Vì sao thị trường gần như chắc BOJ sẽ tăng lãi suất lên 1,25% trong tháng 9?

Thị trường đang xem việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nâng lãi suất từ 1% lên 1,25% trong cuộc họp ngày 17–18/9 là kịch bản cơ sở. Mức xác suất 97% là mức giá hàm ý trên thị trường, không phải cam kết của BOJ; ngân hàng trung ương vẫn có thể giữ nguyên lãi suất nếu triển vọng tăng trưởng, sự vận hành của thị trường hoặc rủi ro ổn định tài chính xấu đi.

Điều gì đã đưa kỳ vọng tăng lãi suất lên mức gần như chắc chắn?

• Sự thay đổi quan điểm của cố vấn Takuji Aida làm giảm lo ngại về lực cản chính trị. Ông Takuji Aida, cố vấn kinh tế của Thủ tướng Sanae Takaichi và từng được xem là người phản đối việc BOJ thắt chặt quá nhanh, nay dự báo BOJ sẽ tăng lãi suất trong tháng 9. Ông cũng cho rằng sau đó BOJ có thể tiếp tục nâng lãi suất theo nhịp mỗi quý đến tháng 1/2027. Việc dự báo được đẩy sớm từ tháng 1/2027 về tháng 9/2026 khiến thị trường nhìn nhận một đợt tăng sớm là khả thi hơn về mặt chính trị, đồng thời định giá khả năng một chu kỳ bình thường hóa chính sách thay vì chỉ một lần tăng riêng lẻ. 1

• Thông điệp từ BOJ đã cứng rắn hơn. Thành viên hội đồng Hajime Takata cho rằng việc tăng lãi suất cần được thực hiện một cách “linh hoạt, kịp thời” để ứng phó áp lực lạm phát đang mạnh lên, thay vì bị bó buộc vào nhịp tăng nửa năm một lần mà thị trường từng giả định. Ông không loại trừ khả năng các bước tăng lớn hơn hoặc diễn ra liên tiếp. Thống đốc Kazuo Ueda cũng nói BOJ sẽ xem xét khả năng tăng lãi suất trong tháng 9, đặc biệt chú ý đến các rủi ro lạm phát tăng cao. 23

• Lạm phát và tiền lương tạo cơ sở kinh tế vĩ mô cho việc thắt chặt. BOJ từng cảnh báo từ tháng 7 rằng lạm phát cơ bản có thể vượt mục tiêu 2%. Áp lực giá kéo dài cùng mức tăng lương khiến việc duy trì lãi suất chính sách ở 1% ngày càng khó được coi là đủ thắt chặt — nhất là khi đồng yên yếu làm tăng giá hàng hóa nhập khẩu. 4

• Đồng yên tăng mạnh cho thấy cái giá của việc giữ chính sách quá nới lỏng. Đồng yên tăng hơn 2% trong hai phiên, lên khoảng 155,28 yên đổi 1 USD. Dữ liệu tài khoản của BOJ cho thấy không có hoạt động mua yên chính thức trong ngày then chốt, hàm ý diễn biến này chủ yếu phản ánh việc nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng chính sách tiền tệ, thay vì chỉ do can thiệp ngoại hối. 5

  Đồng yên tăng nhanh cũng phơi bày rủi ro của các giao dịch carry trade: nhà đầu tư vay yên với chi phí thấp để mua tài sản có lợi suất cao hơn. Khi yên mạnh lên, họ có thể phải đóng các vị thế bán yên, qua đó khuếch đại đà tăng của đồng tiền này và biến động trên nhiều nhóm tài sản.

• Thị trường trái phiếu củng cố lý do bình thường hóa, nhưng khiến BOJ khó điều hành hơn. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm đã chạm 3%, mức cao nhất kể từ năm 1996. 6 Lợi suất dài hạn đi lên cho thấy nhà đầu tư đòi hỏi mức bù đắp cao hơn cho rủi ro lạm phát, nguồn cung trái phiếu do tài khóa và việc BOJ giảm hỗ trợ. Tuy nhiên, điều này cũng làm tăng rủi ro về chi phí trả nợ và thanh khoản thị trường. Vì thế, BOJ cần phân biệt giữa tăng lãi suất chính sách với việc rút hỗ trợ thanh khoản quá đột ngột.

• Sức ép bất thường từ Washington làm tăng chi phí của việc đứng ngoài cuộc. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã nói với ông Ueda rằng ông ủng hộ các bước đi tiền tệ “dứt khoát” nhằm xử lý tình trạng yên yếu, đồng thời khuyến khích chính sách giúp neo kỳ vọng lạm phát. 7 Đây không phải là chỉ đạo chính thức dành cho BOJ, nhưng làm tăng chi phí về uy tín và ngoại giao nếu BOJ bị nhìn nhận là thờ ơ trước đồng tiền yếu và lạm phát nhập khẩu.

Vì sao cuộc họp ngày 14/10 cũng đáng chú ý?

Sau quyết định lãi suất tháng 9, trọng tâm có thể chuyển sang bảng cân đối kế toán của BOJ, thay vì chỉ còn là lãi suất chính sách.

Theo kế hoạch tháng 6, BOJ dự kiến tiếp tục giảm lượng mua JGB hằng tháng, khoảng 200 tỷ yên mỗi quý từ giai đoạn tháng 4–6/2026, để lượng mua về khoảng 2.000 tỷ yên/tháng vào giai đoạn tháng 4–6/2027. BOJ cũng nêu quan điểm rằng lãi suất dài hạn về nguyên tắc nên được hình thành chủ yếu trên thị trường. 8

Cuộc họp về nghiệp vụ thị trường ngày 14/10 vì vậy có thể làm rõ liệu BOJ sẽ:

• duy trì tiến trình giảm mua trái phiếu;
• điều chỉnh khối lượng mua hoặc cơ cấu kỳ hạn trái phiếu để hạn chế biến động lợi suất mất trật tự; hoặc
• chủ động hơn trong điều tiết thanh khoản, trong khi vẫn để lợi suất được xác lập theo thị trường.

Đây không phải, tự thân nó, là một cuộc họp được ấn định để khôi phục chính sách kiểm soát đường cong lợi suất.

Điểm phân biệt quan trọng với thị trường là: quyết định tháng 9 sẽ xác nhận con đường bình thường hóa lãi suất của BOJ; còn cuộc họp tháng 10 có thể cho thấy BOJ sẵn sàng chấp nhận mức biến động nào trên thị trường trái phiếu trong lúc thu hẹp lượng nắm giữ JGB.