Khủng hoảng eo biển Hormuz đã viết lại thị trường dầu mỏ toàn cầu ra sao

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đã biến thị trường dầu mỏ thành cuộc cạnh tranh giành các lô hàng có thể đến được nhà máy lọc dầu mà không phải đi qua Vùng Vịnh. Điều quan trọng không còn chỉ là thế giới có bao nhiêu dầu trên giấy tờ, mà là dầu nào sẵn sàng, phù hợp với cấu hình lọc dầu và có thể vận chuyển an toàn, đúng thời điểm.

Cú sốc là cú sốc vật chất, không chỉ là biến động giá

Trước xung đột, lượng dầu thô và sản phẩm dầu đi qua eo biển Hormuz bình quân khoảng 18 triệu thùng/ngày. Con số này rơi xuống 4,8 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và chỉ quanh 2 triệu thùng/ngày vào đầu tháng 8, theo dữ liệu Kpler được Reuters dẫn lại. 5

Điều này đặc biệt nghiêm trọng vì dầu nằm ở phía bên kia eo biển không tự động trở thành nguồn cung cho thị trường thế giới. Khi bể chứa tại các nước xuất khẩu đầy lên, họ có thể phải cắt giảm khai thác. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) ước tính Iraq, Saudi Arabia, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar và Bahrain đã đồng loạt ngừng khai thác 7,5 triệu thùng dầu thô/ngày trong tháng 3; mức cắt giảm được dự báo tăng lên 9,1 triệu thùng/ngày trong tháng 4. 1

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi đây là đợt gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử. Theo IEA, tổng lượng nguồn cung Trung Đông bị mất đã vượt 1,3 tỷ thùng; lưu lượng qua Hormuz chỉ bình quân 2,7 triệu thùng/ngày trong giai đoạn tháng 3–5, so với khoảng 20 triệu thùng/ngày trước xung đột. 10

Brent tăng, nhưng dầu thay thế mới là nơi áp lực tập trung

Giá dầu Brent chốt ở 88,91 USD/thùng ngày 11/8 cho thấy thị trường vẫn cộng thêm mức bù rủi ro đáng kể cho vận tải bị gián đoạn và nguồn cung khó đoán định. 3 Khảo sát Reuters vào cuối tháng 8 cho thấy các nhà phân tích dự báo Brent bình quân 85,08 USD/thùng trong năm 2026, khi nguồn cung giảm được bù đắp một phần bởi nhu cầu yếu ở Trung Quốc.

Tuy nhiên, giá chuẩn không phản ánh hết tác động. Nhà máy lọc dầu cần loại dầu thô sẵn có ngay, vận chuyển đáng tin cậy và phù hợp với hệ thống chế biến của mình. Vì vậy, các nguồn hàng ngoài Vùng Vịnh có giá trị chiến lược hơn.

Châu Mỹ đã trở thành một lựa chọn thay thế đáng kể hơn. Xuất khẩu dầu thô từ khu vực này — từ Canada đến Argentina — đạt kỷ lục bình quân 11,7 triệu thùng/ngày từ đầu năm 2026 đến ngày 1/9, tăng từ 10,3 triệu thùng/ngày năm 2025, theo dữ liệu Kpler do Reuters đưa tin. 4 Dù vậy, đây không phải sự thay thế hoàn toàn: tuyến đường, thời gian giao hàng và chất lượng dầu vẫn khác với các thùng dầu từ Vùng Vịnh bị mất đi.

Trung Quốc đã hấp thụ một phần cú sốc ban đầu

Việc Trung Quốc giảm nhập khẩu là một lý do khiến cú sốc nguồn cung chưa lập tức đẩy giá lên cao hơn tương ứng. Lượng dầu thô cập cảng bằng đường biển của nước này giảm xuống 5,96 triệu thùng/ngày trong tháng 6, mức thấp nhất hơn một thập kỷ, từ mức trung bình 10,66 triệu thùng/ngày trong ba tháng trước khi xung đột bắt đầu. 6

Nhờ giảm tiêu thụ và rút dầu từ kho dự trữ, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã giảm cạnh tranh tức thì đối với các lô dầu thay thế. Reuters cho biết Trung Quốc có thể duy trì mức nhập khẩu thấp lâu hơn, bởi các nhà phân tích ước tính nước này có ít nhất 1,2 tỷ thùng dầu trong kho. 18

Đây là lớp đệm quan trọng cho thị trường toàn cầu, chứ không có nghĩa phần dầu bị thiếu đã biến mất. Việc Trung Quốc mua ít hơn trên thực tế đã phân bổ phần dầu khan hiếm cho phần còn lại của thị trường.

