Khủng hoảng LNG Qatar buộc thế giới săn nguồn khí đốt thay thế

Khủng hoảng năng lượng tại Qatar đã trở thành một cú sốc đối với thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Thiệt hại ở tổ hợp Ras Laffan, cùng với việc tàu thuyền bị hạn chế nghiêm trọng tại eo biển Hormuz, khiến QatarEnergy phải đóng các dây chuyền hóa lỏng, tạm dừng xuất khẩu và nhiều lần viện dẫn điều khoản bất khả kháng với khách hàng tại châu Âu lẫn châu Á. 214

Diễn biến này tạo nên nghịch lý hiếm thấy: một trong các nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới lại phải mua các lô hàng giao ngay từ Mỹ để hỗ trợ một số khách hàng ở nước ngoài, trong khi khí đốt của chính họ bị mắc kẹt bởi các hạn chế trong nước và trên tuyến vận chuyển. 19

Điều gì đã xảy ra tại Ras Laffan?

Theo Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, QatarEnergy đã ngừng sản xuất LNG và các sản phẩm liên quan tại cơ sở hóa lỏng Ras Laffan vào ngày 2/3; hai ngày sau, công ty tuyên bố bất khả kháng với các bên mua bị ảnh hưởng. 14

Các báo cáo sau đó liên hệ tình trạng gián đoạn với thiệt hại tại cơ sở sản xuất của Qatar và việc tàu chở LNG không thể đi qua eo biển Hormuz như bình thường. Reuters cho biết xung đột đã buộc QatarEnergy đóng các dây chuyền hóa lỏng, tuyên bố bất khả kháng và đình chỉ xuất khẩu. 2 Al Jazeera đưa tin QatarEnergy cho biết một cuộc tấn công của Iran đã làm mất khoảng 17% năng lực xuất khẩu LNG của nước này. 15

Đây là hai nút thắt khác nhau nhưng chồng lấn lên nhau:

• Thiệt hại vật chất và việc dừng sản xuất làm giảm lượng LNG mà Qatar có thể tạo ra.
• Tuyến xuất khẩu bị phong tỏa hoặc thiếu an toàn ngăn hàng hóa được giao đi bình thường, kể cả với khối lượng có thể bốc xếp.

Vì vậy, đây không chỉ là một đợt ngừng sản xuất ngắn hạn. Xuất khẩu LNG của Qatar đã giảm từ khoảng 20 triệu tấn trong quý cùng kỳ năm trước xuống dưới 2 triệu tấn trong giai đoạn tháng 4–6/2026, theo thông tin Bloomberg được Energy Connects đăng lại. 6

Bất khả kháng kéo dài: khách mua LNG chịu tác động ra sao?

Trong hợp đồng thương mại, bất khả kháng thường cho phép bên cung cấp tạm thời được miễn trách nhiệm giao hàng khi những sự kiện bất thường khiến họ không thể thực hiện hợp đồng. QatarEnergy đã liên tục gia hạn các thông báo này vì triển vọng khôi phục lưu thông qua Hormuz vẫn bất định.

Reuters cho biết vào tháng 7, QatarEnergy gia hạn bất khả kháng với một số khách hàng châu Á và vẫn cho thuê một số tàu LNG đến giữa tháng 10—một tín hiệu cho thấy gián đoạn xuất khẩu có thể còn kéo dài. 2 Đến cuối tháng 8, công ty tiếp tục kéo dài việc hủy hàng cho khách Pakistan sang tháng 10, đồng thời gia hạn bất khả kháng với Bangladesh qua tháng 9. 1

Châu Âu cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt. Edison của Italy cho biết thêm 5 chuyến hàng dự kiến giao từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 11 sẽ không được thực hiện. 10 Trước đó, các đợt gia hạn đã ảnh hưởng đến 21 chuyến hàng dành cho Italy trong giai đoạn từ tháng 4 đến đầu tháng 9. 12

Con số thường được nêu là lưu lượng LNG qua Hormuz giảm 92% chưa được các nguồn tài liệu cung cấp ở đây xác lập một cách chắc chắn. Tuy nhiên, các nguồn cho thấy vận chuyển LNG thương mại đã phần lớn ngừng lại hoặc bị hạn chế nghiêm trọng, và dòng chảy bình thường vẫn chưa được khôi phục. 124

Vì sao QatarEnergy phải mua LNG từ Mỹ?

Reuters đưa tin QatarEnergy đã mua 33 chuyến LNG giao ngay từ Mỹ, để giao đến Hàn Quốc, Đài Loan, Bangladesh, Ấn Độ và Nhật Bản—cao hơn rất nhiều so với 4 chuyến công ty mua trong năm trước. 19

Lý do nằm ở khác biệt giữa sản xuất được khí và giao được khí. Hệ thống sản xuất lẫn xuất khẩu cốt lõi của Qatar cùng phụ thuộc vào khu vực Vịnh Ba Tư và điểm nghẽn Hormuz. Trong khi đó, LNG từ Mỹ có thể được bốc tại các cảng nằm ngoài khu vực này và đi thẳng tới thị trường nhập khẩu.

