ISU rút tư cách trung lập của Valieva và Kondratiuk: Điều gì đang xảy ra?

Thông tin về việc Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU) rút hoặc đình chỉ tư cách Vận động viên cá nhân trung lập (Individual Neutral Athlete, AIN) của Kamila Valieva và Mark Kondratiuk không liên quan đến một phát hiện doping mới. Trọng tâm là liệu họ có còn đáp ứng tiêu chí trung lập chính trị hay không.

Vì sao tư cách AIN bị xem xét?

Theo các nguồn tin, ISU đã hành động sau khi Liên đoàn Trượt băng Ukraine cung cấp thông tin và đề nghị xem xét lại tư cách trung lập của một số vận động viên Nga. Những thông tin này nêu cáo buộc về các hoạt động hay biểu hiện công khai bị cho là không phù hợp với quy định cấm ủng hộ cuộc xâm lược Ukraine của Nga. ISU chưa công bố một quyết định chi tiết, trong đó nêu rõ bằng chứng nào đã được chấp nhận hoặc kết luận cụ thể đối với từng vận động viên. 115

Tư cách AIN không phải giấy phép thi đấu vô điều kiện. Vận động viên được chấp thuận phải thi đấu với tư cách cá nhân, không dùng cờ, quốc ca hay biểu tượng Nga, đồng thời phải vượt qua quá trình thẩm tra nghiêm ngặt về tính trung lập. ISU lập cơ chế này sau khi cấm các VĐV Nga và Belarus dự các giải quốc tế vì cuộc chiến toàn diện tại Ukraine; ban đầu cơ chế được áp dụng cho các sự kiện vòng loại Olympic, rồi mở rộng sang các giải quốc tế khác. 356

Họ còn những lựa chọn kháng cáo nào?

Các báo cáo cho biết Valieva và Kondratiuk đều đã kháng cáo theo quy trình nội bộ của ISU. Nếu ISU giữ nguyên quyết định, họ có thể tiếp tục đưa tranh chấp lên Tòa Trọng tài Thể thao (CAS) — cơ quan trọng tài quốc tế thường xử lý các tranh chấp lớn trong thể thao. 5

Trong lúc tư cách AIN bị đình chỉ, vận động viên không thể được đăng ký vào các giải do ISU tổ chức. Hệ quả tức thời với Kondratiuk là anh bỏ lỡ giải Challenger Kinoshita Group Cup tại Tokyo. 8

Nếu việc rút tư cách trở thành quyết định cuối cùng, hai người có thể bị loại khỏi hệ thống giải Challenger, cơ hội dự Grand Prix, giải vô địch thế giới và các chặng vòng loại Olympic sau này, trong thời gian họ không có tư cách AIN. 68

Án doping của Valieva là vụ việc riêng

Án cấm thi đấu bốn năm của Valieva xuất phát từ mẫu xét nghiệm dương tính với trimetazidine được lấy quanh Olympic Bắc Kinh 2022. Án phạt này do CAS đưa ra trong tranh chấp có sự tham gia của Valieva, Cơ quan Chống doping Nga (RUSADA), Cơ quan Chống doping Thế giới (WADA) và ISU. 4

Lệnh cấm đã hết hạn vào cuối năm 2025, giúp cô có thể trở lại thi đấu trong nước tại Nga. Tuy vậy, điều đó không tự động đồng nghĩa với quyền trở lại đấu trường quốc tế: Valieva vẫn phải đáp ứng thủ tục AIN độc lập về tính trung lập. Nỗ lực sau đó của cô nhằm sửa đổi phán quyết CAS đã bị Tòa án Liên bang Thụy Sĩ bác bỏ. 12

Vì sao tranh chấp này có ý nghĩa lớn?

Tại Olympic Milano Cortina, Adeliia Petrosian và Petr Gumennik thi đấu với tư cách vận động viên trung lập, trong bối cảnh các đội tuyển Nga vẫn bị cấm. 4 Vì thế, vụ Valieva–Kondratiuk là phép thử đối với cơ chế sàng lọc hậu cuộc xâm lược Ukraine: không chỉ là việc không xuất hiện cùng cờ và quốc ca Nga, mà còn là cách các tổ chức thể thao đánh giá những dấu hiệu bị cáo buộc là ủng hộ chiến tranh.

Phía Liên đoàn Trượt băng Ukraine đề nghị ISU rà soát tư cách trung lập của nhiều VĐV Nga. Họ cáo buộc Kondratiuk cùng một số người khác có liên hệ với các cấu trúc quân sự Nga, còn hành vi công khai của Valieva không phù hợp với yêu cầu trung lập. 15 Ukraine cũng kêu gọi việc kiểm tra phải được tiến hành liên tục thay vì chỉ diễn ra một lần; mối lo này được đặt trong bối cảnh BBC Sport từng đưa tin rằng một số VĐV Nga đã được phê duyệt tư cách trung lập có các mối liên hệ với hoạt động ủng hộ chiến tranh. 3

Điểm cần lưu ý là các cáo buộc vẫn chưa được ISU công khai phân xử trong một văn bản nêu chi tiết chứng cứ và kết luận. Do đó, những gì được đưa tin hiện phản ánh một tranh chấp về điều kiện dự giải đang diễn ra, chứ chưa phải kết luận công khai, chung cuộc rằng Valieva hoặc Kondratiuk đã vi phạm một quy định cụ thể. 15