Đối thoại an toàn AI Mỹ - Trung dự kiến tháng 9/2026: Có thể bàn gì?

Các nguồn tin đầu tháng 9 cho biết Washington và Bắc Kinh đang chuẩn bị một cuộc đối thoại riêng về rủi ro an toàn trí tuệ nhân tạo (AI) vào giữa tháng 9, trước cuộc gặp dự kiến ngày 24/9 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Nếu được tổ chức, đây sẽ là cuộc thảo luận chính thức song phương đầu tiên chỉ tập trung vào AI kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai. Tuy nhiên, tình trạng của cuộc gặp vẫn rất chưa chắc chắn: Nhà Trắng nói hiện không có cuộc họp nào liên quan đến AI được lên lịch. 1

Điều đã được báo cáo và điều chưa rõ

Mốc thời gian được nhắc tới là giữa tháng 9, trước chuyến thăm Mỹ dự kiến của ông Tập vào ngày 24/9. Theo những người nắm được kế hoạch, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent được kỳ vọng dẫn đầu phái đoàn Mỹ. Nhưng ngày họp chính xác, địa điểm, trưởng đoàn phía Trung Quốc, danh sách người tham dự cuối cùng và chương trình nghị sự vẫn chưa được xác lập công khai. 12

Đây không chỉ là chi tiết về lịch trình. Khi hai chính phủ chưa cùng xác nhận, nên xem đây là một sáng kiến ngoại giao được đưa tin, chứ chưa phải một cơ chế đối thoại song phương đã chính thức hình thành.

Trọng tâm được đề xuất: rủi ro an ninh mạng do AI hỗ trợ

Mục tiêu trọng yếu của Mỹ được cho là tìm kiếm hợp tác trong việc theo dõi các cuộc tấn công mạng có AI điều khiển hoặc hỗ trợ. Washington cũng đã nêu ý tưởng tự nguyện: các phòng thí nghiệm AI của Mỹ và Trung Quốc tự giám sát nguy cơ bị lạm dụng, chia sẻ thông tin liên quan và phối hợp ngăn chặn các hoạt động mạng gắn với AI. 1

Đây là hướng giảm thiểu rủi ro có phạm vi hẹp, không phải đề xuất để hai nước cùng quản lý ngành AI của nhau. Một thỏa thuận khả thi có thể xoay quanh việc ghi nhận các dấu hiệu lạm dụng nghiêm trọng và thiết lập cách thức tham vấn khi một sự cố dùng AI vượt qua biên giới. Điều đó không nhất thiết buộc chính phủ hay doanh nghiệp phải tiết lộ chi tiết mô hình, biện pháp bảo mật hoặc thông tin tình báo nhạy cảm.

Vì sao cuộc đối thoại đáng chú ý trước cuộc gặp Trump - Tập

Các quan chức Trung Quốc được cho là coi đối thoại AI là một kết quả quan trọng cần có trước cuộc gặp của hai nhà lãnh đạo. Những trao đổi trước đó cũng từng đề cập khả năng xây dựng một quy trình về thực hành tốt nhằm ngăn các tác nhân phi nhà nước có ý đồ xấu khai thác các mô hình AI mạnh. 14

Lý do ngoại giao khá rõ ràng: các sự cố mạng vốn khó quy trách nhiệm, trong khi AI có thể làm tăng tốc độ và quy mô của hoạt động gây hại. Một kênh liên lạc trực tiếp có thể giúp hai bên báo động về một mối đe dọa đáng tin cậy, đối chiếu ở mức hạn chế các quan sát kỹ thuật và giảm nguy cơ một sự cố bị lập tức hiểu là hành động có chủ ý của nhà nước.

Giới hạn của hợp tác có thể có

Chương trình nghị sự được báo cáo diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn giữa hai nước về AI tiên tiến. Mỹ gần đây thúc đẩy cách tiếp cận quốc tế thận trọng với việc lập thêm các cơ quan giám sát AI mới, trong khi cách quản trị công nghệ trong nước của Trung Quốc nhìn chung có vai trò điều hành của nhà nước mạnh hơn. 5

Những khác biệt đó khiến một thỏa thuận rộng về kiểm soát mô hình, sở hữu trí tuệ hoặc quy tắc ứng xử trên không gian mạng khó có khả năng xuất hiện trong ngắn hạn. Ngay cả một khuôn khổ tự nguyện để các phòng thí nghiệm chia sẻ thông tin với nhau cũng phải vượt qua sự thiếu tin cậy, khó khăn trong việc kiểm chứng và lo ngại lộ năng lực nhạy cảm.

Vì vậy, nếu cuộc đối thoại diễn ra, kết quả thực tế nhất có lẽ sẽ ở mức khiêm tốn: duy trì liên lạc, thống nhất một số thuật ngữ chung và xây dựng thủ tục tham vấn giới hạn đối với các rủi ro mạng nghiêm trọng có AI hỗ trợ. Một kênh xử lý khủng hoảng hẹp vẫn có ý nghĩa, bởi việc thiết lập nó dễ khả thi hơn nhiều so với một hiệp ước quản trị AI toàn diện. Nhưng cho tới khi cả hai phía xác nhận cuộc họp và thành phần tham dự, phạm vi lẫn triển vọng của cuộc đối thoại vẫn chỉ là tạm thời. 12