Các thương vụ mua giao ngay dường như nhằm giảm thiểu gián đoạn cho những khách hàng quan trọng và bảo vệ vị thế nhà cung cấp dài hạn đáng tin cậy của QatarEnergy, dù điều khoản bất khả kháng giúp công ty giảm nghĩa vụ hợp đồng tức thời. 19 Song đây chỉ là giải pháp bắc cầu: hàng giao ngay có hạn, chịu cạnh tranh trên thị trường và không thể thay thế cả về quy mô lẫn chi phí cho xuất khẩu thông thường của Qatar.

Nguồn tin hiện có xác nhận việc mua LNG giao ngay, nhưng không cung cấp đủ chi tiết đáng tin cậy để khẳng định các thỏa thuận cung ứng dài hạn từ những dự án LNG cụ thể tại Mỹ, dù đã vận hành hay đang xây dựng. Vì thế, các cuộc thảo luận như vậy chưa nên được xem là факт đã được xác lập.

Châu Âu và châu Á tranh nhau nguồn LNG linh hoạt ngày càng ít

Trước chiến sự, Qatar chiếm khoảng 1/5 lượng LNG xuất khẩu toàn cầu. 614 Khi một nhà cung ứng lớn như vậy bị rút khỏi luồng thương mại bình thường, thị trường nhanh chóng thắt chặt: nguồn thay thế bị giới hạn bởi công suất hóa lỏng, các hợp đồng dài hạn đã ký, số tàu sẵn có và thời gian hành trình.

Với bên mua ở châu Âu và châu Á, các phương án thực tế gồm:

• mua hàng giao ngay thay thế, thường với chi phí biên cao hơn;
• rút kho dự trữ hoặc tiết giảm nhu cầu để giữ nguồn cung;
• chuyển một phần nhu cầu công nghiệp hoặc phát điện sang nhiên liệu khác, nếu có thể;
• chấp nhận ít chuyến giao hơn hoặc lịch giao thay đổi.

Theo các báo cáo về việc hủy hàng kéo dài, khách hàng châu Âu và châu Á đang tìm lô hàng thay thế, giảm sử dụng khí hoặc chuyển đổi nhiên liệu. 4 Nếu gián đoạn kéo dài, châu Âu sẽ khó hơn trong việc bổ sung hoặc bảo toàn tồn kho khí trước các giai đoạn nhu cầu theo mùa tăng cao; sự cạnh tranh mạnh hơn với LNG từ lưu vực Đại Tây Dương cũng sẽ gia tăng áp lực trên các thị trường nhập khẩu. Đây là rủi ro thị trường, không phải dự báo đã được xác minh về mức dự trữ khí của Liên minh châu Âu (EU).

Ấn Độ, Nhật Bản và các biện pháp ứng phó ở châu Á

Ấn Độ là một trong những thị trường nhận LNG Mỹ mà QatarEnergy mua trên thị trường giao ngay. 19 Reuters cũng cho biết 3 chuyến LNG được bốc ở Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã được chuyển tải từ tàu này sang tàu khác bên ngoài eo biển Hormuz để giao tới Ấn Độ và Nhật Bản. 17

Những đợt chuyển tải này cho thấy nhà giao dịch đôi khi vẫn có thể đổi tuyến hoặc cứu vãn một vài chuyến hàng. Nhưng đó là giải pháp chuyên biệt, vận hành phức tạp và không thể thay thế cho lưu thông tàu chở LNG ổn định, kéo dài qua Hormuz.

Trung Quốc chịu tác động không chỉ qua LNG mà còn qua chi phí đầu vào cho ngành công nghiệp gắn với năng lượng. Giá khí, LPG, naphtha và cước vận tải cao hơn có thể gây sức ép lên biên lợi nhuận và quyết định vận hành của ngành hóa dầu. Tuy nhiên, các bằng chứng được cung cấp không đủ để xác định một mức suy giảm sản lượng hóa dầu trên phạm vi toàn Trung Quốc do riêng cuộc gián đoạn này gây ra.

Bài học lớn: LNG không thể hoán đổi dễ dàng

Cuộc khủng hoảng cho thấy an ninh LNG không chỉ phụ thuộc vào trữ lượng hay công suất sản xuất. Một nhà cung cấp có thể sở hữu nguồn khí rất lớn nhưng vẫn không thể phục vụ khách hàng nếu cơ sở bị hư hại và tuyến vận tải thực tế duy nhất bị gián đoạn.

Việc QatarEnergy mua LNG từ Mỹ đã giúp hướng một phần hàng hóa tới các thị trường châu Á chủ chốt, nhưng khoảng trống trên thị trường vẫn rất khó lấp đầy. Cho đến khi hoạt động ở Ras Laffan được khôi phục và việc quá cảnh an toàn, thường xuyên qua eo biển Hormuz trở lại, châu Âu và châu Á sẽ tiếp tục cạnh tranh để có nguồn LNG thay thế vốn khan hiếm—còn QatarEnergy sẽ phải đóng vai trò như một đơn vị điều phối nguồn cung khẩn cấp, thay vì chỉ là một nhà xuất khẩu LNG toàn cầu. 21419