Vì sao Ukraine thiếu 27 tỷ USD cho ngân sách quốc phòng năm 2026?

Khoản thiếu 27 tỷ USD cho quốc phòng của Ukraine đến hết năm 2026 không được giải thích bằng một khoản chi mới duy nhất. Theo Tổng thống Volodymyr Zelenskyy, Bộ Quốc phòng đã sử dụng trong nửa đầu năm một phần ngân sách vốn dự kiến dành cho nửa cuối năm để đáp ứng các nhu cầu cấp bách, gồm sản xuất drone. Trong khi đó, chi phí duy trì chiến tranh tiếp tục tăng. 111

Điều gì đã tạo ra lỗ hổng ngân sách?

Yếu tố trực tiếp nhất là lệch thời điểm chi. Tiền dành cho các tháng cuối năm đã được rút ra sớm, khiến ngân sách quốc phòng thiếu thanh khoản khi bước vào phần còn lại của năm. 11

Áp lực này lớn hơn vì chi tiêu quân sự tăng nhanh. Ủy ban ngân sách Quốc hội Ukraine cho biết chi quốc phòng trong 8 tháng đầu năm 2026 cao hơn hơn 17% so với cùng kỳ năm trước. Đầu năm, Ukraine mới dự kiến thiếu khoảng 7,5 tỷ USD. 4

Các báo cáo công khai liên hệ nhu cầu bổ sung với mua sắm vũ khí và trang bị, lương quân nhân, cùng các khoản chi trả cho gia đình binh sĩ thiệt mạng. Các khoản thanh toán trước cho thiết bị cũng được nêu là một nguồn gây sức ép lên ngân sách. 15

Tuy nhiên, Ukraine chưa công bố bảng phân bổ chi tiết đầy đủ cho 27 tỷ USD này. Vì vậy, không có cơ sở công khai đáng tin cậy để quy một tỷ trọng cụ thể của khoản thiếu hụt cho vũ khí, tiền lương, trợ cấp gia đình, trả trước mua sắm, hụt thu ngân sách hay các vấn đề quản trị. 7

Không chỉ là thiếu tiền, mà là chiến tranh ngày càng đắt đỏ

Việc chi trước tiền của nửa cuối năm là nguyên nhân gần nhất, nhưng quy mô lỗ hổng phản ánh chi phí nền tảng của cuộc chiến đã tăng lên. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine cho biết Kyiv sẽ trình bày với các đối tác một kế hoạch rõ ràng hơn về cách nước này dự định tiếp tục chiến đấu, trong lúc đề nghị giải ngân khoản vay sớm hơn. 2

Các đợt tấn công của Nga vào công nghiệp và hạ tầng xuất khẩu có thể làm suy yếu sản xuất, xuất khẩu và nguồn thu công, từ đó làm tình hình tài khóa nói chung căng thẳng hơn. Nhưng các thông tin hiện có không định lượng được bao nhiêu trong số 27 tỷ USD thiếu hụt quốc phòng là do các tổn thất kinh tế này gây ra.

Cũng cần thận trọng với các cáo buộc quy trách nhiệm cho cá nhân. Ông Zelenskyy có liên hệ một số quyết định chi tiêu gây tranh cãi với giai đoạn cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov tại nhiệm, nhưng các nguồn được cung cấp không cho thấy đã có cuộc kiểm toán công khai hoàn tất nào quy trách nhiệm cá nhân của ông Fedorov cho một phần xác định trong khoản thiếu hụt. 1

Vì sao châu Âu đòi hỏi lời giải thích kỹ hơn?

Các quan chức châu Âu được cho là bất ngờ cả về quy mô lẫn thời điểm Ukraine nêu yêu cầu. Mối quan tâm của họ không chỉ là Ukraine có cần thêm tiền hay không, mà còn là liệu Kyiv có thể đưa ra một lời giải trình chi tiêu đáng tin cậy và một kế hoạch quân sự bền vững hay không. 12

EU trước đó đã đồng ý khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine trong hai năm 2026 và 2027, dự kiến phân bổ 45 tỷ euro cho mỗi năm. Reuters đưa tin ngân sách Ukraine năm 2026 vốn đã dự tính thâm hụt khoảng 1,9 nghìn tỷ hryvnia, tương đương khoảng 43 tỷ USD, và một số nhà phân tích cho rằng chi phí chiến tranh đã bị ước tính thấp. 217

Điểm then chốt là: một cam kết tài trợ kéo dài hai năm không đồng nghĩa tiền sẽ sẵn sàng ngay đúng tháng Ukraine cần chi. Vì thế, một gói hỗ trợ dài hạn vẫn có thể đi cùng một cuộc khủng hoảng tiền mặt trước mắt.

Đẩy nhanh tiền EU: giải tỏa năm 2026, nhưng gây áp lực cho 2027

Giải pháp trước mắt Kyiv đề xuất là đưa một phần tiền EU dự kiến cấp cho năm 2027 sang năm 2026. Cuối tháng 8, Ủy ban châu Âu nói chưa nhận được yêu cầu chính thức, dù Ukraine đã công khai kêu gọi đẩy nhanh lịch giải ngân. 312

Giải ngân sớm có thể giảm áp lực thanh khoản trong năm 2026, nhưng không tạo ra nguồn lực mới. Nếu phần tiền được rút trước không được thay thế bằng viện trợ, vay mới hoặc nguồn khác, Ukraine sẽ bước vào năm 2027 với ít hỗ trợ đã cam kết hơn.

Bộ trưởng Tài chính Serhii Marchenko ước tính nhu cầu tài trợ từ bên ngoài chưa được đáp ứng của Ukraine trong năm 2027 là 32,6 tỷ USD. Con số này dựa trên giả định chiến tranh tiếp diễn và có thể thay đổi theo chi phí quân sự, nguồn thu và viện trợ trong tương lai. Nhưng về nguyên tắc, rút trước tiền của năm 2027 mà không có nguồn bù sẽ khiến bài toán tài chính năm sau khó hơn.

Tài sản Nga bị phong tỏa lại trở thành tâm điểm

Tình trạng thiếu vốn đã làm sống lại đề xuất khai thác nhiều hơn tài sản chủ quyền Nga bị phong tỏa ở châu Âu. Ba Lan, Tây Ban Nha, Hà Lan và Thụy Điển đã đề nghị EU mở lại cuộc thảo luận này, cho rằng khoản vay 90 tỷ euro là chưa đủ.

EU đang nắm khoảng 210 tỷ euro tài sản của ngân hàng trung ương Nga bị phong tỏa; phần lớn được lưu ký tại Euroclear ở Brussels. Bỉ phản đối việc sử dụng phần gốc của khối tài sản này. Khi phương án đó không khả thi, chủ yếu do sự phản đối của Bỉ, các lãnh đạo EU đã chọn vay chung để lập khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine.

Vì vậy, các lựa chọn của Ukraine vẫn rất rõ ràng: tìm nguồn tài trợ mới, thay đổi thời điểm nhận nguồn hỗ trợ EU đã cam kết, hoặc tìm phương án khả thi về chính trị và pháp lý để huy động thêm giá trị từ tài sản Nga. Đưa tiền của năm 2027 sang năm 2026 có thể là một cây cầu tạm thời, nhưng không phải lời giải đầy đủ cho một cuộc chiến có chi phí vẫn đang tăng.