Thuế €3 của EU làm chao đảo tuyến hàng không Trung Quốc–châu Âu, nhưng chưa kéo thị trường toàn cầu đi xuống

Việc EU chấm dứt miễn thuế hải quan đối với hàng nhập khẩu giá trị thấp đã thay đổi đáng kể bài toán chi phí và thủ tục của mô hình bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng. Tác động tức thời tập trung rõ nhất ở hành lang thương mại điện tử Trung Quốc/Hồng Kông–châu Âu: sản lượng hàng không giảm mạnh, còn giá giao ngay suy yếu khi nhu cầu vận chuyển kiện nhỏ đi xuống.

Tuy vậy, đây không phải tín hiệu cho thấy toàn bộ thị trường hàng không đi xuống. Những tuyến khác vẫn có nhu cầu, trong khi năng lực vận tải vẫn không tăng quá nhanh.

Thay đổi từ ngày 1/7

Từ ngày 1/7/2026, hàng gửi vào EU từ bên ngoài khối không còn được miễn thuế hải quan chỉ vì trị giá nội tại không quá €150. EU áp dụng khoản thuế hải quan tạm thời €3, có hiệu lực đến ngày 1/7/2028. Khoản này nhìn chung được tính theo từng dòng khai báo hoặc nhóm phân loại thuế quan, thay vì tính đơn thuần theo từng kiện hàng. 124

Điểm khác biệt này rất quan trọng với thương mại điện tử. Một đơn đặt hàng gồm nhiều loại sản phẩm có thể phát sinh nhiều dòng chịu thuế; đồng thời người bán và đơn vị logistics phải cung cấp dữ liệu sản phẩm, dữ liệu hải quan đầy đủ hơn. Với dòng B2C khối lượng lớn nhưng biên lợi nhuận mỏng, tác động không chỉ là tăng chi phí hàng đến tay người mua mà còn là tăng gánh nặng vận hành. 14

Lượng hàng sang châu Âu giảm mạnh

Dữ liệu thị trường được trích dẫn cho thấy sự đứt gãy rõ rệt trên tuyến châu Âu sau khi chính sách có hiệu lực:

• Khối lượng Hồng Kông–châu Âu trong tháng 8 giảm 30% so với cùng kỳ năm trước, đồng thời thấp hơn 24% so với tháng 6.
• Tổng lưu lượng từ Trung Quốc đại lục và Hồng Kông sang châu Âu giảm 14% so với cùng kỳ trong cả tháng 7 và tháng 8.
• Cú giảm này đặc biệt đáng chú ý vì Hồng Kông vốn phụ thuộc lớn vào luồng hàng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thời điểm suy giảm phù hợp với nhận định rằng thuế mới và yêu cầu khai báo đã làm nhu cầu gửi kiện hàng giá trị thấp giảm đi. Tuy nhiên, điều đó chưa tự nó chứng minh quan hệ nhân quả tuyệt đối, bởi giai đoạn mùa hè vốn thường trầm lắng hơn. Dù vậy, chính sách này tác động trực tiếp đến đúng nhóm hàng gắn chặt với tuyến vận tải nói trên; các báo cáo riêng về kiện nhỏ từ Trung Quốc cũng ghi nhận mức sụt giảm khoảng 30–40% sau khi thuế bắt đầu áp dụng. 13

Vì sao giá giao ngay sang châu Âu yếu đi?

Khi lượng kiện thương mại điện tử giảm, các chuyến bay phục vụ tuyến này có thêm tải cung ứng khả dụng. Nếu không có loại hàng khác bù vào, giá giao ngay sẽ chịu áp lực.

Báo cáo thị trường cho thấy giá giao ngay bình quân Hồng Kông–châu Âu giảm từ 5,80 USD/kg trong giai đoạn ngay sau thay đổi chính sách, khi trọng lượng tính cước tiếp tục đi xuống. Diễn giải hợp lý nhất là cú suy yếu ban đầu chủ yếu đến từ nhu cầu giảm, thay vì do một làn sóng bổ sung máy bay đột ngột.

Điều này không có nghĩa mọi mức giá trên các tuyến Trung Quốc–châu Âu đều đi theo một hướng. Giá vận tải hàng không có thể biến động nhanh theo việc cắt giảm tải cung ứng, chi phí nhiên liệu, đặt chỗ mùa cao điểm và điều phối lại mạng lưới bay. Nhưng kết luận bền vững hơn là quy định mới của EU đã làm mất đi một lực đỡ quan trọng cho nhu cầu vận chuyển kiện hàng giá rẻ, giao thẳng đến người tiêu dùng tại châu Âu.

