Cộng đồng đang phản đối các trung tâm dữ liệu AI bằng cách nào?

Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI ngày càng không còn được mặc nhiên xem là hạ tầng số cần chào đón. Tại Mỹ, Nam Phi và Ấn Độ, người dân cùng các tổ chức xã hội đang đặt câu hỏi rất thực tế: nước, điện, đất và tiền ưu đãi của công sẽ được phân bổ cho ai, với điều kiện nào, và ai có quyền giám sát?

Những chiến dịch này không phải lúc nào cũng nhằm cấm hoàn toàn hạ tầng tính toán. Điểm chung của chúng là yêu cầu chủ đầu tư và cơ quan phê duyệt phải chứng minh tác động, công bố dữ liệu cụ thể và chấp nhận cơ chế bảo vệ cộng đồng trước khi được cấp đất, đấu nối điện hoặc hưởng trợ cấp. 217

Từ hội đồng quy hoạch đến chính sách cấp quốc gia

Các cộng đồng đang kết hợp nhiều cách gây sức ép:

• phản đối thay đổi quy hoạch, đề nghị đánh giá môi trường kỹ hơn và yêu cầu hồ sơ riêng cho từng dự án;
• biểu tình, vận động cộng đồng quanh những vấn đề như nước, điện, tiếng ồn, ánh sáng, ô nhiễm và sử dụng đất;
• dùng lá phiếu và áp lực bầu cử để buộc quan chức chịu trách nhiệm về quyết định phê duyệt hoặc ưu đãi;
• vận động lệnh tạm dừng xây dựng để chính quyền kịp xây dựng quy định về lưới điện, nước và nghĩa vụ công bố thông tin;
• đề xuất luật, quy định và điều tra công khai về mức tiêu thụ tài nguyên, chi phí hạ tầng và tác động đến quyền con người.

Một ví dụ về công cụ bầu cử: cư dân Monterey Park, bang California, đã bỏ phiếu vào tháng 6/2026 để cấm vĩnh viễn trung tâm dữ liệu trong thành phố. 2

Mỹ: phản đối tại địa phương đang lan sang cấp bang và liên bang

Tại Mỹ, các tranh chấp thường bắt đầu từ quy hoạch đất, nguồn nước, năng lực lưới điện và đặc tính nông thôn của khu vực đặt dự án. Tính đến tháng 7/2026, ít nhất 15 bang đã cân nhắc tạm dừng phát triển trung tâm dữ liệu, trong khi ít nhất 100 địa phương đã thông qua lệnh tạm dừng riêng, theo Brookings. Bang New York đã dùng sắc lệnh hành pháp để tạm dừng tối đa một năm việc cấp giấy phép môi trường của bang cho các trung tâm dữ liệu dùng từ 50 MW điện trở lên. 17

Tại Texas, Thống đốc Greg Abbott kêu gọi siết quản lý trung tâm dữ liệu, thay đổi các ưu đãi thuế xây dựng và hạn chế phát triển ở vùng nông thôn. Reuters cho biết một cuộc kiểm toán cấp bang được công bố vào tháng 8 đã trên thực tế làm chậm việc phê duyệt các kết nối điện lưới mới. 3

Ở cấp liên bang, dự luật Artificial Intelligence Data Center Moratorium Act đề xuất dừng việc xây mới hoặc nâng cấp trung tâm dữ liệu AI cho đến khi có các luật bảo vệ nhất định. Đây vẫn là dự luật đề xuất, chưa phải luật có hiệu lực. 1

Các yêu cầu chính sách cũng ngày càng cụ thể: công bố nhu cầu điện và mức dùng nước; minh bạch về ưu đãi thuế và cấu trúc sở hữu; giảm thiểu tác động tại chỗ; kiểm soát tiếng ồn và ánh sáng; đồng thời không để chi phí nâng cấp lưới điện bị chuyển sang các khách hàng khác. Hướng công bố thông tin tại Texas nêu rõ các nội dung như nhu cầu điện, nước, ưu đãi thuế, cấu trúc sở hữu và biện pháp giảm tác động. 2

