Bốn nhà mạng châu Âu bàn liên minh vệ tinh-điện thoại để cạnh tranh Starlink

Deutsche Telekom, Orange, Vodafone và Telefónica được cho là đang thảo luận ở giai đoạn đầu về việc lập một liên danh để cùng đấu giá phổ tần vệ tinh của Liên minh châu Âu (EU), rồi cung cấp dịch vụ kết nối trực tiếp tới điện thoại di động. Đây mới là khả năng được xem xét, chưa phải một liên danh, hồ sơ dự thầu, chòm vệ tinh hay kế hoạch phóng đã được xác nhận. 1

Họ muốn đấu giá phần phổ tần nào?

Ủy ban châu Âu đề xuất quy trình lựa chọn ở cấp EU cho các hệ thống dịch vụ vệ tinh di động sử dụng băng tần 2 GHz đã được hài hòa. Khung mới dự kiến áp dụng sau khi quyền sử dụng hiện hành hết hạn vào năm 2027, giúp nhà khai thác có thể phát triển dịch vụ xuyên biên giới thay vì phải xử lý các thủ tục phổ tần riêng lẻ tại từng quốc gia thành viên. 23

Mục tiêu của bốn doanh nghiệp là cùng đấu giá một phần băng tần này mà EU dự kiến dành cho một nhà khai thác địa phương hoặc do châu Âu kiểm soát. 1

Vì sao kế hoạch có thể tạo đối trọng với Starlink?

Nếu giành được phổ tần chung và kết hợp được hạ tầng mạng di động hiện có tại nhiều thị trường, liên danh có thể cung cấp kết nối từ vệ tinh thẳng đến điện thoại thông thường. Các ứng dụng phù hợp ở giai đoạn đầu có thể là nhắn tin, liên lạc khẩn cấp/SOS và mở rộng vùng phủ ở nơi mạng mặt đất yếu hoặc không có.

Thoại và dữ liệu băng rộng sẽ còn phụ thuộc vào dung lượng phổ tần, khả năng tương thích của điện thoại, hiệu năng vệ tinh–mạng di động và cách dịch vụ được triển khai. Tuy vậy, mô hình này có thể đem lại cho khách hàng châu Âu một lựa chọn kết nối vệ tinh do các nhà mạng trong khu vực dẫn dắt, thay vì chỉ dựa vào các dịch vụ trực tiếp tới thiết bị từ bên ngoài châu Âu. 1

Đằng sau là mục tiêu tự chủ hạ tầng liên lạc

Chính sách phổ tần của EU gắn với mục tiêu giảm lệ thuộc vào hạ tầng thông tin liên lạc nước ngoài và củng cố năng lực vệ tinh mang tính chiến lược của khối. Theo đề xuất, một phần ba băng tần 2 GHz sẽ dành cho nhu cầu chính phủ như thông tin liên lạc trọng yếu, an ninh và quốc phòng, do một nhà khai thác EU cung cấp và tích hợp với hệ thống đa quỹ đạo IRIS² của EU. 24

Phần còn lại được thiết kế để thúc đẩy sự tham gia thương mại của các doanh nghiệp châu Âu, dù khung phân bổ và tiêu chí lựa chọn cuối cùng vẫn chưa hoàn tất. 23

Họ không khởi đầu từ con số 0

Orange đã hợp tác với AST SpaceMobile và Satellite Connect Europe — liên doanh giữa AST SpaceMobile và Vodafone — về kết nối trực tiếp tới thiết bị. Orange dự kiến trình diễn các dịch vụ thoại, SMS và dữ liệu tại Romania trong nửa cuối năm 2026. 16

Các hoạt động hợp tác và thử nghiệm như vậy có thể là nền tảng kỹ thuật, nhưng chưa đồng nghĩa bốn nhà mạng đã thống nhất dùng một nhà cung cấp vệ tinh hay một chòm vệ tinh duy nhất cho liên danh tiềm năng.

Những bài toán chưa có lời giải

Trước khi có một hồ sơ dự thầu chính thức hoặc dịch vụ quy mô lớn, các bên vẫn phải thống nhất nhiều điểm then chốt:

• tỷ lệ sở hữu, nguồn vốn và cơ chế chia sẻ phổ tần;
• quyền tiếp cận, điều kiện bán buôn và cách phân chia doanh thu cũng như quan hệ khách hàng giữa các đối thủ hiện tại;
• lựa chọn đối tác vệ tinh, tự xây dựng hay thuê năng lực chòm vệ tinh;
• khả năng cùng tồn tại với mạng mặt đất, chuyển vùng liền mạch và vận hành liên lạc khẩn cấp;
• độ tương thích của thiết bị, độ tin cậy vùng phủ, dung lượng và hiệu quả chi phí.

Liên doanh tiềm năng cũng sẽ chịu xem xét về luật cạnh tranh và an ninh quốc gia. Về chiến lược, bốn nhà mạng phải cân nhắc giữa tốc độ triển khai, chi phí và mức độ tự chủ hạ tầng thực chất: xây năng lực vệ tinh châu Âu, dựa vào đối tác như AST SpaceMobile, hoặc kết hợp cả hai.

Tóm lại, điều đáng chú ý là khả năng các nhà mạng lớn của châu Âu gộp phổ tần, mạng lưới và quan hệ đối tác vệ tinh để xây một dịch vụ vệ tinh-điện thoại chung. Nhưng bằng chứng hiện tại chỉ cho thấy các cuộc trao đổi sơ bộ; việc đấu giá chính thức và triển khai rộng rãi vẫn phụ thuộc vào quyết định quản lý, kiểm chứng kỹ thuật và một mô hình thương mại–công nghiệp khả thi. 12