Nếu Trung Quốc mua trở lại, nguồn dầu thay thế sẽ căng hơn

Rủi ro với giá dầu là sự kiềm chế của Trung Quốc có thể chỉ mang tính tạm thời. Reuters cho biết nước này đã bổ sung khoảng 210.000 thùng/ngày vào tồn kho trong tháng 7, sau khi rút kho trong tháng 5 và tháng 6. Riêng nhập khẩu dầu Nga bằng đường biển của Trung Quốc được ước tính ở mức 1,25 triệu thùng/ngày trong tháng 8; tháng 7 và tháng 8 là hai tháng mạnh nhất kể từ tháng 4, cho thấy nỗ lực thay thế dầu Trung Đông. 17

Nếu Trung Quốc tăng mua bền vững — do nhu cầu của nhà máy lọc dầu, nguyên liệu cho hóa dầu hoặc tái tích trữ — nhu cầu sẽ dồn vào chính nhóm nguồn cung ngoài Vùng Vịnh mà các khách hàng châu Á khác cũng cần. Tập đoàn lọc dầu Sinopec cho biết sẽ tăng tìm nguồn dầu từ Brazil, châu Phi và các khu vực khác để ứng phó gián đoạn nguồn cung.

Điều đó không mặc nhiên đồng nghĩa Brent sẽ tăng vọt trở lại. Nhưng giá của từng loại dầu đang sẵn hàng, cũng như phần chênh lệch phải trả cho giao nhanh, có thể tiếp tục neo ở mức cao ngay cả khi giá chuẩn tạm ổn định.

Ấn Độ làm cạnh tranh trên thị trường giao ngay gay gắt hơn

Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cũng chuyển mạnh sang mua trên thị trường giao ngay để thay thế nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn. Indian Oil Corp cho biết tỷ trọng mua giao ngay của hãng tăng từ 50% lên gần 84% trong quá trình điều chỉnh nguồn hàng giữa khủng hoảng.

Khi Trung Quốc và Ấn Độ cùng tìm dầu thay thế, các lô hàng từ châu Phi, châu Mỹ và Nga trở nên có giá trị chiến lược hơn. Điểm nghẽn của thị trường vì thế không chỉ là tổng sản lượng toàn cầu, mà là khối lượng dầu phù hợp có thể được giao nhanh đến các nhà máy lọc dầu châu Á.

Những yếu tố nào có thể đẩy giá dầu cao hơn vào cuối năm?

Ba rủi ro tăng giá rõ nhất gồm:

• Gián đoạn vận tải kéo dài hơn dự kiến. Các hạn chế tiếp diễn tại Hormuz sẽ kéo dài tình trạng ngừng khai thác và duy trì rủi ro giao hàng ở mức cao. 15
• Trung Quốc quay lại mua nhanh hơn. Việc nước này cắt nhập khẩu trước đó đã giảm áp lực. Nếu chuyển sang tái tích trữ, vùng đệm này sẽ thu hẹp và cuộc cạnh tranh giành dầu ngoài Vùng Vịnh sẽ gay gắt hơn. 617
• Nguồn thay thế có ít dư địa linh hoạt. Đà tăng xuất khẩu từ châu Mỹ là đáng kể, nhưng không thể ngay lập tức thay thế cùng lúc về sản lượng, tuyến vận chuyển và chủng loại dầu từng đến từ Vùng Vịnh. 4

Nhu cầu suy giảm là lực đối trọng

Giá cao cũng khiến nhu cầu giảm. IEA đã hạ triển vọng nhu cầu dầu năm 2026 và dự báo giảm 1,6 triệu thùng/ngày, với nguyên nhân là giá nhiên liệu cao cùng gián đoạn ở Hormuz. 11

Đây là cơ chế bình ổn quan trọng nhất của thị trường. Nếu nhu cầu tiếp tục yếu và Trung Quốc duy trì nhập khẩu thấp, nguồn hàng thay thế có thể đủ để tránh một đợt tăng giá mạnh mới. Nhưng nếu vận tải vẫn bị hạn chế trong khi Trung Quốc tái tích trữ và các nhà máy lọc dầu châu Á tranh nhau các lô giao nhanh, phần đệm của thị trường sẽ mỏng đi đáng kể.

Bài học cốt lõi từ khủng hoảng Hormuz là: khả năng tiếp cận dầu trên thực tế quan trọng hơn tổng nguồn cung được thống kê. Hướng đi của hoạt động mua dầu tại Trung Quốc và thời gian gián đoạn vận tải sẽ là hai yếu tố có tính quyết định đối với bước đi tiếp theo của giá dầu.