Trung Quốc thử nghiệm robot hình người cho mục đích quân sự, nhưng chưa có “robot lính” trên chiến trường

Điều đang diễn ra không phải là việc Trung Quốc đã có đội quân robot hình người vũ trang trên chiến trường. Bằng chứng hiện có cho thấy nước này đang xây dựng nền tảng công nghệ, dữ liệu, mua sắm và mô hình tác chiến để thử nghiệm khả năng sử dụng robot hình người trong quân sự.

Theo rà soát của Reuters đối với hơn 100 thông báo mua sắm quân sự, nghiên cứu học thuật, bằng sáng chế, ấn phẩm chính thức, hồ sơ chính quyền và tài liệu doanh nghiệp quốc phòng Trung Quốc, hoạt động này tăng tốc rõ rệt trong các năm 2025–2026. Reuters không tìm thấy bằng chứng một robot hình người có vũ trang đã phục vụ trong đơn vị PLA đang hoạt động. 1

PLA đang đầu tư vào những gì?

Các cơ quan liên quan đến PLA đang thử nghiệm robot theo yêu cầu chiến trường, mua robot cùng công nghệ huấn luyện, và nghiên cứu cách chúng phối hợp với binh sĩ. Trọng tâm trước mắt là những năng lực nền tảng, ít gây chú ý hơn các màn biểu diễn robot nhưng quyết định khả năng sử dụng thực tế:

• Nhận thức môi trường: để robot hiểu không gian xung quanh và hoạt động gần con người.
• Thao tác khéo léo: cải thiện khả năng cầm nắm, xử lý vật thể và thực hiện nhiệm vụ vật lý.
• Dữ liệu huấn luyện: thu thập, gắn nhãn dữ liệu từ camera, radar, chuyển động và địa hình, gồm cả đánh giá nơi nào có thể di chuyển qua.
• Phối hợp người – máy: xem robot có thể hỗ trợ binh sĩ ra sao thay vì chỉ trình diễn độc lập. 1

Reuters ghi nhận một gói thầu của PLA vào tháng 5/2025 cho robot hình người, lắp đặt và đào tạo kỹ thuật. Tháng 9/2025, một thông báo liên quan đến Đại học Công nghệ Quốc phòng Quốc gia Trung Quốc (NUDT) đề cập hệ thống nhận thức thông minh và vận hành khéo léo cho robot hình người có thân thể vật lý. Đến tháng 6/2026, PLA dành ngân sách khoảng 300.000 USD cho hệ thống thu thập và gắn nhãn dữ liệu cảm biến, dữ liệu chuyển động. Reuters không xác định được các gói thầu trước đó đã hoàn tất hay nhà cung cấp nào trúng thầu. 1

Từ sân khấu trình diễn đến thao trường

Một điểm cần làm rõ: World Humanoid Robot Games diễn ra vào tháng 8/2026, không phải năm 2025. Sự kiện phô diễn những bước tiến về di chuyển và các kỹ năng khác, đồng thời cho thấy không ít sự cố rõ rệt. Điều đó nhắc rằng màn trình diễn ấn tượng không đồng nghĩa với độ tin cậy cần có trong chiến trường. 1

Hai ngày sau sự kiện, báo PLA Daily kêu gọi đưa công nghệ tiên tiến từ phòng thí nghiệm ra thao trường để huấn luyện các “chiến binh” robot. Lời kêu gọi này tạo thêm động lực công khai cho hướng chuyển hóa tiến bộ robot dân sự thành thử nghiệm quân sự. 1

Mối quan tâm của các tổ chức quân sự đã xuất hiện trước đó. Năm 2024, NUDT và Viện Khoa học Quân sự có một phiên thảo luận về ứng dụng quân sự của hệ thống hình người. Trong một cuộc thi năm 2025, NUDT mô phỏng các nhiệm vụ như thâm nhập sau phòng tuyến đối phương, lập bản đồ, xác định mục tiêu; đồng thời xem xét vai trò bảo vệ căn cứ, tuần tra và kiểm tra. 1

Lợi thế công nghiệp của Trung Quốc có ý nghĩa gì?

