Drone Geran phản lực của Nga đang thay đổi cuộc đua phòng không tại Ukraine

Mùa hè năm 2026 cho thấy một thay đổi đáng kể trong chiến dịch drone của Nga nhằm vào Ukraine: các biến thể Geran dùng động cơ phản lực chuyển từ chỗ xuất hiện tương đối hạn chế thành một phần nổi bật hơn nhiều trong các đợt tập kích. Đây không chỉ là chuyện xuất hiện một mẫu drone mới, mà là thay đổi về tốc độ, thời gian cảnh báo và chi phí đánh chặn.

Các ước tính từ nguồn mở và phía Ukraine cho thấy số Geran phản lực được phóng vào khoảng 300 chiếc trong tháng 6, khoảng 1.500 chiếc trong tháng 7 và xấp xỉ 2.500 chiếc trong tháng 8. Những con số này chưa phải dữ liệu được kiểm toán độc lập, nhưng mức tăng gấp khoảng năm lần từ tháng 6 sang tháng 7, cùng tỷ lệ drone phản lực cao vào cuối tháng 8, đều cho thấy Nga đang nhanh chóng mở rộng việc sử dụng loại vũ khí này. 1820

Geran phản lực là gì?

Dòng Geran của Nga có nguồn gốc từ thiết kế Shahed của Iran, đặc biệt là Shahed-136 mà Nga sử dụng với tên Geran-2. Các biến thể phản lực đã được công khai biết đến gồm Geran-3, Geran-4 và Geran-5. 1721

Khác biệt quyết định nằm ở hệ động lực. Geran-2/Shahed đời cũ dùng động cơ piston và thường được cho là bay khoảng 180–200 km/h. Các phiên bản phản lực mới được báo cáo có tốc độ hành trình khoảng 300–400 km/h; riêng Geran-4 có thể đạt vận tốc tối đa gần 500 km/h. Geran-4 được cho là có khung thân thiết kế lại và sử dụng động cơ phản lực Telefly của Trung Quốc. 182224

Thông số chính xác thay đổi tùy mẫu và tùy nguồn; thông tin chiến trường không thể được xem như tài liệu kỹ thuật cuối cùng. Tuy vậy, xu hướng tổng thể là rõ ràng: động cơ phản lực giúp Geran mới nhanh hơn đáng kể các drone piston vốn là trụ cột trong những đợt tập kích quy mô lớn trước đây.

Vì sao tốc độ làm bài toán đánh chặn khó hơn?

Drone nhanh hơn rút ngắn thời gian để lực lượng phòng thủ phát hiện, nhận dạng, bám bắt và khai hỏa. Một drone đánh chặn cánh quạt không thể vượt tốc mục tiêu sẽ khó đuổi kịp từ phía sau; các tổ hỏa lực cơ động và hệ thống phòng thủ tầm ngắn cũng có ít thời gian hơn để vào vị trí tác chiến. 18

Điều này tạo ra bài toán chi phí khó xử cho Ukraine. Kyiv có thể dùng tên lửa phòng không hiện đại để đánh chặn drone tốc độ cao, nhưng số tên lửa này vừa đắt vừa hữu hạn. Các lựa chọn khác gồm pháo, tác chiến điện tử, tổ hỏa lực cơ động và drone đánh chặn, song mỗi phương án đều có giới hạn về hiệu năng và vùng bao phủ. Mục tiêu dường như của Nga là làm các biện pháp đánh chặn rẻ tiền, từng hữu hiệu với Shahed bay chậm, trở nên kém tin cậy hơn trong khi vẫn duy trì năng lực phóng với số lượng lớn. 24

Các hệ thống mới không phải không có điểm yếu. Một số báo cáo nêu những đánh đổi như giá thành cao hơn và tầm hoạt động có thể ngắn hơn so với biến thể cánh quạt bay chậm. Nhưng với bên phòng thủ, thách thức trước mắt là “cửa sổ” đánh chặn bị thu hẹp mạnh. 24

Câu trả lời mới: drone đánh chặn nhanh, chi phí thấp

Ukraine đang cố duy trì tỷ lệ chi phí có lợi bằng cách đưa vào vận hành các phương tiện đánh chặn nhanh hơn, thay vì chỉ dựa vào tên lửa đất đối không.

