Nồng độ xylitol trong máu cao liên quan nguy cơ tim mạch cao hơn: nghiên cứu ESC 2026 chưa chứng minh nguyên nhân

Nồng độ xylitol đo được trong máu cao hơn có liên hệ với nguy cơ về sau cao hơn đối với các biến cố tim mạch bất lợi lớn — gồm nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong do tim mạch — trong một phân tích được trình bày tại Đại hội Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC) năm 2026. Đây là phát hiện đáng chú ý, nhưng không phải bằng chứng rằng ăn kẹo cao su, kẹo ngậm hay thực phẩm có xylitol sẽ gây bệnh tim mạch. 810

Phân tích tại ESC 2026 đã phát hiện gì?

Tiến sĩ Marco Witkowski, thuộc Bệnh viện Đại học Charité ở Berlin, cùng các cộng sự đã phân tích 17.710 người trong hai đoàn hệ dân số theo dõi tiến cứu: Nghiên cứu Dọc về Lão hóa Canada (CLSA) và nghiên cứu EPIC-Norfolk tại Anh. 1015

Tại đoàn hệ CLSA, được theo dõi trong 6 năm, những người thuộc 25% có nồng độ xylitol máu cao nhất có nguy cơ cao hơn 57% đối với biến cố tim mạch gộp, so với nhóm 25% thấp nhất. Kết quả này được báo cáo sau khi đã tính đến các yếu tố nguy cơ tim mạch đã biết. 8

Ở EPIC-Norfolk, với thời gian theo dõi lên tới 30 năm, nhóm có nồng độ xylitol cao nhất có nguy cơ cao hơn 18% so với nhóm thấp nhất. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận xu hướng theo liều: tỷ lệ biến cố tim mạch tăng dần khi nồng độ xylitol máu tăng qua các nhóm, chứ không chỉ khác biệt giữa hai nhóm cực trị.

Các mối liên hệ vẫn còn sau khi hiệu chỉnh những yếu tố như tuổi, giới, hút thuốc, chỉ số khối cơ thể (BMI), mỡ máu, đái tháo đường và tăng huyết áp. Hiệu chỉnh thống kê giúp giảm ảnh hưởng của các khác biệt đã biết giữa các nhóm, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn mọi yếu tố gây nhiễu. 8

Con số 57% có nghĩa gì — và không có nghĩa gì?

Mức tăng 57% là một so sánh tương đối giữa những người có nồng độ xylitol máu cao nhất và thấp nhất trong đoàn hệ Canada. Điều đó không có nghĩa 57% số người dùng xylitol sẽ gặp biến cố tim mạch, cũng không cho biết nguy cơ tuyệt đối của từng cá nhân. 8

Kết quả này cũng không xác định xylitol từ thực phẩm là lý do khiến một nhóm vừa có nồng độ trong máu cao hơn vừa có tỷ lệ biến cố cao hơn. Một chỉ số xét nghiệm máu không phải là bản ghi trực tiếp về lượng xylitol một người đã tiêu thụ.

Vì sao các nhà nghiên cứu xem xét cơ chế có thể xảy ra?

Báo cáo tại đại hội nối tiếp một nghiên cứu đã được bình duyệt của cùng nhóm vào năm 2024. Công trình đó cho thấy nồng độ xylitol tuần hoàn cao hơn có liên quan với các biến cố tim mạch bất lợi lớn mới xuất hiện; ở đoàn hệ kiểm chứng, tỷ số nguy cơ đã hiệu chỉnh giữa nhóm xylitol cao nhất và thấp nhất là 1,57. Nghiên cứu cũng ghi nhận xylitol làm tăng một số chỉ dấu phản ứng của tiểu cầu và thúc đẩy hình thành huyết khối trong các nghiên cứu thực nghiệm. 1

Các kết quả về tiểu cầu đưa ra một cách giải thích sinh học khả dĩ cho mối liên hệ với những biến cố liên quan cục máu đông như nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Tuy nhiên, riêng các dữ liệu này chưa chứng minh hiệu ứng trên tiểu cầu giải thích các phát hiện dài hạn ở đoàn hệ, hoặc việc phơi nhiễm xylitol qua chế độ ăn thông thường gây biến cố lâm sàng. 1

Những giới hạn quan trọng

Phân tích ESC 2026 là nghiên cứu quan sát. Nó cho thấy xylitol máu cao và các biến cố tim mạch về sau xuất hiện cùng nhau thường hơn dự kiến sau hiệu chỉnh thống kê; nhưng không thể kết luận xylitol là nguyên nhân gây các biến cố đó. 89

Nghiên cứu được trình bày tại một hội nghị khoa học; các thông tin về báo cáo cho biết đây là dữ liệu chưa công bố hoặc chưa được bình duyệt. Vì vậy, cần có đánh giá độc lập, phương pháp nghiên cứu đầy đủ và các nghiên cứu lặp lại trước khi đưa ra kết luận chắc chắn về chế độ ăn. 915

Một điểm chưa rõ khác là xylitol tuần hoàn có thể phản ánh nhiều hơn lượng hấp thu từ sản phẩm không đường. Xylitol là một chất chuyển hóa, nên nồng độ đo được cũng có thể chịu ảnh hưởng từ các quá trình chuyển hóa nội sinh của cơ thể. Do đó, vẫn có khả năng còn yếu tố gây nhiễu hoặc hiện tượng nguyên nhân-ngược: chẳng hạn, khác biệt tiềm ẩn về chuyển hóa hay sức khỏe đồng thời góp phần làm tăng nồng độ xylitol và nguy cơ tim mạch.

Nên hiểu và xử lý thông tin này thế nào?

Bằng chứng hiện có ủng hộ sự thận trọng và nghiên cứu thêm, không phải hoang mang hay kết luận ngay rằng mọi sản phẩm chứa xylitol đều không an toàn. ESC cho biết kết quả này là lý do cần tiếp tục nghiên cứu về tính an toàn của xylitol và các chất tạo ngọt nhân tạo khác.

Với mục tiêu cải thiện sức khỏe tim mạch, ưu tiên rộng hơn thường hữu ích hơn việc chỉ đổi từ một chất tạo ngọt sang chất khác: giảm phụ thuộc vào thực phẩm và đồ uống ngọt chế biến sẵn khi có thể, thay vì thay chúng bằng lượng lớn đường bổ sung. Nghiên cứu này không cho thấy thay xylitol bằng đường sẽ tốt hơn cho tim mạch.

Người có bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận hoặc băn khoăn về việc dùng chất thay thế đường thường xuyên nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về tổng thể chế độ ăn và hồ sơ nguy cơ của mình. Bước nghiên cứu tiếp theo là làm rõ xylitol trong máu được tạo ra như thế nào, tái lập các kết quả ở đoàn hệ và kiểm tra liệu việc tiêu thụ xylitol có thực sự làm thay đổi nguy cơ tim mạch hay không.