Theo BofA Global Research được Reuters dẫn lại, các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm khoảng 95% lượng robot hình người xuất xưởng toàn cầu năm 2025. Đây có thể là lợi thế lớn cho PLA về nguồn nền tảng robot, linh kiện, phần mềm và chuyên môn kỹ thuật trong nước. 1

Lợi thế này không có nghĩa robot thương mại lập tức sẵn sàng cho quân sự. Ý nghĩa thực tế nằm ở khả năng lặp lại thiết kế nhanh, tiếp cận linh kiện thuận lợi hơn và có thể mở rộng sản xuất với chi phí thấp hơn. Thị trường dân sự quy mô lớn cũng có thể làm dày thêm nền tảng dữ liệu và nhân lực kỹ thuật cho nghiên cứu quân sự.

Tuy vậy, một robot trong nhà máy hay ở triển lãm vẫn phải chứng minh có thể chịu được địa hình gồ ghề, thời tiết xấu, gián đoạn liên lạc, hư hại vật lý, thời lượng pin hạn chế và hành vi khó lường của con người. 1

Những vai trò chiến trường đang được hình dung

Kịch bản được mô tả cụ thể nhất là tác chiến đô thị. Một bài nghiên cứu của NUDT tháng 8/2025 mô hình hóa sáu “robot chiến đấu” — gồm robot hình người, robot chó và phương tiện không người lái — chia thành hai tổ xung kích để hỗ trợ lực lượng mặt đất quét một tòa nhà do đối phương kiểm soát, theo từng phòng và từng tầng. Nghiên cứu dự kiến thiết bị liên quan có thể xuất hiện trong vòng 5–10 năm, nhưng không nêu chi tiết về vũ khí, quy tắc giao chiến hay cách xử lý tình huống có dân thường. 1

Các vai trò tiềm năng khác trong tài liệu liên quan PLA gồm:

• trinh sát và canh gác;
• tuần tra, bảo vệ và kiểm tra an ninh;
• thực hiện nhiệm vụ nguy hiểm;
• hậu cần và dọn chướng ngại vật;
• hoạt động trong tòa nhà, đường hầm hoặc khoang tàu; và
• các hoạt động tấn công, phòng thủ ở đô thị. 1

Với nhiều nhiệm vụ trên, hình dạng giống người chưa chắc là lựa chọn thực dụng nhất. Robot bánh xe, bánh xích hoặc robot bốn chân thường đơn giản và rẻ hơn khi triển khai cho trinh sát, vận tải hay giám sát thường lệ. Robot hình người đáng quan tâm hơn ở môi trường vốn được thiết kế cho con người, có cầu thang, cửa ra vào và nhiều phòng; nhưng biến lợi thế hình thể đó thành năng lực đáng tin cậy vẫn là bài toán kỹ thuật khó. 1

Fuxi của Norinco và vai trò điều khiển từ xa

Tập đoàn quốc phòng nhà nước Trung Quốc Norinco tuyên bố robot hình người cỡ lớn Fuxi có thể canh gác, trinh sát trong mọi thời tiết, tuần tra thông minh và thực hiện nhiệm vụ nguy hiểm. Tài liệu của Norinco cũng mô tả hệ thống điều khiển từ xa, cho phép một người vận hành điều khiển robot. 1

Điều khiển từ xa đáng chú ý vì nó giữ con người trong vòng ra quyết định ở những nơi năng lực tự chủ còn thiếu tin cậy hoặc không phù hợp. Tuy nhiên, đây là tuyên bố của doanh nghiệp, không phải bằng chứng độc lập về hiệu năng trong điều kiện tác chiến. 1

Các trở ngại lớn nhất: pin, độ bền và khả năng phán đoán

Robot hình người tiêu tốn nhiều năng lượng và vẫn thiếu ổn định khi rời môi trường được kiểm soát. Trên chiến trường, khó khăn còn lớn hơn: robot phải giữ thăng bằng, nhận biết môi trường thay đổi và đưa ra quyết định hợp lý giữa hạ tầng đổ nát, địa hình phức tạp, thời tiết, gây nhiễu, gián đoạn liên lạc và hành vi con người không thể dự đoán. 1

