Volker Türk cảnh báo AI tiên tiến có thể trở thành rủi ro hiện sinh với nhân loại

Volker Türk, Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo tiên tiến có thể trở thành một “rủi ro hiện sinh đối với nhân loại” nếu các chính phủ và doanh nghiệp không sớm áp dụng những hàng rào bảo vệ có thể thực thi. Trong bài phát biểu ngày 7/9 trước Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, ông đặt rủi ro AI bên cạnh các khủng hoảng nhân quyền cấp bách từ chiến tranh, vũ khí tự hành đến tình trạng giam giữ người nhập cư. 17

AI: cần quy tắc ràng buộc, không chỉ lời hứa

Theo ông Türk, các hệ thống AI mạnh có thể làm gián đoạn hạ tầng trọng yếu, thông tin liên lạc, các dịch vụ thiết yếu và các thể chế dân chủ. Ông kêu gọi những bảo đảm về an toàn và an ninh “vững chắc tuyệt đối”, cùng các quy tắc mang tính ràng buộc, cơ chế giám sát độc lập và các “lằn ranh đỏ” được quốc tế thống nhất. Những yêu cầu này phải áp dụng cho nhà nước, doanh nghiệp, đơn vị phát triển và toàn bộ chuỗi cung ứng AI. 47

Ông cho rằng năng lực AI đang tiến nhanh hơn các biện pháp kiểm soát. Türk cũng nhắc tới sự việc được tường thuật liên quan đến Hugging Face như một ví dụ về nguy cơ hệ thống trở nên sẵn có hoặc có năng lực vượt trước các kiểm soát phù hợp. Ông cảnh báo không nên để quyền lực quyết định liên quan AI tập trung vào tay chỉ một nhóm nhỏ lãnh đạo doanh nghiệp. 17

Những vấn đề khác ông Türk nêu ra

• Giam giữ nhập cư tại Mỹ: Ông yêu cầu giải trình và truy cứu trách nhiệm về khoảng 23 người tử vong trong diện giam giữ nhập cư tại Mỹ từ đầu năm 2026. Ông kêu gọi bảo vệ những người có nguy cơ bị trục xuất tới nơi họ có thể chịu tổn hại không thể khắc phục, đồng thời bày tỏ lo ngại trước thông tin cơ quan nhập cư có kế hoạch trang bị găng tay gây điện giật cho nhân viên — điều có thể làm gia tăng bạo lực. 812

• Ukraine và vũ khí tự hành: Türk lên án các cuộc tấn công tiếp diễn của Nga vào Ukraine và nói ông kinh hoàng trước thông tin máy bay không người lái hoàn toàn tự hành đã sát hại ba người. Ông kêu gọi cấm trên phạm vi quốc tế những hệ thống vũ khí có thể lựa chọn và giết người mà không có sự tham gia có ý nghĩa của con người. 1

• Iran: Ông chỉ trích tình trạng gia tăng án tử hình và các vụ hành quyết, trong đó có các trường hợp liên quan đến cáo buộc an ninh quốc gia. Văn phòng của ông trước đó cho biết đã có ít nhất 56 vụ hành quyết với các cáo buộc này kể từ ngày 19/3. 4

• Chiến tranh và các “nhân tố trong bóng tối”: Nhấn mạnh hiện có hơn 60 cuộc xung đột vũ trang có ít nhất một quốc gia tham gia — mức cao nhất kể từ Thế chiến II — Türk nói Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc sẽ tăng cường xem xét và công khai vai trò của doanh nghiệp, giới tài trợ và các lợi ích kinh tế góp phần nuôi dưỡng chiến sự. Ông gọi họ là các “nhân tố trong bóng tối” của xung đột. 1

• Israel và Bờ Tây bị chiếm đóng: Ông kêu gọi các nước dừng chuyển giao vũ khí khi có nguy cơ chúng được dùng để vi phạm luật pháp quốc tế; đồng thời đề nghị doanh nghiệp chấm dứt hoạt động hỗ trợ các khu định cư. Ông cũng đề cập bản cập nhật sắp công bố của Liên Hợp Quốc về các công ty có liên hệ với các khu định cư Israel tại Bờ Tây bị chiếm đóng. Liên Hợp Quốc cho rằng các khu định cư này vi phạm luật pháp quốc tế, trong khi Israel bác bỏ nhận định đó. 513