Lagarde: Hãy chuyển hướng chi tiêu để đầu tư cho AI, quốc phòng và năng lượng

Châu Âu cần nguồn vốn lớn cho trí tuệ nhân tạo (AI), quốc phòng và quá trình chuyển dịch năng lượng. Nhưng theo Christine Lagarde, cách tạo dư địa không phải là nới lỏng ngân sách một cách đại trà. Các chính phủ nên kiềm chế hoặc chuyển hướng những khoản chi khác để tài trợ cho các ưu tiên chiến lược, đồng thời vẫn giữ tình hình tài chính công bền vững. 810

Thông điệp chính: ưu tiên lại ngân sách, không buông lỏng kỷ luật

Bà Lagarde cho rằng đầu tư cho quốc phòng, chuyển dịch năng lượng và AI là cần thiết. Tuy nhiên, bà không cổ vũ việc đơn giản mở rộng chi tiêu công. Thay vào đó, các nước cần kiểm soát một số hạng mục chi khác để có nguồn lực cho các ưu tiên mới mà không làm lệch cân đối tài khóa. 810

Bà không nêu đích danh chương trình nào cần giảm chi. Vì vậy, đây chủ yếu là một nguyên tắc điều hành ngân sách — sắp xếp lại thứ tự ưu tiên trong khuôn khổ tài khóa đáng tin cậy — chứ không phải danh sách cắt giảm cụ thể cho từng nước. 8

Linh hoạt cho quốc phòng là tạm thời, không thay thế kỷ luật tài khóa

Theo các báo cáo cùng thời điểm, Lagarde đề cập các “van linh hoạt” trong quy tắc tài khóa của Ủy ban châu Âu, cho phép có thêm khoảng trống nhất định đối với đầu tư liên quan đến quốc phòng. 89

Điểm then chốt là cần phân biệt giữa dư địa điều chỉnh ngân sách mang tính tạm thời với việc hạ thấp lâu dài các tiêu chuẩn tài khóa. Bà cũng nhấn mạnh việc kiểm soát chặt tài chính công và công khai, minh bạch dữ liệu ngân sách. Kinh nghiệm về những vấn đề dữ liệu tài khóa của Hy Lạp trong cuộc khủng hoảng tài chính được nêu như một lời cảnh báo về rủi ro của báo cáo thiếu đáng tin cậy. 9

Các tài liệu được cung cấp không xác nhận đủ mạnh từ nguồn sơ cấp về mốc thời gian chính xác 5–7 năm được một số báo cáo nhắc tới. Vì thế, cách diễn giải thận trọng hơn là EU có sự linh hoạt tạm thời cho chi tiêu quốc phòng, thay vì coi đây là một thời hạn cố định đã được kiểm chứng.

Không chỉ ngân sách công: châu Âu cần vốn tư nhân cho đầu tư chiến lược

Lập luận của Lagarde không chỉ xoay quanh ngân sách nhà nước. Khả năng tài trợ cho công nghệ, an ninh và năng lượng của châu Âu còn phụ thuộc vào việc nguồn tiết kiệm có thể được dẫn vào các dự án đầu tư trong khu vực hiệu quả đến đâu.

Cảnh báo của bà về AI khá rõ ràng: châu Âu không nên bỏ lỡ cơ hội thương mại từ công nghệ này như từng không nắm bắt được phần lớn lợi ích thương mại của làn sóng công nghệ thông tin và truyền thông đầu tiên. 4

Một số tường thuật về phát biểu ngày 11/9 gán cho Lagarde con số khoảng 300 tỷ euro vốn châu Âu chảy ra nước ngoài mỗi năm, cùng lời kêu gọi thị trường vốn sâu và liên thông hơn cũng như các “ngân hàng vô địch châu Âu” xuyên biên giới. Tuy nhiên, các chi tiết này chưa được nguồn mạnh hơn trong tài liệu cung cấp xác nhận độc lập. Kết luận có cơ sở hơn là bà liên hệ thách thức đầu tư chiến lược của châu Âu với năng lực cấp vốn cho đổi mới ở quy mô lớn. 4

Liên hệ với quyết định tăng lãi suất của ECB

Thông điệp tài khóa được đưa ra ngay sau khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tăng lãi suất chính sách thêm 25 điểm cơ bản, lên 2,50% vào ngày 10/9 — lần tăng thứ hai trong năm 2026. Reuters cho biết động thái này nhằm đối phó với đà tăng lạm phát do năng lượng, gắn với xung đột ở Trung Đông. 7

Hai thông điệp này thuộc hai trách nhiệm khác nhau:

• Các chính phủ: Tạo dư địa trong ngân sách cho đầu tư ưu tiên cao, nhưng vẫn duy trì tài chính công minh bạch và đáng tin cậy. 89
• ECB: Dùng chính sách tiền tệ để đưa lạm phát về tầm kiểm soát. 7

Đó là trọng tâm trong lập trường của Lagarde: đầu tư chiến lược là cần thiết, nhưng phải được tài trợ theo cách không làm gia tăng bất ổn tài khóa trong lúc chính sách tiền tệ đang được thắt chặt để kiềm chế lạm phát.

Điều còn bỏ ngỏ

Lagarde không đặt châu Âu trước lựa chọn giữa kỷ luật tài khóa và đầu tư. Bà kêu gọi thực hiện đồng thời cả hai: chuyển hướng chi tiêu ít ưu tiên hơn, sử dụng thận trọng sự linh hoạt tài khóa tạm thời, bảo đảm ngân sách minh bạch và cải thiện điều kiện huy động vốn cho đầu tư. 89

Câu hỏi khó nhất với các nhà hoạch định chính sách vẫn là khoản chi nào sẽ phải nhường chỗ. Thách thức lớn hơn với châu Âu là liệu việc tái ưu tiên ngân sách và củng cố năng lực tài trợ đầu tư có diễn ra đủ nhanh để hỗ trợ AI, an ninh năng lượng và quốc phòng mà không làm suy giảm uy tín tài khóa hay không.