Bình luận quân sự Trung Quốc cũng thừa nhận các vấn đề chưa được giải quyết về vận động, nhận thức và trí thông minh. Để sử dụng rộng rãi, công nghệ còn cần đột phá thêm, giảm chi phí và đạt năng lực sản xuất hàng loạt. 1

Vì thế, kết luận thận trọng hơn nhiều so với hình ảnh “bộ binh robot”: Trung Quốc đang phát triển và thử nghiệm hệ sinh thái cho robot hình người quân sự, nhưng chưa chứng minh được khả năng triển khai đại trà robot hình người có vũ trang, hiệu quả và đáng tin cậy.

Mỹ đang làm gì?

Mỹ cũng theo đuổi hướng đi này. Năm 2025, Lục quân Mỹ mở cuộc thi về “năng lực robot hình người quân sự hóa”, xem xét các ứng dụng như trinh sát, an ninh, dọn chướng ngại vật, xử lý vật liệu nguy hiểm, cũng như tác chiến tấn công hoặc phòng thủ trong đô thị. Chương trình có thể chọn tối đa 10 đội vào vòng thử nghiệm với chuyên gia quân sự và dành tới 1,25 triệu USD cho các hợp đồng tiếp theo. 1

Reuters đánh giá ngành robot Mỹ đang chậm hơn Trung Quốc ở các nền tảng robot hai chân và bốn chân, dù đổi mới do quân đội Mỹ tài trợ đã ảnh hưởng đến một số thiết kế robot chó hàng đầu của Trung Quốc. 1

Do đó, lợi thế của Trung Quốc nên được hiểu chủ yếu là lợi thế về công nghiệp và chuỗi cung ứng, chứ chưa phải bằng chứng về năng lực tự chủ trên chiến trường vượt trội. Sản lượng chỉ là một phần của cuộc đua; khả năng di chuyển bền bỉ, nhận thức, liên lạc, nguồn điện, cơ chế chỉ huy người – máy và thử nghiệm tác chiến đều quan trọng.

Câu hỏi quyết định: Ai kiểm soát việc dùng vũ lực sát thương?

Thách thức khó nhất không chỉ là robot có đi qua một tòa nhà được hay không, mà là liệu nó có thể được tin cậy khi phải đưa ra quyết định liên quan đến mạng sống hay không.

Luật nhân đạo quốc tế yêu cầu các bên tham chiến phân biệt chiến binh với dân thường, đồng thời bảo vệ người bị thương hoặc đã đầu hàng. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế cảnh báo hệ thống tự chủ có thể khó nhận biết sự đầu hàng, bởi điều này phụ thuộc vào bối cảnh, hành vi và ý định. 1

Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết hồi tháng 3 rằng vũ khí AI cần duy trì dưới sự kiểm soát của con người. Một bài viết trên PLA Daily tháng 7/2025 cũng đề cập việc con người xác minh trước khi robot có thể khai hỏa vào mục tiêu sống. 1

Những tuyên bố này gợi ý mô hình ban đầu có khả năng cao là robot làm nhiệm vụ giám sát, vận tải, tuần tra, trinh sát hoặc đột nhập khu vực nguy hiểm dưới sự giám sát chặt chẽ của con người, thay vì tự lựa chọn và tấn công mục tiêu.

Điều đáng chờ đợi trong 10 năm tới

Malcolm Davis của Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI) nhận định robot hình người hiện chưa thực dụng trên chiến trường, nhưng có thể trở nên khả thi trong vòng 5–10 năm. 1

Mốc thời gian này tương đồng với kịch bản tấn công đô thị của NUDT, song nên được xem là mục tiêu phát triển chứ không phải dự báo triển khai. Bằng chứng mạnh nhất hiện nay là Trung Quốc đang đầu tư vào nghiên cứu, mua sắm và hạ tầng dữ liệu để thử nghiệm robot hình người quân sự. Trong ngắn hạn, các ứng dụng hợp lý nhất nhiều khả năng là trinh sát, tuần tra, hậu cần và tiếp cận khu vực nguy hiểm có điều khiển hoặc giám sát từ xa — không phải đội hình robot vũ trang tự hành. 1