Đàm phán Mỹ - Nga không đột phá, lúa mì Chicago bật 3,1% vì rủi ro Biển Đen

Sau vài ngày điều chỉnh vì hy vọng ngoại giao, thị trường lúa mì đã đảo chiều rất nhanh. Các cuộc tiếp xúc cuối tuần giữa đặc phái viên Mỹ và Tổng thống Nga Vladimir Putin không đưa ra tín hiệu rõ ràng về một thỏa thuận chấm dứt chiến sự Ukraine, cũng không tạo được bảo đảm đáng tin cậy cho vận tải ngũ cốc qua Biển Đen. Khi thị trường Chicago mở cửa lại sau kỳ nghỉ Labor Day, nhà đầu tư đưa phần bù rủi ro chiến sự trở lại giá: lúa mì tăng tới 3,1%, mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ 28/8. 1

Cơ chế khiến giá bật mạnh

Trước đó, giá đã lùi bước vì kỳ vọng tiến trình hòa bình có thể giảm gián đoạn xuất khẩu. Hợp đồng lúa mì giao tháng 12 từng giảm 2,9%, xuống 7,32 3/4 USD mỗi giạ vào ngày 4/9, khi thị trường đón nhận các nỗ lực đàm phán Nga - Ukraine có Mỹ tham gia. 7 Khi kết quả cuối tuần không cho thấy đột phá, kỳ vọng đó bị rút lại.

Đây là một đợt định giá lại rủi ro tiếp cận hàng hóa, không đơn thuần là phản ứng với sản lượng trên đồng ruộng. Thị trường lo rằng chiến sự tiếp diễn đồng nghĩa các cảng, tàu hàng và tuyến giao nhận ở Biển Đen vẫn có thể bị gián đoạn. Thanh khoản thấp sau ngày nghỉ tại Mỹ cũng có thể khiến phản ứng lúc mở cửa trở nên mạnh hơn. 1

Vì sao Biển Đen có sức nặng với giá lúa mì thế giới?

Nga là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới trong niên vụ 2025–26, với 48 triệu tấn, tương đương 21,1% lượng lúa mì xuất khẩu toàn cầu. Ukraine xuất khẩu thêm 14,1 triệu tấn, tương đương 6,2%. Tổng cộng, hai nước chiếm 27,3% thương mại lúa mì thế giới. 23

Các đợt tấn công đáp trả lẫn nhau đã làm tổn hại hạ tầng cảng và tàu thương mại. Tại Novorossiysk, ba trong số các đầu mối ngũ cốc lớn đã phải dừng hoạt động sau một vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Trong khi đó, các đợt tấn công vào cảng Ukraine đã khiến xuất khẩu của nước này suy giảm. Hệ quả là nút thắt nằm ở khả năng đưa hàng ra thị trường, chứ không chỉ ở lượng ngũ cốc được thu hoạch.

Đà tăng cuối tháng 8 đã phản ánh nỗi lo này: lúa mì Chicago tăng hơn 20% trong tháng 8 và giao dịch trên 7 USD mỗi giạ. 3 Mốc 7,67 USD/giạ được nhắc tới là mức đỉnh của một thời điểm hoặc hợp đồng cụ thể; các báo cáo khác ghi nhận hợp đồng giao dịch nhiều nhất đã lên tới 7,90 1/4 USD trong phiên ngày 28/8 và chốt ở 7,84 USD. 1014

Người mua chuyển nguồn, nhưng không tạo thêm nguồn cung

Khi hàng Biển Đen chậm hoặc rủi ro giao không đúng hẹn, các nhà nhập khẩu phải tìm tới Australia, Argentina, Liên minh châu Âu và Bắc Mỹ. Các nhà chế biến tại châu Á đã đặt khoảng 2–2,5 triệu tấn lúa mì Biển Đen giao trong giai đoạn tháng 7–9, song lo ngại một số chuyến hàng sẽ đến trễ. Ai Cập và Indonesia là những bên chịu rủi ro an ninh lương thực và chi phí nhập khẩu cao hơn. 17

Việc thay thế nguồn mua giúp giảm cú sốc tức thời, nhưng không làm tổng nguồn cung toàn cầu tăng lên. Nó chỉ chuyển nhu cầu, chi phí vận tải và áp lực giá sang các khu vực xuất khẩu khác.

