Hubble hé lộ “siêu bong bóng” 210 x 140 năm ánh sáng trong tinh vân N44

Ảnh do Kính viễn vọng Không gian Hubble công bố ngày 3/9/2026 cho thấy N44 là một cảnh tượng vừa dữ dội vừa giàu sức sống: các sao khối lượng lớn đã tạo ra một khoảng rỗng khổng lồ, nhưng chính tác động của chúng cũng nén khí xung quanh, mở ra các vùng hình thành sao mới. 12

N44 ở đâu?

N44, tên đầy đủ LHA 120-N44, là một tinh vân phát xạ đang hình thành sao trong chòm sao Kiếm Ngư (Dorado). Nó thuộc Đám mây Magellan Lớn — thiên hà vệ tinh nhỏ lớn nhất của Ngân Hà — cách Trái Đất khoảng 160.000 năm ánh sáng. 5

Điểm nổi bật nhất ở trung tâm tinh vân là một “siêu bong bóng” rộng khoảng 210 x 140 năm ánh sáng. 25

Khoang rỗng khổng lồ được tạo ra thế nào?

Các ngôi sao sáng ở cụm trung tâm là tác nhân tạo nên cấu trúc này. Gió sao mạnh và những vụ nổ siêu tân tinh đã thổi bật phần lớn khí mà các sao ấy từng sinh ra từ đó, khoét thành khoang rỗng trung tâm. 5

Vật chất bị quét dồn lại thành một lớp vỏ khí đặc, nhiều bụi bao quanh “siêu bong bóng”. Bức xạ tử ngoại từ các sao khối lượng lớn kích thích lớp vỏ này, khiến nó phát sáng trong ảnh Hubble. 25

Sự tàn phá cũng có thể tạo điều kiện cho sao mới

Gió sao, siêu tân tinh và bức xạ tử ngoại liên tục làm phân tán, khuấy động và tái định hình khí trong N44. Đây là dạng “phản hồi sao” có thể chấm dứt hoặc làm gián đoạn quá trình hình thành sao tại một số nơi. 5

Tuy nhiên, tác động ấy cũng ép khí trong lớp vỏ trở nên đậm đặc hơn. Chính tại những vùng khí nén này, các ngôi sao mới đang hình thành. 5 N44 vì vậy là một phòng thí nghiệm tự nhiên để các nhà thiên văn theo dõi các giai đoạn sinh sao: từ sự sụp đổ của đám mây lạnh, các nút khí đặc, cho tới thời điểm sao non bắt đầu phản ứng nhiệt hạch biến hydro thành heli. 5

Gần 30.000 sao non trong một cuộc khảo sát

Dữ liệu ảnh thuộc chương trình quan sát Hubble 14689, do nhà nghiên cứu chính D. Gouliermis dẫn dắt. Chương trình khảo sát N44 và lập danh mục gần 500.000 ngôi sao trong hoặc nằm phía trước phức hợp này. 15

Trong số đó, gần 30.000 là các sao tiền dãy chính: những sao rất trẻ chưa bắt đầu phản ứng tổng hợp hydro thành heli ở lõi. 15 Độ nhạy cao và độ phân giải không gian tốt của Hubble giúp các nhà thiên văn nhận diện những sao non mờ nhạt ngay cả trong những cụm sao đông đúc. 5

Danh mục này có thể giúp làm rõ quá trình hình thành sao kéo dài bao lâu, các sao mới sinh thường có khối lượng ra sao, và cách sao ra đời trong môi trường ít nguyên tố nặng như Đám mây Magellan Lớn — điều kiện có thể tương tự các thiên hà ở vũ trụ sơ khai. 5

Một chi tiết khác trong khung hình

Các cấu trúc riêng lẻ của phức hợp N44 từng được nhà thiên văn Karl Henize lập danh mục vào thập niên 1950. 5 Ở gần góc trên bên phải ảnh là N44F, một bong bóng liên sao nhỏ hơn, được gió mạnh từ một sao nóng, khối lượng lớn thổi phồng. Một ảnh cận cảnh Hubble trước đó cho thấy gió và bức xạ từ ngôi sao này đã tạc nên bong bóng cùng các cột khí bụi. 5

Ảnh tháng 9 là ảnh ghép từ camera Wide Field Camera 3 của Hubble, sử dụng các bộ lọc quang học dải rộng V và I để ghi lại góc nhìn rộng, dày đặc sao của toàn bộ phức hợp N44.