Instagram vô hiệu hóa tài khoản của người phản đối dự án nghỉ dưỡng liên quan Jared Kushner tại Albania

Việc vô hiệu hóa tài khoản vào ngày 2/9 đã tước đi một kênh tổ chức và đưa tin quan trọng của phong trào phản đối dự án nghỉ dưỡng tại Albania, đúng lúc các cuộc biểu tình đã trở thành thách thức chính trị rộng hơn đối với Thủ tướng Edi Rama. Các thông tin hiện có cho thấy đây là một đợt xử lý tài khoản diễn ra dồn dập, có vẻ đồng loạt; song chưa đủ để chứng minh chính phủ Albania hoặc đơn vị phát triển dự án đã gây ra việc này. 2

Những gì đã xảy ra

Hàng chục tài khoản Instagram của nhà hoạt động, nhà báo và những người gắn với phe đối lập bị đình chỉ hoặc vô hiệu hóa chỉ trong một đêm. Những người tổ chức biểu tình cho rằng số tài khoản bị ảnh hưởng thực tế có thể vượt 200. Các tài khoản này từng đăng tải diễn biến biểu tình, những lần chạm trán với cảnh sát, cũng như thông tin về khu nghỉ dưỡng trị giá 1,4 tỷ euro do Affinity Partners hậu thuẫn, dự kiến triển khai trên đảo Sazan và khu vực ven biển Vjosa-Narta. 23

Dự án bao gồm khách sạn trên đảo Sazan không có cư dân và dọc vùng bờ biển Vjosa-Narta được bảo vệ ở miền nam Albania. Phong trào phản đối khởi đầu từ các lo ngại về môi trường và tính minh bạch, rồi mở rộng thành yêu cầu Thủ tướng Rama từ chức. 1114

Vì sao dấy lên nghi vấn kiểm duyệt?

Một số người bị ảnh hưởng nói họ đã nhận thông báo vi phạm bản quyền hoặc bị gỡ nội dung liên quan đến biểu tình trước khi tài khoản bị vô hiệu hóa. Việc nhiều tài khoản của những người chỉ trích cùng một phong trào bị xử lý gần như đồng thời khiến các tổ chức bảo vệ quyền kỹ thuật số lo ngại về khả năng lạm dụng hoặc phối hợp gửi khiếu nại bản quyền.

Bản quyền vốn là cơ chế hợp pháp để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nhưng cũng có thể bị lợi dụng để hạn chế phát ngôn. Chính sách của Meta cho phép gỡ nội dung vi phạm bản quyền; tuy nhiên, bản thân chính sách đó không chứng minh các khiếu nại trong vụ việc này là có cơ sở. 215

Meta đã phản hồi ra sao?

Meta cho biết đang xem xét các quyết định xử lý và đã khôi phục một số tài khoản bị gỡ nhầm, đồng thời hướng dẫn người dùng nộp đơn kháng nghị. 13

Tuy vậy, việc được khôi phục không đồng nghĩa tài khoản trở lại hoạt động bình thường. Một số người dùng phản ánh họ vẫn gặp hạn chế như không thể đăng bài, khó tiếp cận người theo dõi hoặc không dùng được một số tính năng. Vì thế, tác động thực tế đối với việc truyền thông và điều phối biểu tình có thể kéo dài ngay cả sau khi tài khoản được mở lại. Các trường hợp được khôi phục làm tăng nghi vấn rằng ít nhất một phần quyết định ban đầu có thể là sai sót, nhưng chưa phải bằng chứng về kiểm duyệt chính trị có chủ đích. 2

Phản ứng từ châu Âu và câu hỏi về DSA

Sandro Gozi, nghị sĩ Nghị viện châu Âu thuộc nhóm Renew Europe và là tổng thư ký Đảng Dân chủ châu Âu, đã lên tiếng yêu cầu Meta giải thích. Các câu hỏi xoay quanh việc liệu hoạt động thực thi của nền tảng có phù hợp với nghĩa vụ của họ hay không, và liệu giới chức Albania có yêu cầu, khuyến khích hoặc tác động đến các đợt gỡ tài khoản hay không. 1212

Albania chưa phải là thành viên Liên minh châu Âu (EU), nên người dùng và cơ quan tại đây không có những cơ chế thực thi trực tiếp theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số của EU (DSA) như ở các nước thành viên, gồm cả điều phối viên dịch vụ số cấp quốc gia. Điều đó không có nghĩa Meta nằm ngoài sự giám sát của EU, bởi công ty hoạt động tại EU và chịu các quy tắc nền tảng của khối này. Nhưng một vụ việc chủ yếu diễn ra tại Albania khó được theo đuổi như một khiếu nại DSA nội địa thông thường.

Vụ việc vẫn có thể mang ý nghĩa chính trị trong tiến trình Albania gia nhập EU, nơi các tiêu chuẩn về tự do báo chí, tự do biểu đạt và nhà nước pháp quyền được đánh giá. Ủy ban châu Âu trước đó từng nêu quan ngại về quyết định hạn chế trên toàn quốc một nền tảng mạng xã hội tại Albania trong năm 2025. 3

Điều vẫn chưa được làm rõ

Thủ tướng Rama phủ nhận nhà nước đứng sau các hành động của Instagram. Trong khi đó, nhân vật đối lập Agron Shehaj xem làn sóng gỡ tài khoản là một phép thử nghiêm trọng đối với tự do biểu đạt, đặc biệt khi mạng xã hội đã trở thành công cụ chủ lực để người dân và nhà báo tường thuật trực tiếp, huy động người biểu tình và lưu lại diễn biến tại hiện trường. 1213

Điểm then chốt vẫn là vấn đề quy trách nhiệm: có dấu hiệu về một đợt kiểm duyệt nội dung tập trung, gây gián đoạn mạnh, cùng các khiếu nại bản quyền bị đặt dấu hỏi. Nhưng hiện chưa có bằng chứng công khai đủ sức xác nhận sự can dự của nhà nước Albania, của phía phát triển dự án, hay một chủ trương từ Meta nhằm bịt tiếng nói của phong trào.