IMF cảnh báo tại G20: Kinh tế toàn cầu vẫn mong manh dù tăng trưởng gần 3%

Thông điệp của bà Kristalina Georgieva, Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), sau cuộc họp Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20 tại Asheville, Mỹ, mang sắc thái thận trọng: kinh tế toàn cầu đã hấp thụ cú sốc năng lượng ở vùng Vịnh tốt hơn lo ngại và tăng trưởng năm 2026 đang quanh mức 3%. Tuy nhiên, đó không phải là dấu hiệu cho thấy rủi ro đã qua. Gián đoạn năng lượng kéo dài, nợ công cao, lạm phát hạ chậm và căng thẳng trên thị trường tài chính vẫn có thể làm suy yếu tăng trưởng.

Cú sốc năng lượng đã được hấp thụ, nhưng chưa kết thúc

Gián đoạn tại Eo biển Hormuz đã gây ra một cú sốc nguồn cung lớn. Trước xung đột, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung năng lượng toàn cầu; IMF từng cho biết chiến sự đã làm nguồn cung dầu mỏ thế giới giảm 13%. 41

Theo bà Georgieva, kinh tế toàn cầu chống chịu tốt hơn dự kiến nhờ khai thác dự trữ dầu khí, nguồn cung ngoài vùng Vịnh tăng lên và các biện pháp điều chỉnh nhu cầu giúp giảm bớt tác động tức thì. Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt tại Mỹ, cũng đang nâng đỡ hoạt động kinh tế. Trước cuộc họp, bà mô tả tình hình như một sự giằng co giữa cú sốc nguồn cung năng lượng tiêu cực và lực đẩy đầu tư tích cực.

Dù vậy, cú sốc này chưa biến mất. Việc gián đoạn tiếp diễn khiến giá năng lượng và lạm phát vẫn dễ chịu thêm áp lực, nhất là khi một phần hàng tồn kho đã được dùng làm vùng đệm nguồn cung. Các thông tin hiện có cho phép đánh giá đây là một cú sốc năng lượng chưa hoàn tất, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định một dự báo IMF cụ thể rằng cú sốc sẽ kéo sang năm 2027, hoặc đưa ra các nhận định chi tiết về nhu cầu mùa đông hay điện năng cho trung tâm dữ liệu.

Vì sao IMF vẫn nhìn thấy tăng trưởng quanh 3%?

Đánh giá tăng trưởng toàn cầu khoảng 3% của IMF phản ánh sức chống chịu tốt hơn dự kiến trước gián đoạn năng lượng. Ý của bà Georgieva không phải rủi ro đã biến mất, mà là các lực tác động đang phần nào bù trừ lẫn nhau:

• dự trữ năng lượng, nguồn cung thay thế và điều chỉnh nhu cầu đã làm dịu cú sốc trước mắt;
• đầu tư liên quan đến AI đang hỗ trợ hoạt động kinh tế;
• nhưng chi phí năng lượng cao hơn, áp lực tài khóa và lạm phát dai dẳng vẫn là các rủi ro làm triển vọng xấu đi.

Vì thế, con số tăng trưởng tiêu đề không phản ánh hết độ mong manh của triển vọng. Một cú sốc nguồn cung có thể vừa đẩy giá lên, vừa làm hoạt động kinh tế chậm lại, khiến nhà hoạch định chính sách có ít dư địa hơn để hỗ trợ tăng trưởng.

Nợ, lạm phát và lợi suất trái phiếu là cảnh báo trọng tâm

Bà Georgieva nêu tình trạng lạm phát giảm chậm lại tại một số nền kinh tế và lợi suất trái phiếu tăng như những dấu hiệu cho thấy điều kiện tài chính đang xấu đi ở một số quốc gia. Rủi ro đặc biệt nghiêm trọng với các nền kinh tế đang phát triển và thu nhập thấp: nhu cầu tái cấp vốn lớn, chi phí trả nợ tăng và nguồn tài chính bên ngoài thu hẹp có thể chèn ép chi tiêu cho hạ tầng, y tế và giáo dục, từ đó làm suy yếu triển vọng tăng trưởng cũng như tính bền vững nợ.

Bà cũng cảnh báo nợ công toàn cầu đã gần 100% GDP, cao hơn mức sau Thế chiến II và còn được dự báo tiếp tục tăng. Nợ cao khiến các quốc gia khó hấp thụ những cú sốc mới, dù đến từ năng lượng, thương mại, khí hậu hay biến động thị trường tài chính.

