn chế xuất khẩu từ khu vực Vùng Vịnh, khiến nguồn LNG trên toàn thế giới bị siết lại. 12

Châu Âu không chỉ phụ thuộc vào LNG từ Vùng Vịnh. Tuy nhiên, khi nguồn cung khan hiếm, khu vực này phải cạnh tranh với người mua châu Á để tìm các lô hàng thay thế. Cạnh tranh đặc biệt gay gắt trên thị trường giao ngay, nơi tàu chở LNG có thể đổi hướng giữa các khu vực. Vì vậy, giá khí đốt cao hơn ở châu Âu không chỉ phản ánh gián đoạn: đó còn là cách thị trường dùng giá để kéo các chuyến LNG về châu Âu.

Dự trữ thấp làm giảm “lớp đệm” cho mùa đông

Theo Reuters, các kho khí đốt châu Âu vào đầu tháng 9 chỉ đầy khoảng 66–67% — mức thấp nhất cùng kỳ trong 15 năm và thấp hơn khoảng 12 điểm phần trăm so với một năm trước. Tồn kho thường đạt đỉnh theo mùa gần khi bước vào mùa sưởi ấm; năm 2025, mức đỉnh là 83%. 1

Kho dự trữ là dạng bảo hiểm năng lượng cho mùa đông của châu Âu. Mức tồn kho thấp không đồng nghĩa EU chắc chắn cạn khí, nhưng khiến khu vực phụ thuộc nhiều hơn vào dòng nhập khẩu liên tục trong mùa lạnh. Nếu gián đoạn vận tải kéo dài, thời tiết rét đậm hoặc châu Á tăng mua LNG, tác động sẽ nghiêm trọng hơn khi vùng đệm dự trữ nhỏ đi.

Tại Đức — nơi có hệ thống kho khí đốt lớn nhất châu Âu — các kho chỉ đầy khoảng một nửa vào đầu tháng 9, cho thấy mức độ dễ tổn thương không đồng đều giữa các nước. 14

Vì sao TTF Hà Lan vượt 80 euro/MWh?

TTF của Hà Lan là chỉ số giá khí đốt bán buôn chủ chốt của châu Âu. Giá đã vượt 80 euro mỗi megawatt-giờ trong tháng 9, mức cao nhất kể từ năm 2022, trong bối cảnh kho dự trữ EU thấp và hoạt động vận chuyển LNG bị bó hẹp. 3

Động thái này phản ánh chi phí để bảo đảm nguồn cung cận biên trong một thị trường khan hiếm. Các nhà giao dịch cần mức giá châu Âu đủ cao để thu hút tàu hàng khỏi những điểm đến cạnh tranh. Nhưng chính điều đó lại làm tăng chi phí cho doanh nghiệp dùng khí đốt, thị trường điện và sau cùng có thể tác động đến khách hàng dân dụng.

Rủi ro còn bị khuếch đại bởi các vấn đề nguồn cung khác, gồm hoạt động bảo dưỡng ảnh hưởng đến một phần khí đốt qua đường ống từ Na Uy và lượng khí từ Algeria sang Italy suy giảm. 2

Mục tiêu dự trữ linh hoạt hơn, nhưng đánh đổi vẫn rất rõ

Ủy ban châu Âu từng cho biết hạ tầng EU có thể bơm đầy kho lên ít nhất 80% trước ngày 1/11, với điều kiện LNG sẵn có. Cơ quan này khuyến khích các nước sử dụng cơ chế linh hoạt trong quy định dự trữ khí đốt và cân nhắc mục tiêu 80% để giảm áp lực lên thị trường. 2

Sau đó, Hà Lan hạ mục tiêu dự trữ quốc gia xuống 64%, thấp hơn 10 điểm phần trăm so với mục tiêu cũ, với lý do giảm sức ép tăng giá trên thị trường bán buôn. 3

Đây là một lựa chọn chính sách khó khăn. Ép buộc mua vào mạnh để lấp đầy kho có thể cải thiện lượng dự trữ vật chất, nhưng cũng có thể đẩy giá lên cao hơn nếu LNG đang thiếu. Nới mục tiêu giúp hạn chế cuộc chạy đua trả giá, đổi lại biên độ dự phòng sẽ mỏng hơn nếu mùa đông diễn biến xấu.

Ngành công nghiệp chịu ảnh hưởng trước tiên

Các ngành tiêu thụ nhiều khí đốt như hóa chất, thép, phân bón, thủy tinh, giấy và nhôm sẽ chịu tác động nhanh nhất. Họ hoặc sử dụng trực tiếp lượng khí lớn, hoặc phụ thuộc vào giá điện vốn liên hệ chặt với giá khí.

Nếu giá bán buôn duy trì ở mức cao, doanh nghiệp có thể cắt giảm sản lượng, hoãn đầu tư hoặc tạm dừng những cơ sở kém cạnh tranh. Rủi ro rộng hơn là năng lực cạnh tranh công nghiệp của châu Âu suy yếu: nhà sản xuất hoặc phải chấp nhận chi phí năng lượng cao và lợi nhuận giảm, hoặc tăng giá bán và có nguy cơ mất khách hàng.

Hộ gia đình và lạm phát có thể bị tác động ra sao?

Các hộ gia đình thường cảm nhận cú sốc giá khí đốt bán buôn chậm hơn, thông qua giá sưởi ấm và điện. Mức độ cũng như thời điểm chuyển giá phụ thuộc vào quy định giá bán lẻ, hợp đồng và chính sách hỗ trợ ở từng nước.

Tác động không chỉ nằm ở hóa đơn tiện ích. Khí đốt và năng lượng là đầu vào của vận tải, sản xuất thực phẩm, vật liệu xây dựng và hàng hóa công nghiệp; vì thế, giá năng lượng cao có thể làm sống lại áp lực lạm phát. Chính phủ có thể giảm bớt gánh nặng bằng trợ cấp, giảm thuế hoặc biện pháp can thiệp khác, nhưng các lựa chọn này đi kèm chi phí ngân sách.

Rủi ro lớn nhất là mất khả năng chống chịu, không phải thiếu khí chắc chắn

Cách nhìn chính xác hơn không phải là châu Âu chắc chắn sẽ hết khí đốt. Vấn đề là khu vực đang tiến vào giai đoạn chuẩn bị cho mùa đông với ít “bảo hiểm” hơn và mức phí cao hơn để bảo đảm nguồn cung.

Reuters ước tính lượng khí dự trữ có thể chỉ đạt đỉnh khoảng 70–75% trong năm nay, thấp hơn mức 83% của năm 2025; kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào nguồn LNG và điều kiện thị trường. 1 Nếu vận tải biển sớm ổn định trở lại và nhập khẩu duy trì đều, áp lực có thể hạ nhiệt. Ngược lại, gián đoạn kéo dài ở Hormuz cùng nhu cầu LNG mạnh từ châu Á có thể giữ giá ở mức cao và khiến châu Âu dễ tổn thương hơn trước thời tiết mùa đông.

Ưu tiên trước mắt của các nhà hoạch định chính sách và bên mua năng lượng là bảo đảm nguồn hàng mà không kích hoạt mua gom hoảng loạn, cắt giảm nhu cầu có thể tránh được, tận dụng hiệu quả hạ tầng xuyên biên giới và bảo vệ các hộ dễ tổn thương cùng những ngành công nghiệp chiến lược. Không có giải pháp nào không phải trả giá, nhưng mỗi biện pháp đều có thể giảm nguy cơ thị trường khí đốt căng thẳng biến thành một cuộc khủng hoảng kinh tế rộng hơn.