Nga tập kích Ukraine bằng tên lửa đạn đạo và 167 UAV: Những gì đã được xác nhận

Nga đã thực hiện một đợt tập kích hỗn hợp trong đêm sang ngày 5/9, kết hợp tên lửa đạn đạo và lượng lớn UAV với nhiều chủng loại. Theo thông tin ban đầu đáng tin cậy nhất trong các nguồn được cung cấp, Nga phóng 2 tên lửa đạn đạo Iskander-M/KN-23 và 167 UAV, gồm UAV tấn công Shahed, Gerbera và mồi nhử Parodiya. Không quân Ukraine cho biết đã vô hiệu hóa 128 UAV tính đến 8 giờ 30, nhưng đồng thời ghi nhận tên lửa và UAV đánh trúng 23 địa điểm.

Điểm cần phân biệt là: phòng không xử lý được phần lớn mục tiêu không có nghĩa cuộc tập kích không gây thiệt hại. Ở thời điểm các báo cáo ban đầu xuất hiện, chưa có số liệu đã được xác minh, chia theo từng địa phương, về thương vong dân sự và thiệt hại hạ tầng tại các vùng như Dnipropetrovsk, Kyiv, Mykolaiv, Odesa hay Zaporizhzhia.

Những gì báo cáo ban đầu xác nhận

Các UAV được phóng từ nhiều hướng, gồm khu vực Oryol, Millerovo và Kursk của Nga, cũng như phần lãnh thổ vùng Donetsk và Crimea do Nga kiểm soát. Hai tên lửa đạn đạo được cho là phóng từ các vùng Rostov và Voronezh của Nga.

Các đơn vị phòng không, tác chiến điện tử, hệ thống không người lái và tổ hỏa lực cơ động của Ukraine tham gia đánh chặn. Con số 128 UAV bị vô hiệu hóa trên tổng số 167 cho thấy phòng thủ Ukraine đã làm gián đoạn một phần lớn đợt tấn công bằng UAV. Tuy nhiên, việc có 23 địa điểm bị đánh trúng cho thấy không thể hiểu con số này như một tín hiệu “an toàn tuyệt đối” cho người dân hoặc hạ tầng thiết yếu.

Vì sao chưa thể chốt thiệt hại dân sự và hạ tầng

Trong các đợt tập kích lớn vào ban đêm, số liệu quân sự sơ bộ thường được công bố trước khi chính quyền địa phương kiểm tra xong nhà dân, hệ thống điện nước, giao thông và cơ sở công nghiệp. Các nguồn cung cấp xác nhận có địa điểm bị đánh trúng, nhưng chưa đủ dữ liệu đã kiểm chứng để quy cho từng vùng số người thiệt mạng, bị thương, mất điện hay mức độ hư hại của từng cơ sở.

Vì vậy, kết luận thận trọng là cuộc tập kích tạo ra nguy cơ thực tế đối với dân thường và hạ tầng tại các khu vực bị nhắm tới, còn toàn bộ tổn thất về người và vật chất vẫn đang được đánh giá. Mọi con số cuối cùng theo từng vùng cần chờ xác nhận từ giới chức địa phương và các nguồn độc lập.

Phòng không làm giảm mức độ đe dọa, không xóa bỏ hoàn toàn tác động

Việc Ukraine báo cáo vô hiệu hóa 128 UAV là một kết quả phòng thủ đáng kể, nhất là trước đội hình được thiết kế để làm phức tạp hoạt động đánh chặn. Tuy nhiên, chỉ một số tên lửa đạn đạo hoặc UAV xuyên thủng được mạng lưới phòng thủ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng tại một khu vực cụ thể. Do đó, tỷ lệ đánh chặn không thể tự nó phản ánh mức độ an toàn của từng thành phố, khu dân cư hay cơ sở hạ tầng.

Về mặt tác chiến, Nga có thể phối hợp UAV tấn công với các phương tiện nhằm gây khó cho việc phát hiện và phân loại mục tiêu. UAV Gerbera có thể làm nhiệm vụ trinh sát, làm mồi nhử hoặc mang thuốc nổ; điều này khiến lực lượng phòng thủ khó xác định nhanh một tín hiệu trên radar là mồi nhử vô hại hay mục tiêu có vũ trang.