AI là động lực tăng trưởng, nhưng rủi ro dài hạn còn bỏ ngỏ

Bà Georgieva ghi nhận đầu tư AI hiện là nguồn hỗ trợ cho tổng cầu toàn cầu. Tuy nhiên, tác động dài hạn của AI đối với năng suất và ổn định tài chính vẫn chưa rõ ràng.

Hàm ý thực tế là các nhà hoạch định chính sách không nên coi làn sóng đầu tư AI là sự thay thế cho chính sách kinh tế vĩ mô lành mạnh. Lợi ích năng suất có thể đáng kể, nhưng mức độ phân bổ lợi ích, độ bền vững và tác động đối với hệ thống tài chính vẫn chưa được xác lập.

IMF khuyến nghị gì với chính phủ và ngân hàng trung ương?

Chương trình chính sách mà bà Georgieva nêu ra kết hợp ổn định trước mắt với các cải cách nhằm nâng tốc độ tăng trưởng dài hạn.

Giữ chính sách tài khóa đáng tin cậy

Cơ quan tài khóa cần xây dựng các kế hoạch trung hạn đáng tin cậy để đưa nợ về quỹ đạo bền vững, thay vì để lãi suất vay cao và áp lực tái cấp vốn bào mòn nguồn lực dành cho đầu tư công thiết yếu.

Đặt ổn định giá cả ở trọng tâm chính sách tiền tệ

Khi lạm phát giảm chậm lại ở một số nền kinh tế và giá năng lượng vẫn dễ biến động, các ngân hàng trung ương cần tiếp tục tập trung vào nhiệm vụ ổn định giá cả.

Cải thiện tái cơ cấu nợ có chủ quyền

Người đứng đầu IMF nhấn mạnh nhu cầu đẩy nhanh và nâng hiệu quả các quy trình xử lý nợ. G20 đã thảo luận về tái cơ cấu nợ có chủ quyền, trong khi bà Georgieva cho rằng lợi suất cao là vấn đề đối với cả các nền kinh tế phát triển lẫn quốc gia thu nhập thấp.

Nâng năng suất bằng cải cách cơ cấu

Các cuộc thảo luận G20 nhấn mạnh việc tăng trưởng tiềm năng. Bà Georgieva gắn mục tiêu này với các ưu tiên của IMF gồm tăng năng suất, bảo đảm bền vững nợ và xử lý mất cân đối toàn cầu. Những cải cách cải thiện môi trường đầu tư, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động, kỹ năng và hiệu quả nguồn cung năng lượng có thể giúp các nền kinh tế vững vàng hơn trước cú sốc tương lai.

Mất cân đối toàn cầu và quy định tài chính số cũng là vấn đề đáng chú ý

Các lãnh đạo tài chính G20, ngoại trừ Trung Quốc, ủng hộ hành động chống lại các chính sách và thực hành phi thị trường làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân đối đối ngoại quá mức và kéo dài. Tuyên bố của Chủ tịch G20 cho rằng các mất cân đối này có thể gây hiệu ứng lan tỏa xuyên biên giới, tạo lỗ hổng chuỗi cung ứng và làm tăng nguy cơ điều chỉnh mất trật tự.

Về tài chính số, G20 ủng hộ các khuôn khổ quản lý và giám sát “có trách nhiệm và hiệu quả” đối với tài sản số, song chưa thống nhất bộ quy tắc hoặc lộ trình cụ thể. Cuộc họp cũng đề cập công việc đánh giá rủi ro xuyên biên giới và hệ quả của stablecoin toàn cầu.

Kết luận

Đánh giá của bà Georgieva không phải lời cảnh báo về một cuộc suy thoái, cũng không phải tuyên bố rằng khủng hoảng đã kết thúc. Tăng trưởng toàn cầu quanh 3% cho thấy nền kinh tế đã chống chịu gián đoạn năng lượng nghiêm trọng tốt hơn dự kiến. Nhưng các vùng đệm từng giúp giảm sốc — bao gồm việc sử dụng dự trữ và nguồn cung thay thế — không xóa bỏ những điểm yếu nền tảng.

Thông điệp gửi tới G20 vì vậy khá rõ ràng: duy trì ổn định giá cả, củng cố sức khỏe tài khóa, xử lý nhanh hơn các khoản nợ không bền vững, thúc đẩy cải cách nâng năng suất và hợp tác về các rủi ro xuyên biên giới trước khi cú sốc tiếp theo xuất hiện.