Cảnh báo Mỹ: 6 công ty AI Trung Quốc bị cáo buộc trích xuất hàng tỷ token từ mô hình Mỹ

Cảnh báo an ninh mạng chung của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), Cơ quan An ninh mạng và An ninh hạ tầng Mỹ (CISA) và Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cáo buộc sáu công ty AI có trụ sở tại Trung Quốc đã triển khai hoạt động “chưng cất tri thức” (knowledge distillation) ở quy mô công nghiệp nhằm trích xuất năng lực và chức năng độc quyền của các mô hình AI tiên phong của Mỹ. Các cơ quan này nhấn mạnh đây là cáo buộc, không phải kết luận đã được phân xử. 12

Những gì cảnh báo của Mỹ cáo buộc

• Kể từ ít nhất cuối năm 2024, DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun và Z.AI bị cáo buộc đã trích xuất hàng tỷ token qua hàng triệu lượt tương tác với các biến thể Claude, GPT, Gemini và Grok; hoạt động này nhiều khả năng diễn ra với sự nhận biết của chính phủ Trung Quốc. 1
• Các tuyến truy cập bị cho là gồm API trực tiếp của nhà cung cấp, nền tảng đám mây từ xa và các dịch vụ tổng hợp bên thứ ba có thể che giấu dữ liệu nhận diện khách hàng. Cảnh báo cũng đề cập các dịch vụ proxy kiểu “trạm trung chuyển” (transfer station) nhằm né hạn chế địa lý, cơ chế bảo vệ, điều khoản sử dụng và khả năng truy vết. 1
• Cơ quan Mỹ còn cáo buộc việc mua số lượng lớn rồi dùng chung gói thuê bao trả phí; tự động chuyển đổi giữa các tuyến truy cập khi bị chặn; trích xuất chuỗi suy luận; và thiết kế hệ thống đánh giá để phát hiện thay đổi mang tính phòng vệ trong câu trả lời của mô hình. 1
• Nguồn được cung cấp xác nhận sự tồn tại của các “trạm trung chuyển” trên thị trường xám, nhưng không tự mình chứng thực việc sử dụng cụ thể các chợ Taobao và Xianyu được nêu trong câu hỏi. Chưa đủ bằng chứng.

Về mặt kỹ thuật, chưng cất tri thức vốn là phương pháp hợp lệ trong nghiên cứu máy học: một mô hình nhỏ hơn hoặc kém năng lực hơn học từ đầu ra của mô hình mạnh hơn. Tuy nhiên, cảnh báo cho rằng các hoạt động nêu trên vượt ra ngoài việc sử dụng thông thường, vì nhắm vào các năng lực bị hạn chế và được tổ chức ở quy mô lớn. 12

Các cáo buộc theo từng công ty

DeepSeek

Theo cảnh báo, DeepSeek đã triển khai một chiến dịch có tổ chức từ cuối năm 2024 để tạo dữ liệu huấn luyện tổng hợp cho R1 và V3, nhắm tới năng lực suy luận, kiến thức theo lĩnh vực và các chức năng chuyên biệt nhằm giảm chi phí nghiên cứu lẫn tính toán. 1

Các hạng mục được liệt kê gồm tối ưu hóa chuyên môn pháp lý; tác vụ API dựa trên quy tắc; viết bản nháp theo chuỗi suy luận; chức năng tác tử AI; tối ưu hỏi-đáp; năng lực huấn luyện/trợ lý; tối ưu tạo chức năng; tối ưu tinh chỉnh có giám sát; cùng viết sáng tạo và viết phục vụ nghề nghiệp. 1

Cảnh báo cáo buộc DeepSeek đã dùng đầu ra từ các biến thể Claude, Gemini, GPT và Grok. Văn bản cũng nói mức chi phí huấn luyện công khai 5,6 triệu USD của DeepSeek không tính đến chi phí hoặc giá trị của dữ liệu mà cơ quan Mỹ cho là đã thu được qua hoạt động chưng cất. 1

Moonshot AI

Cảnh báo cáo buộc Moonshot AI tiến hành một chiến dịch trên diện rộng từ giữa năm 2025, trong đó có lượng dữ liệu đáng kể từ Claude Fable 5 cho Kimi-K3 và dữ liệu GPT-4o cho Kimi-K2. 1

Theo các cơ quan Mỹ, mục tiêu là thu được năng lực phục vụ tinh chỉnh có giám sát, học tăng cường, kỹ thuật phần mềm và toán học. 1

Alibaba, MiniMax, StepFun và Z.AI

Alibaba bị cáo buộc tiến hành chưng cất ở quy mô công nghiệp nhằm cải thiện dòng mô hình Qwen. 1

MiniMax, StepFun và Z.AI cũng bị cáo buộc tham gia hoạt động chưng cất mô hình Mỹ mà cơ quan Mỹ mô tả là có tính chất độc hại. 1 Tuy nhiên, tài liệu được cung cấp không nêu chiến dịch, mô hình hay năng lực cụ thể riêng cho MiniMax ngoài cáo buộc chung này. Chưa đủ bằng chứng.

Phản ứng của Trung Quốc, rủi ro trừng phạt và đối thoại AI

Các nguồn được cung cấp không có phản hồi chính thức của Trung Quốc hoặc phát biểu của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh. Chưa đủ bằng chứng.

Tương tự, bộ nguồn này không chứng thực trực tiếp cảnh báo cụ thể của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent về lệnh trừng phạt hay việc đưa doanh nghiệp vào Entity List — danh sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ có thể hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ và hàng hóa Mỹ. Chưa đủ bằng chứng.

Nguồn cung cấp cũng không xác lập mối liên hệ giữa tranh chấp này với các cuộc trao đổi Mỹ–Trung về an toàn AI dự kiến vào giữa tháng 9, và không độc lập chứng minh nhận định rằng khoảng cách hiệu năng giữa mô hình Trung Quốc và Mỹ đang thu hẹp. Chưa đủ bằng chứng.

Ba biện pháp phòng vệ được khuyến nghị

NSA, CISA và FBI đề nghị các công ty AI triển khai ngay ba hướng ứng phó sau: 1

1. Phát hiện và giảm thiểu bất thường: Gắn cờ các câu lệnh, tài khoản, mạng lưới và hành vi đáng ngờ; theo dõi tỷ lệ thuê bao so với mức sử dụng cao bất thường, tài khoản mới lập lập tức dùng hết công suất, và lưu lượng ở quy mô doanh nghiệp. 1

2. Điều chỉnh phản hồi có chọn lọc: Tinh chỉnh nhẹ đầu ra của mô hình với các nỗ lực bị nghi là trích xuất, làm giảm giá trị của câu trả lời đối với chiến dịch chưng cất mà không nhất thiết để lộ cách phát hiện. 1

3. Chia sẻ tình báo trong toàn hệ sinh thái: Liên kết dữ liệu hoạt động giữa nhà cung cấp mô hình, nền tảng đám mây và đơn vị tổng hợp API để nhận diện các chiến dịch cố tình phân tán qua nhiều nhà cung cấp và đường truy cập. 1

Hướng dẫn hợp tác rộng hơn của CISA cũng ủng hộ việc tự nguyện chia sẻ thông tin an ninh mạng liên quan đến AI giữa cơ quan chính phủ và các đối tác trong ngành. 4 Tuy vậy, bằng chứng hiện có không tự xác nhận thông tin Google từng phát hiện các chiến dịch vượt 100 triệu câu lệnh. Chưa đủ bằng chứng.