Dấu chân T. rex trưởng thành đầu tiên hé lộ một cuộc dạo bước từ 66,5 triệu năm trước

Một chuỗi dấu chân hóa thạch mới mô tả ở tây nam bang Bắc Dakota đang đem lại một lát cắt đặc biệt trực tiếp về chuyển động của một loài khủng long biểu tượng. Đường dấu chân này có niên đại khoảng 66,5 triệu năm và được cho là đường dấu chân đầu tiên có thể quy cho một cá thể Tyrannosaurus rex trưởng thành. Khác với một bộ xương hay một dấu chân đơn lẻ, các bước chân nối tiếp nhau có thể cho biết hướng đi và dáng di chuyển của con vật. 34

Phát hiện gần Marmarth

Địa điểm được Kent M. Hups, một giáo viên trung học đồng thời là đồng tác giả nghiên cứu, phát hiện năm 2025 trên khu đất do Cơ quan Lâm nghiệp Hoa Kỳ quản lý, gần thị trấn Marmarth thuộc Bắc Dakota. Khu vực này nằm trong hệ tầng Hell Creek, một lớp đá trầm tích cuối kỷ Phấn Trắng nổi tiếng với các hóa thạch T. rex.

Đường dấu chân dài khoảng 7 m, tương đương 23 feet, gồm bốn dấu chân lớn có ba ngón. Mỗi dấu dài xấp xỉ 1 m, tức khoảng 3 feet. Theo bài báo khoa học, lớp đá chứa dấu chân nằm thấp hơn khoảng 33 m so với ranh giới giữa hệ tầng Hell Creek và Fort Union, và được ước tính có tuổi khoảng 66,5 triệu năm. 34

Trước đây từng có những dấu chân đơn lẻ được đề xuất là của T. rex. Điểm đặc biệt ở phát hiện này là đây là một chuỗi bước liên tục của một cá thể trưởng thành, chứ không chỉ là một lần đặt chân có thể diễn giải theo nhiều cách. 3

Vì sao dấu vết được quy cho T. rex trưởng thành?

Dấu chân hiếm khi cho phép xác định loài chắc chắn như khi có xương hóa thạch. Vì thế, nhóm nghiên cứu dùng cách diễn đạt thận trọng: đây là kết luận dựa trên bằng chứng, không phải sự khẳng định tuyệt đối.

Các vết in rất lớn và có ba ngón chính. Kích thước cùng hình thái của chúng phù hợp với một tyrannosaur cỡ lớn; đồng thời, Hell Creek là nơi đã ghi nhận nhiều hóa thạch cơ thể của T. rex. Các tác giả vì vậy nhận định một con T. rex trưởng thành là chủ nhân hợp lý nhất của đường dấu chân. 3

Sự thận trọng này rất quan trọng. Nghiên cứu lưu ý rằng các dấu chân và đường dấu chân tyrannosaurid từng biết trước đó chưa cho phép so sánh rõ ràng với một T. rex trưởng thành. Chuỗi dấu mới tạo cơ sở mạnh hơn để liên hệ một động vật để lại dấu chân khổng lồ ở Hell Creek với loài săn mồi nổi tiếng này. 3

Bốn bước chân cho biết điều gì mà bộ xương không nói được?

Bộ xương giúp tái dựng cấu tạo chân và bàn chân, nhưng không lưu lại một hành trình cụ thể. Một dấu chân đơn chỉ ghi nhận một lần chân chạm đất. Còn bốn dấu liên tiếp cho phép so sánh trình tự chân trái–phải, khoảng cách giữa các bước, hướng di chuyển và sải chân.

Trong trường hợp này, sải chân được báo cáo vào khoảng 13 feet. Các nhà nghiên cứu diễn giải khoảng cách ấy là dáng đi bộ, không phải chạy nước rút. Vì vậy, đường dấu chân nhiều khả năng ghi lại khoảnh khắc một theropod rất lớn đang di chuyển với nhịp độ bình thường, chứ không phải bằng chứng của một cuộc rượt đuổi hay tấn công. 4

Dẫu vậy, mẫu vật vẫn rất nhỏ: chỉ bốn dấu chân không thể cho biết T. rex thường săn mồi ra sao, có sống bầy đàn hay không, hoặc hoạt động thế nào trong cả ngày. Giá trị của nó nằm ở bằng chứng trực tiếp và hiếm có rằng một tyrannosaur cỡ trưởng thành đã đi qua bề mặt này khoảng 66,5 triệu năm trước. 34

Quét 3D để lưu giữ dấu tích dễ bị phong hóa

Các nhà khoa học từ Bảo tàng Tự nhiên & Khoa học Denver và Đại học Liverpool John Moores ở Anh đã nghiên cứu đường dấu chân; kết quả được công bố trên Journal of Vertebrate Paleontology. 4

Tài liệu hóa 3D độ phân giải cao là phần then chốt của công việc, bởi các dấu chân lộ thiên có thể bị thời tiết bào mòn. Mô hình bề mặt số giúp giới nghiên cứu đo đạc, kiểm tra dấu vết mà không chỉ phụ thuộc vào lớp đá nguyên gốc; chúng cũng giữ lại hồ sơ chi tiết để đối chiếu và nghiên cứu về sau. 4

Nhà cổ sinh vật học Peter Falkingham của Đại học Liverpool John Moores, chuyên gia về dấu vết hóa thạch, là một trong những người tham gia diễn giải bằng chứng. Tyler Lyson thuộc bảo tàng dẫn dắt công tác thực địa, còn nhóm nghiên cứu dùng quét chi tiết để ghi nhận cả từng dấu chân lẫn toàn bộ đường đi. 4

Ba dấu chân sẽ được đưa về bảo tàng

Bảo tàng Tự nhiên & Khoa học Denver dự định thu hồi ba trong bốn dấu chân và vận chuyển chúng bằng trực thăng về Denver. Bảo tàng cho biết sẽ cập nhật quá trình thu hồi, nhưng thông báo hiện có chưa nêu thời điểm trưng bày cuối cùng hay kế hoạch không gian triển lãm. 4

Việc bảo tồn các dấu chân không chỉ phục vụ mục đích trưng bày. Kết hợp với dữ liệu quét 3D, các mẫu vật có thể hỗ trợ những nghiên cứu sau này về hình dạng dấu in, bối cảnh trầm tích và chuyển động của một trong những động vật tiền sử dễ nhận biết nhất. 34