Giá lương thực và năng lượng chịu tác động ra sao?

FAO cho biết giá lương thực thế giới trong tháng 8 đã lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2022, trong bối cảnh thời tiết bất lợi và gián đoạn chiến sự ở Biển Đen làm gia tăng lo ngại về các mặt hàng thiết yếu. 18 Giá lúa mì, ngô và lúa mạch cao hơn thường truyền dần sang bột mì, bánh mì và thức ăn chăn nuôi; sau đó có thể ảnh hưởng tới giá thịt và sữa. Tác động mạnh nhất thường rơi vào các nước phụ thuộc nhập khẩu lương thực.

Biển Đen cũng là hành lang giao thương của dầu mỏ và nhiều loại hàng hóa khác. Vì vậy, nguy cơ chiến tranh có thể làm tăng phí bảo hiểm rủi ro, chi phí đổi tuyến và cước vận tải, từ đó nâng giá giao đến người mua; đồng thời tạo thêm rủi ro cho thị trường năng lượng. Tuy nhiên, các nguồn được cung cấp chưa định lượng riêng tác động trong ngày 8/9 của hạn chế bảo hiểm hay các tuyến luồng có thủy lôi, nên không thể khẳng định mức đóng góp cụ thể của những yếu tố này vào phiên tăng 3,1%.

Không phải mọi yếu tố đều ủng hộ kịch bản giá tăng

Cần phân biệt rủi ro logistics với thiếu hụt sản lượng toàn cầu. Dự báo tháng 9 của FAO đã nâng dự báo sản lượng lúa mì thế giới năm 2026 thêm 4,2 triệu tấn, lên 810,7 triệu tấn, nhờ triển vọng thu hoạch cải thiện ở Canada, Morocco, Nga và Ukraine, bù cho thiệt hại thời tiết tại một số khu vực châu Âu.

AMIS cũng cho rằng giá lúa mì và ngô tăng do dòng xuất khẩu từ Nga và Ukraine suy giảm, một số chuyến hàng Biển Đen bị đình trệ, cùng bất định về năng suất ngô Mỹ; song cơ quan này đồng thời lưu ý triển vọng vụ lúa mì được cải thiện. 20 Nói cách khác, dữ liệu hiện có ủng hộ kịch bản cú sốc về khả năng xuất khẩu và phần bù rủi ro, chứ chưa đủ để kết luận tồn kho lúa mì, lúa mạch và ngô toàn cầu đều cạn kiệt.

Ngừng bắn có thể kéo giá xuống, nhưng chưa chắc chấm dứt biến động

Một lệnh ngừng bắn đáng tin cậy, được giám sát và có điều khoản bảo vệ cảng lẫn tàu thương mại, có thể nhanh chóng xóa đi một phần phần bù rủi ro. Khi đó, những nhà đầu cơ đang nắm vị thế mua có thể bán chốt, đẩy giá lúa mì giảm mạnh trong ngắn hạn; rủi ro cước tàu và năng lượng cũng có thể hạ nhiệt.

Tuy vậy, các cảng và kho bãi hư hại, tình trạng sẵn có của tàu, bảo hiểm, kiểm tra hàng hải, tài trợ thương mại, lệnh trừng phạt và quyết định gieo trồng của nông dân sẽ không trở lại bình thường ngay lập tức. Vì thế, ngay cả khi có ngừng bắn, thị trường vẫn có thể dao động hai chiều mạnh.

Tín hiệu chính trị tiếp tục là biến số quyết định. Ông Putin từng nói vẫn có khả năng đạt thỏa thuận hòa bình, nhưng đồng thời đề cập các điều kiện khiến tiến trình khó khăn hơn. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy nói các nhà đàm phán Mỹ sẽ thăm Moscow và Kyiv; sau đó, phía Mỹ mô tả các cuộc trao đổi là thực chất và nêu khả năng có thêm đàm phán. Với thị trường ngũ cốc, mỗi tuyên bố ngoại giao, cuộc tấn công mới, gián đoạn tại cảng hoặc thỏa thuận bảo vệ vận tải được xác thực đều có thể làm giá đổi hướng nhanh chóng, bởi thị trường đang giao dịch trên xác suất khôi phục được hành lang xuất khẩu bền vững, chứ không chỉ trên các tiêu đề về hòa đàm.