Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu AI khiến chính trường Texas đổi chiều

Sự phản đối ngày càng tăng đối với các trung tâm dữ liệu phục vụ AI bắt nguồn từ một va chạm rất dễ thấy: Washington và các hãng công nghệ nói về tăng trưởng, năng lực tính toán và cuộc đua AI với Trung Quốc; còn người dân ở nơi đặt dự án lại lo hóa đơn điện, nguồn nước, tiếng ồn, ánh sáng ban đêm, chuyển đổi đất đai và độ ổn định của lưới điện. Khi các cơ sở này nhận ưu đãi thuế nhưng tạo tương đối ít việc làm lâu dài, đối thủ chính trị có thể đóng khung vấn đề thành câu chuyện Big Tech được trợ cấp còn hộ gia đình gánh rủi ro. 34

Vì sao Texas là tâm điểm

Texas là phép thử lớn nhất của cuộc tranh luận này. Hồ sơ từ cơ quan vận hành lưới điện ERCOT và văn phòng thống đốc cho thấy các yêu cầu đấu nối của trung tâm dữ liệu cùng những khách hàng dùng điện lớn khác đã tăng từ khoảng 48 gigawatt (GW) năm 2023 lên hơn 474 GW. Quy mô đó làm dấy lên câu hỏi liệu toàn bộ nhu cầu được đăng ký có thực hay có khả năng triển khai về mặt tài chính, và lưới điện có thể đáp ứng mà vẫn bảo đảm độ tin cậy hay không. 2

Thống đốc Cộng hòa Greg Abbott đã chuyển hướng đáng kể: chưa đầy một năm sau khi gọi Texas là “tâm chấn của phát triển AI”, ông vận động tái cử với lời kêu gọi áp các hạn chế sâu rộng đối với trung tâm dữ liệu. 17

Abbott đã yêu cầu tạm dừng phê duyệt các dự án trung tâm dữ liệu mới trong quy trình đấu nối lưới điện, chờ một đợt rà soát, với lý do là làn sóng nhu cầu điện có thể đe dọa độ tin cậy của hệ thống. 5 Các chỉ thị tiếp theo được đưa tin là sẽ tạm dừng khoảng 1.800 dự án phát triển, chấm dứt một số ưu đãi thuế, hạn chế mức tiêu thụ nước và năng lượng, đồng thời yêu cầu các công ty công nghệ góp phần giảm chi phí điện cho khách hàng. 6

Về mặt chính trị, đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm ở các cộng đồng nông thôn và vùng ven đô, nơi người dân trực tiếp nhìn thấy công trường, đất bị chuyển đổi mục đích, nhu cầu nước, tiếng ồn và ánh sáng. Trong khi đó, lợi ích được hứa hẹn — việc làm xây dựng, cơ sở thuế địa phương hoặc đầu tư ở khu vực nông thôn — thường kém trực quan hơn và còn tùy thuộc thỏa thuận ưu đãi. 34

Các ứng viên Cộng hòa đang đổi cách tiếp cận

Abbott và Tổng chưởng lý Texas Ken Paxton nằm trong xu hướng rộng hơn của đảng Cộng hòa: ủng hộ hoãn dự án, siết điều kiện phê duyệt, tăng quyền kiểm soát cho địa phương, bảo vệ người trả tiền điện, giới hạn nước sử dụng và xem xét lại ưu đãi thuế. Sự chuyển hướng này cũng giúp các ứng viên đáp trả chỉ trích của phe Dân chủ rằng họ quá gần gũi với giới phát triển dự án hoặc quá sẵn sàng trợ cấp cho Big Tech. 146

Trong các cuộc đua thống đốc và Thượng viện ở Texas, trung tâm dữ liệu vì thế vừa là điểm yếu nội bộ của đảng Cộng hòa, vừa là mũi công kích từ phe Dân chủ. Ứng viên có thể mô tả đối thủ là người đã tạo điều kiện cho hóa đơn điện tăng, giám sát lưới điện lỏng lẻo hoặc ưu đãi doanh nghiệp quá mức. Các nguồn được cung cấp không cho thấy mọi đối thủ trong các cuộc đua này có một lập trường hoàn toàn đồng nhất; nhưng vấn đề đã đủ lớn để buộc các phe phải dùng ngôn ngữ cứng rắn hơn. 14

Xu hướng không chỉ có ở Texas. Ứng viên Thượng viện Michigan Mike Rogers, ứng viên thống đốc Pennsylvania Stacy Garrity và ứng viên thống đốc Wisconsin Tom Tiffany đã kêu gọi tạm dừng hoặc vận động chống cách phát triển quá dễ dãi; Dân biểu Michigan Tom Barrett ủng hộ việc trao quyền kiểm soát mạnh hơn cho địa phương. 4