Tuyến Mỹ chống chịu tốt hơn

So sánh với Bắc Mỹ cho thấy sự khác biệt đáng kể. Tổng lượng hàng từ Trung Quốc/Hồng Kông sang Mỹ trong tháng 8 vẫn cao hơn 13% so với cùng kỳ năm trước, dù tốc độ tăng đã chậm lại so với tháng 6.

Sự phân hóa này cho thấy đà giảm tại châu Âu không đơn thuần là hệ quả của xuất khẩu Trung Quốc suy yếu đồng loạt hay năng lực hàng không toàn cầu thay đổi. Mức độ chịu tác động khác nhau về quy định, nhu cầu thương mại điện tử và hàng tổng hợp trên tuyến đi Mỹ, cùng khả năng điều chuyển tải cung ứng, có thể đã góp phần nâng đỡ tuyến này.

Tuyến châu Âu yếu không đồng nghĩa thị trường toàn cầu yếu

Dữ liệu toàn cầu tháng 8 vẫn cho thấy thị trường tương đối bền bỉ, dù hàng thương mại điện tử Trung Quốc đi châu Âu giảm. Một báo cáo thị trường ghi nhận nhu cầu vận tải hàng không toàn cầu tăng 6% so với cùng kỳ trong tháng 8; giá giao ngay vẫn cao đáng kể so với một năm trước, dù giảm theo tháng so với tháng 7. 17

Riêng Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho biết nhu cầu hàng không toàn cầu trong tháng 7 tăng 3,9% so với cùng kỳ, trong khi năng lực vận tải chỉ tăng 1,7%. Điều này cho thấy nhu cầu vẫn tăng nhanh hơn công suất cung ứng. 18

Hai chỉ dấu trên củng cố triển vọng phân hóa theo từng tuyến:

• Trung Quốc/Hồng Kông–châu Âu: có nền tảng yếu hơn trong lúc người bán điều chỉnh giá, dữ liệu hải quan, phương án hoàn tất đơn hàng và bố trí tồn kho.
• Các tuyến khác: vẫn có thể duy trì vững nếu nhu cầu giữ được đà và công suất tăng hạn chế.
• Mặt bằng giá toàn cầu: được hỗ trợ nói chung, nhưng khó tăng giảm đồng đều giữa các khu vực hay loại hàng.

Cần theo dõi gì trước mùa cao điểm?

Trọng lượng tính cước từ Trung Quốc/Hồng Kông sang châu Âu tăng theo tuần vào cuối tháng 8 — lần tăng đầu tiên kể từ đầu tháng 6 — cho thấy tuyến này có thể đã hình thành đáy ngắn hạn. Nhưng đây mới chỉ là tín hiệu sớm, chưa đủ để xác nhận một đợt phục hồi hoàn chỉnh.

Câu hỏi lớn trong mùa cao điểm là người bán sẽ thích ứng ra sao: gộp đơn hàng, tự hấp thụ một phần thuế, thay đổi danh mục sản phẩm, hay đưa hàng vào kho ngay trong châu Âu. Những điều chỉnh này có thể phục hồi một phần nhu cầu vận tải hàng không, nhưng cũng sẽ làm thay đổi cơ cấu lô hàng và giảm mức phụ thuộc vào mô hình gửi kiện trực tiếp như trước đây.

Kết luận

Khoản thuế tạm thời €3 của EU cùng yêu cầu dữ liệu hải quan chặt chẽ hơn dường như đã làm xáo trộn kinh tế của các lô thương mại điện tử giá trị thấp từ Trung Quốc/Hồng Kông sang châu Âu. Hệ quả trước mắt là khối lượng hàng giảm mạnh và giá giao ngay mềm đi trên hành lang này.

Dù vậy, thị trường rộng hơn vẫn chống chịu tốt hơn nhờ nhu cầu trên các tuyến khác và tốc độ tăng công suất hạn chế. Thông điệp cho chủ hàng và đơn vị giao nhận trước mùa cao điểm không phải là thị trường suy yếu trên diện rộng, mà là một thị trường phân mảnh hơn: thương mại điện tử đi châu Âu cần được định giá và lập kế hoạch theo một cách khác. 1218