Nam Phi: biến minh bạch thành vấn đề quyền con người

Tại Nam Phi, phản đối sự mở rộng của ngành trung tâm dữ liệu được đặt trong khuôn khổ quyền tiếp cận tài nguyên khan hiếm, môi trường lành mạnh và trách nhiệm giải trình của nhà nước. Năm tổ chức xã hội dân sự đã đề nghị Ủy ban Nhân quyền Nam Phi điều tra hệ quả xã hội, môi trường và kinh tế của ngành này, đồng thời kêu gọi một cuộc điều tra công khai cấp quốc gia và khung quản lý mới.

Mối lo không chỉ là một cơ sở đơn lẻ sẽ dùng bao nhiêu nước hay điện. Trong kiến nghị chung, các tổ chức cho rằng hiện không có sổ đăng ký công khai về các cơ sở, không có nghĩa vụ chung buộc doanh nghiệp công bố mức tiêu thụ nước và điện, và không có cơ quan nào nắm được bức tranh đầy đủ về tác động cộng dồn của toàn ngành.

Cape Town là điểm nóng của tranh luận. Housing Assembly và Foxglove đã phản đối dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn của Equinix, cho rằng hồ sơ thiếu thông tin về tiêu thụ nước, khí thải diesel, ô nhiễm không khí và tác động môi trường. Housing Assembly cũng biểu tình bên ngoài Civic Centre của Cape Town khi đề xuất này được xem xét.

Cách tiếp cận ở đây là kết hợp phản đối chính thức trong thủ tục quy hoạch với yêu cầu điều tra: hạn chế hoặc tạm dừng mở rộng cho đến khi công chúng có thể đánh giá tác động đối với nước, điện, đất, sức khỏe và môi trường.

Ấn Độ: chiến dịch địa phương xoay quanh nước, đất và tham vấn cộng đồng

Tại Ấn Độ, Thane và Visakhapatnam đang chứng kiến những cuộc phản đối có tổ chức đầu tiên nhằm vào các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Người dân lo rằng các dự án có thể gia tăng áp lực lên quỹ đất, hệ thống điện và nguồn nước, đồng thời đặt vấn đề liệu cộng đồng có được tham vấn đầy đủ trước khi dự án tiến triển hay không.

Ở Visakhapatnam, phản đối về môi trường đã trở thành một trở ngại đối với kế hoạch xây dựng cụm trung tâm dữ liệu trị giá 15 tỷ USD của Google. Reuters cho biết người biểu tình lo về nguồn nước và động vật hoang dã; một sườn đồi phía trên khu đất đã bị san trống và tạo bậc để phục vụ thi công. Dự án cũng đối mặt với các thách thức pháp lý.

Tranh luận thêm gay gắt vì các ưu đãi dùng để thu hút đầu tư. Các nhà phê bình cho rằng việc ưu tiên tiếp cận đất, thỏa thuận tiện ích và hỗ trợ thuế có thể điều chuyển nguồn lực công sang các cơ sở tư nhân mà không bảo đảm lợi ích địa phương tương xứng. Vì thế, câu hỏi không chỉ là có nên xây hay không, mà còn là: ai quyết định, phải công khai điều gì, và cư dân lân cận có thể phản biện các giả định của dự án trước khi xây dựng hay không.

Vì sao trung tâm dữ liệu AI tạo phản ứng dữ dội?

Nước và tác động cộng dồn

Trung tâm dữ liệu có thể cần nước để làm mát. Tại những nơi nguồn cung vốn căng thẳng, người dân lo nước sẽ phải cạnh tranh với nhu cầu sinh hoạt, nông nghiệp và hệ sinh thái. Đây là trọng tâm của các chiến dịch tại Visakhapatnam và Cape Town, nơi các nhóm vận động đòi thông tin cấp dự án trước khi quyết định được chốt.