Pennsylvania cho thấy phản ứng này mang tính lưỡng đảng: Thống đốc Dân chủ Josh Shapiro đã áp các tiêu chuẩn chặt chẽ hơn với trung tâm dữ liệu, sau khi trước đó theo đuổi việc đẩy nhanh phát triển. 4

Trump và lập luận AI ở cấp quốc gia

Tổng thống Donald Trump coi xây dựng trung tâm dữ liệu là cần thiết để Mỹ thắng trong cạnh tranh AI với Trung Quốc. Tuy vậy, ông vẫn để lại không gian đáng kể cho các ứng viên Cộng hòa phản đối từng dự án cụ thể: Trump nói một đảng viên Cộng hòa phản đối trung tâm dữ liệu là “OK”, dù ông cũng gọi việc Abbott làm chậm tiến độ là sai lầm. 4

Đây là sự dung hòa vì bầu cử, chưa phải lời giải chính sách hoàn chỉnh. Ở cấp quốc gia, lập luận tập trung vào tốc độ xây dựng, năng lực tính toán, đầu tư và lợi thế chiến lược. Còn ở địa phương, yêu cầu then chốt là doanh nghiệp — thay vì các hộ dùng điện — phải chi trả cho nguồn phát điện mới, đường truyền tải, hạ tầng nước và các biện pháp giảm tác động. 45

Vì sao vấn đề bùng lên trong chiến dịch tranh cử

Trung tâm dữ liệu đã nhanh chóng từ một chủ đề bên lề thành vấn đề chính trị phổ biến. Phân tích dữ liệu quảng cáo của AdImpact được NPR dẫn lại cho thấy các chiến dịch và nhóm bên ngoài đã chi hơn 45 triệu USD kể từ tháng 1 cho quảng cáo đề cập đến trung tâm dữ liệu trong các cuộc đua thống đốc, Hạ viện và Thượng viện năm nay. 3

Quảng cáo thường gắn các cơ sở AI với hóa đơn điện tăng. Các đòn công kích kiểu này đã xuất hiện tại Texas và các cuộc đua Hạ viện cạnh tranh ở Michigan, Wisconsin và Pennsylvania. 4

Thông điệp có hiệu quả nhất không nhất thiết là “cấm AI”. Thay vào đó là: bảo vệ người trả tiền điện, bảo vệ nguồn nước, duy trì quyền quyết định của địa phương và buộc nhà phát triển chi trả. Cách diễn đạt này cho phép ứng viên Cộng hòa vẫn giữ hình ảnh ủng hộ tăng trưởng và cạnh tranh với Trung Quốc, nhưng tách mình khỏi những dự án không được lòng cử tri. 456

Big Tech phản ứng ra sao — và cần thận trọng với các con số chi tiêu

Các công ty công nghệ và nhóm chính trị ủng hộ AI đang tìm cách bảo vệ làn sóng xây dựng thông qua chi tiêu hỗ trợ ứng viên, vận động chính sách ủng hộ AI và quảng cáo nhằm thuyết phục cử tri về lợi ích kinh tế địa phương. Họ nhấn mạnh đầu tư, việc làm xây dựng, nguồn thu thuế, phát triển nông thôn và năng lực cạnh tranh của Mỹ, trong khi phải đối mặt với yêu cầu tự tài trợ cho nhu cầu điện và nước của mình. 36

Các nguồn được cung cấp xác nhận chi tiêu chính trị liên quan AI là đáng kể, nhưng không xác nhận chắc chắn tuyên bố rằng doanh nghiệp đã chi “hơn 300 triệu USD” riêng cho quảng cáo giữa nhiệm kỳ về trung tâm dữ liệu. Một báo cáo nêu hai nhóm liên kết với AI đã chi gần 24 triệu USD và cam kết chi thêm hơn 100 triệu USD; báo cáo khác ghi nhận tổng chi của các chiến dịch và nhóm bên ngoài cho quảng cáo về trung tâm dữ liệu vượt 45 triệu USD. 38

Do đó, kết luận thận trọng là tiền từ lĩnh vực AI và công nghệ đang lớn lên nhanh chóng. Nhưng một con số khoảng 300 triệu USD có thể đã gộp các cam kết bầu cử rộng hơn về AI, tiền gây quỹ cho siêu PAC, các khoản cam kết chưa chi, hoặc chi tiêu không trực tiếp dành cho quảng cáo về trung tâm dữ liệu.