Tập kích quanh sân bay Kyiv đẩy an ninh chuyến đi của phái viên Mỹ thành vấn đề ngoại giao

Chuyến công du được đưa tin của hai phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner ban đầu được dự kiến đi từ Moscow tới Kyiv để bàn về việc chấm dứt chiến tranh Nga–Ukraine. Nhưng các đợt tấn công của Nga quanh Kyiv, trong đó có những vụ được báo cáo tại khu vực sân bay Zhuliany và Boryspil, đã biến chính vấn đề an toàn hành trình thành một phần của bài toán đàm phán. Lịch trình được truyền thông đề cập như kế hoạch dự kiến, chứ chưa phải xác nhận cuối cùng; riêng chặng Kyiv vẫn chưa chắc chắn. 8912

Các vụ tập kích đã làm thay đổi điều gì?

Các vụ tấn công không đồng nghĩa với việc kế hoạch bị hủy chính thức. Tổng thống Donald Trump nói Witkoff và Kushner sẽ đi Moscow rồi Kyiv, còn Tổng thống Volodymyr Zelenskyy cho biết ông dự kiến gặp họ sau các cuộc trao đổi tại Moscow. Nếu diễn ra, đây sẽ là chuyến thăm Ukraine đầu tiên của hai người. 38

Tuy vậy, các đợt tấn công đã nâng rủi ro cả về thực tế lẫn chính trị đối với việc tới Kyiv. Zelenskyy mô tả các vụ đánh vào khu vực sân bay là có chủ đích trong bối cảnh thảo luận về khả năng phái đoàn Mỹ đến thăm; các thông tin khác cho biết phương án bay tới Kyiv vẫn đang được phối hợp. Không nguồn nào trong số đó chứng minh ý đồ của Nga, cũng như không chứng minh một máy bay cụ thể của phái đoàn Mỹ là mục tiêu. 41314

Do đó, tác động tức thời không phải là một đổ vỡ ngoại giao đã được xác nhận, mà là câu hỏi cấp bách hơn: liệu một chuyến đi cấp cao tới Kyiv có thể diễn ra an toàn khi không kích vẫn tiếp diễn hay không.

Đề xuất “tạm ngừng trên không” có đi có lại của Ukraine

Ukraine đề xuất một cơ chế hẹp, chỉ phục vụ việc di chuyển và họp của các phái viên. Zelenskyy nói Kyiv sẽ bảo đảm hoạt động bình thường của không phận Nga và không tiến hành không kích trong khoảng thời gian cần thiết để phía Mỹ đến Moscow và tiến hành đối thoại. Đổi lại, ông kêu gọi Nga ngừng các đợt tấn công đường không vào Ukraine đủ lâu để chuyến thăm Kyiv cùng những vấn đề hậu cần liên quan có thể diễn ra. 210

Đây không phải đề xuất ngừng bắn toàn diện hoặc lâu dài, mà là một biện pháp an toàn tạm thời, dựa trên nguyên tắc có đi có lại và gắn trực tiếp với một nhiệm vụ ngoại giao.

Theo các tường thuật, Nga chưa công khai chấp nhận cơ chế này trước khi Bộ Quốc phòng Nga thông báo các đợt tấn công tiếp theo vào ngày 5/9. 2 Riêng về hàng không dân dụng, Moscow nói sẽ tìm cách ngăn tình trạng gián đoạn, sau khi Ukraine cảnh báo việc gia tăng hoạt động máy bay không người lái khiến không phận Nga nguy hiểm hơn.

Thiệt hại tại Zhuliany được báo cáo ra sao?

Thông tin hiện có về thiệt hại tại sân bay Zhuliany vẫn là sơ bộ và cần được thận trọng khi đánh giá. Nghị sĩ Ukraine Oleksiy Honcharenko nói một máy bay tại sân bay bị UAV Nga đánh trúng; sau đó ông cho biết có thể hai máy bay chở khách Yak-40 cũ đã bị trúng đòn. Theo ông, các máy bay này không còn hoạt động từ trước khi chiến sự toàn diện nổ ra. 46

Những thông tin này cho thấy vụ việc có ý nghĩa biểu tượng và tác động vận hành vào một thời điểm nhạy cảm. Nhưng chúng không xác minh độc lập mức độ hư hại, số máy bay bị đánh trúng, hoặc mối liên hệ trực tiếp với kế hoạch phái đoàn Mỹ tới Kyiv.

Boryspil cũng được Zelenskyy nêu là một trong các khu vực sân bay bị Nga tấn công. 14 Gộp lại, các vụ việc phát đi tín hiệu rằng hậu cần cho một chuyến thăm Kyiv có thể bị tổn thương ngay cả khi các cuộc thảo luận hòa bình đang được xúc tiến.

Lập trường của Ukraine về không phận Nga và hàng không dân dụng

Trước chuyến đi của các phái viên, Zelenskyy nói hoạt động UAV tầm xa của Ukraine sẽ khiến không phận Nga ngày càng thiếu an toàn. Ông cảnh báo các hãng hàng không, doanh nghiệp bảo hiểm và những bên sử dụng các sân bay lớn của Nga phải tính đến rủi ro, cho rằng bầu trời Nga trên thực tế đang bị UAV khiến trở nên khó khai thác an toàn.

Ông đồng thời phân biệt nguy cơ phát sinh từ hoạt động UAV với ý định tấn công các chuyến bay dân dụng: Ukraine, theo lời ông, không đe dọa hàng không dân dụng.

Trong ngoại giao, lập trường của Kyiv mang tính điều kiện. Ukraine nói có thể làm thông thoáng các tuyến bay và khung thời gian cụ thể trong không phận Nga cho việc di chuyển của đối tác nếu điều đó hỗ trợ đàm phán; song Ukraine cho rằng an toàn rộng rãi hơn chỉ có thể trở lại khi có tiến triển thực chất hướng tới hòa bình. 10

An toàn hành trình không thể tự giải quyết bế tắc lớn hơn

Trump mô tả nhiệm vụ của Witkoff và Kushner là mang theo một đề xuất chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, Điện Kremlin ban đầu từ chối xác nhận trước các cuộc tiếp xúc được đưa tin, nói rằng sẽ thông báo nếu và khi chúng diễn ra.

Điều đó cho thấy giới hạn căn bản của chuyến đi: bảo đảm an toàn có thể giúp các cuộc gặp diễn ra, nhưng tự nó không thể hóa giải những khác biệt cốt lõi giữa Moscow và Kyiv. Các vụ tấn công quanh sân bay minh họa cách hoạt động quân sự có thể nhanh chóng làm xói mòn điều kiện tối thiểu cho ngoại giao.

Với chặng đi Kyiv được đề xuất, kết luận rõ nhất là một thỏa thuận an toàn hàng không có thể giảm rủi ro trước mắt, nhưng chỉ khi cả hai bên cùng tuân thủ. Nếu không có một khoảng tạm dừng được thực hiện có đi có lại, tuyến đường từ Moscow đến Kyiv vẫn là phép thử về kiềm chế trên chiến trường không kém gì một bước tiến trong đàm phán.