Nhu cầu điện, kết nối lưới và rủi ro chuyển chi phí

Các cơ sở này cần nguồn điện lớn và ổn định. Cư dân và nhà hoạch định chính sách đặt câu hỏi liệu các kết nối mới có gây quá tải lưới, làm chậm nhu cầu của người dùng khác, tăng chi phí hay kéo theo việc dùng thêm nhiên liệu hóa thạch và máy phát diesel dự phòng hay không. Ireland là trường hợp thường được nhắc đến: trung tâm dữ liệu tiêu thụ hơn một phần năm tổng điện năng quốc gia. 20

Đất đai, ô nhiễm và tác động tại chỗ

Một khuôn viên lớn có thể đi kèm chuyển đổi đất, trạm biến áp, đường truyền tải, giao thông thi công, tiếng ồn, ánh sáng và máy phát điện dự phòng. Những tác động này phụ thuộc rất nhiều vào vị trí cụ thể; do đó, hồ sơ quy hoạch và đánh giá độc lập quan trọng hơn những tuyên bố chung về hiệu quả trung bình của cả ngành. 2

Ưu đãi và “món hời” kinh tế địa phương

Các đối thủ cũng xem xét kỹ việc miễn, giảm thuế; giá điện nước ưu đãi; và chi tiêu công cho hạ tầng. Hoạt động xây dựng có thể tạo ra việc làm đáng kể nhưng mang tính tạm thời, trong khi vận hành lâu dài thường cần ít lao động hơn. Vì vậy, cộng đồng muốn biết liệu ưu đãi và cam kết hạ tầng có tương xứng với lợi ích nhận lại hay không. Tại Texas, các nhà phê bình đã nghi ngờ liệu việc làm và thu thuế có đủ để biện minh cho các ưu đãi. 3

Lệnh tạm dừng có ích gì — và không thể thay thế điều gì?

Lệnh tạm dừng có thể tạo thời gian cho chính quyền thu thập dữ liệu, đánh giá tác động cộng dồn và đặt ra quy tắc trước khi các dự án khóa chặt những cam kết dài hạn. Nhưng đó không thể thay thế cơ chế giám sát bền vững. Brookings cho rằng chính sách hiệu quả còn cần báo cáo minh bạch, quy hoạch tốt hơn và biện pháp ngăn việc chuyển chi phí sang cộng đồng và người trả hóa đơn điện. 17

Do đó, làn sóng phản đối đang vượt ra ngoài từng dự án riêng lẻ. Cộng đồng đòi một khuôn khổ rõ ràng: trung tâm dữ liệu được phép xây ở đâu; phải công bố những gì; lấy nước và điện bằng cách nào; ai chi trả hạ tầng; và địa phương có thể buộc thực hiện những lợi ích nào.

Chỉ cam kết năng lượng tái tạo là chưa đủ

Cam kết dùng điện tái tạo có thể giảm một phần lo ngại về phát thải, nhưng không tự động giải quyết tranh chấp tại địa phương. Cộng đồng vẫn cần biết điện sạch có sẵn đúng nơi, đúng thời điểm cơ sở vận hành hay không; dự án ảnh hưởng thế nào đến năng lực lưới; dùng nguồn nước nào; và máy phát dự phòng, chuyển đổi đất hay trợ cấp công có còn là một phần của thỏa thuận hay không.

Các trường hợp trên không cho phép kết luận rằng dự án ngoài Mỹ luôn nhỏ hơn hoặc dùng năng lượng tái tạo nên không gây tác động đáng kể. Các câu hỏi quyết định vẫn phải được trả lời bằng dữ liệu tại chỗ: quy mô cơ sở, phương án nước và điện, tác động cộng dồn, cùng mức độ minh bạch và sự tham gia thực chất của công chúng trước khi phê duyệt.