Bộ Quốc phòng Ukraine đã công bố Alexa Spatium, drone đánh chặn dùng động cơ phản lực được cho là có thể đạt tới 600 km/h. Hệ thống này được thiết kế để đối phó các mục tiêu bay thấp, tốc độ cao, trong đó có những biến thể Geran mới. 23

Firebolt Engineering, một công ty Anh–Ukraine, phát triển Griffen — drone đánh chặn cánh cố định dùng động cơ phản lực, được báo cáo có tốc độ trên 350 km/h. Firebolt và các nguồn quốc phòng Ukraine cho biết hệ thống đã thực hiện một vụ đánh chặn trong chiến đấu đối với drone thuộc lớp Shahed/Geran-2 vào tháng 7. Đây là một tín hiệu quan trọng, nhưng các thông số và thành tích chiến đấu này vẫn chủ yếu dựa trên báo cáo liên quan đến công ty và bối cảnh thời chiến, chưa phải dữ liệu chương trình được kiểm chứng độc lập. 23

SkyFall cũng đã giới thiệu mẫu P1-SUN Jetkiller, một drone đánh chặn tốc độ cao nhắm trực tiếp vào mối đe dọa Shahed phản lực. Mục tiêu rộng hơn là triển khai đủ nhiều phương tiện đánh chặn rẻ, sản xuất nhanh để dành các tên lửa phòng không khan hiếm cho những mục tiêu buộc phải dùng đến chúng.

Ngành công nghiệp châu Âu cũng đang đi theo hướng này. Frankenburg Technologies phát triển khái niệm tên lửa phòng không dẫn đường Mark I với mục tiêu giảm chi phí đánh chặn và hỗ trợ sản xuất hàng loạt. Ukraine và MBDA Deutschland trước đó cũng thiết lập khuôn khổ hợp tác để xem xét các hệ thống phòng không, bao gồm năng lực chống thiết bị bay không người lái. 23

Tuy nhiên, những dự án này không thể lập tức thay thế một mạng lưới phòng không quốc gia. Phòng thủ hiệu quả vẫn đòi hỏi cảm biến, liên kết chỉ huy–kiểm soát, kíp chiến đấu được huấn luyện, tác chiến điện tử, bố trí phân tán và năng lực sản xuất đủ lớn — chứ không chỉ là một khung thân bay nhanh.

Sức ép gia tăng trước mùa đông

Đến cuối tháng 8, drone phản lực xuất hiện ngày càng nhiều trong các đợt tập kích kéo dài của Nga. Reuters đưa tin các cuộc tấn công quanh Kyiv kéo sang ngày thứ năm, trong đó nhiều drone phản lực nằm trong các đàn drone làm gián đoạn đời sống tại thủ đô và khu vực lân cận.

Một lực lượng tập kích đông hơn và nhanh hơn làm tăng áp lực đối với hệ thống bảo vệ điện năng, giao thông, nhà ở, y tế và hạ tầng dân sự khác. Rủi ro đặc biệt lớn khi một đợt tấn công phối hợp drone tự sát, mồi nhử, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo: lực lượng phòng thủ phải quyết định mục tiêu nào đáng dùng những vũ khí đang hạn chế nhất để đánh chặn.

Geran nằm trong chiến dịch tập kích rộng hơn

Geran phản lực không hoạt động đơn lẻ. Nga cũng sử dụng đạn tuần kích kiểu Banderol cùng drone Shahed/Geran và tên lửa trong các đợt đánh vào bờ Biển Đen của Ukraine. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho biết Nga sử dụng Banderol và Geran-4 nhằm vào hạ tầng cảng và đường sắt quanh Odesa. 10

Tác động kinh tế có thể đến ngay lập tức. Báo cáo được intellinews dẫn lại cho biết các đợt tấn công lặp lại đã làm gián đoạn hoạt động hàng hóa tại Odesa trong ngày 29–30/8, khiến lưu lượng tàu giảm từ bảy hoặc tám tàu mỗi ngày xuống còn một, theo Hiệp hội Cảng Ukraine. 12 Các cuộc tấn công như vậy gây thêm sức ép lên hoạt động cảng và tuyến xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine.

Cuộc đua về công nghiệp và quy mô

Đà tăng từ tháng 6 đến tháng 8 của Geran phản lực nên được nhìn nhận như một sự thích nghi đồng thời về công nghiệp và chiến thuật của Nga. Drone tấn công một chiều nhanh hơn khiến Ukraine khó tiếp tục dựa chủ yếu vào các thành phần rẻ nhất trong tổ hợp phòng thủ hiện hữu.

Vì thế, phản ứng của Ukraine cũng là một thách thức công nghiệp: đưa drone đánh chặn tốc độ cao vào biên chế với số lượng lớn, đồng thời duy trì nguồn tên lửa phòng không thông thường, radar và hệ thống tác chiến điện tử. Các dự án đang xuất hiện có thể cải thiện cán cân chi phí. Phép thử quyết định sẽ là liệu chúng có thể được sản xuất, kết nối vào mạng chỉ huy và triển khai ở quy mô đủ để bảo vệ một quốc gia thường xuyên hứng chịu các đợt tập kích hỗn hợp bằng drone và tên lửa hay không.