UAV phản lực khiến cảnh báo không kích trở nên cấp bách hơn

Việc Nga mở rộng sử dụng các biến thể Shahed/Geran gắn động cơ phản lực đặc biệt đáng chú ý vì chúng nhanh hơn và khó đánh chặn hơn UAV dùng cánh quạt vốn được sử dụng phổ biến trước đó. The New York Times đưa tin các UAV này đang gây sức ép lớn hơn lên hệ thống phòng không Ukraine và làm gia tăng tâm lý lo lắng tại Kyiv. 17

Tốc độ không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Thời gian cảnh báo ngắn hơn khiến cả kíp phòng không lẫn dân thường có ít thời gian hơn để phản ứng. Những đợt báo động kéo dài cũng làm gián đoạn giấc ngủ, công việc, học tập, đi lại và hoạt động kinh doanh, kể cả khi phần lớn mục tiêu bị chặn lại. Báo cáo từ Kyiv cuối tháng 8 mô tả các đợt không kích kéo dài nhiều giờ vào ban ngày, đi kèm cảnh báo về việc sử dụng UAV nhanh hơn.

Sự kết hợp giữa Shahed, Gerbera và mồi nhử Parodiya trong đợt tập kích ngày 5/9 phù hợp với xu hướng này: tăng số lượng và chủng loại vật thể bay tới để buộc bên phòng thủ phải đưa ra các quyết định nhanh, phức tạp và chịu áp lực lớn hơn.

Ngoại giao vẫn tiếp diễn, nhưng chưa có lệnh ngừng bắn được xác lập

Cuộc tấn công diễn ra trong giai đoạn có hoạt động ngoại giao mới liên quan tới Mỹ. Cuối tháng 8, Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cho biết Ukraine đã xây dựng, cùng các quan chức Mỹ và châu Âu, một số ý tưởng có bao gồm đề xuất ngừng bắn; phía Ukraine cũng nói các cuộc đàm phán trong tháng 9 với đại diện Ukraine, Nga và có thể cả Mỹ là khả năng có thể xảy ra. 12

Tuy vậy, các tài liệu được cung cấp không xác nhận một lệnh ngừng bắn tại tiền tuyến cho giai đoạn 5–8/9 đã có hiệu lực. Các cuộc tập kích quy mô lớn tiếp diễn cho thấy khác biệt giữa việc thăm dò đàm phán và triển khai một thỏa thuận ngừng chiến đã được kiểm chứng.

Donbas vẫn là trọng tâm của bế tắc chính trị

Lãnh thổ và bảo đảm an ninh tiếp tục là trở ngại then chốt trong ngoại giao. Reuters đưa tin hồi tháng 3 rằng ông Zelenskiy nói Mỹ gắn việc hoàn tất các bảo đảm an ninh với điều kiện Ukraine rút khỏi Donbas; ông cho rằng từ bỏ tuyến phòng thủ tại đây là một rủi ro an ninh lớn. 4

Bối cảnh này giúp lý giải vì sao mọi thảo luận về ngừng bắn và nhượng bộ lãnh thổ đều bị xem xét rất kỹ tại Ukraine. Các bằng chứng hiện có chỉ cho phép khẳng định bất đồng chính trị vẫn chưa được giải quyết, chứ không thể coi hoạt động ngoại giao hay một cuộc tập kích đơn lẻ là bằng chứng cho thấy đã đạt được một thỏa thuận hòa bình hoặc ngừng bắn.

Kết luận

Bức tranh đã được xác nhận là một đợt tập kích hỗn hợp lớn: 2 tên lửa đạn đạo, 167 UAV, 128 UAV được Ukraine báo cáo đã vô hiệu hóa và 23 địa điểm ghi nhận bị đánh trúng. Phòng không Ukraine đã giảm đáng kể quy mô mối đe dọa, nhưng các báo cáo ban đầu chưa đủ cơ sở để đưa ra thống kê cuối cùng về thương vong dân sự hay thiệt hại hạ tầng ở từng vùng. Đợt tấn công cũng phản ánh thách thức lớn hơn: UAV phản lực nhanh hơn cùng đội hình hỗn hợp có mồi nhử đang làm tăng áp lực lên phòng không và đời sống dân sự, trong khi tiến trình tìm kiếm hòa bình vẫn chưa ngã ngũ. 1712