1.260 biến thể gen liên quan đến tính cách, nhưng ADN chưa thể dự đoán bạn là ai

Nghiên cứu di truyền về tính cách có quy mô lớn nhất đến nay cho thấy tính cách chịu ảnh hưởng của rất nhiều biến thể ADN, nhưng mỗi biến thể chỉ đóng góp một phần cực nhỏ. Vì vậy, đây không phải bằng chứng cho sự tồn tại của một “gen hướng ngoại”, “gen lo âu” hay một xét nghiệm ADN có thể đọc chính xác tính cách của một cá nhân. 236

Nghiên cứu đã tìm thấy gì?

Các nhà nghiên cứu tổng hợp dữ liệu từ 46 nhóm nghiên cứu, với quy mô tùy đặc điểm dao động từ 611.037 đến 1,14 triệu người. Họ đối chiếu dữ liệu ADN với năm nhóm đặc điểm tính cách thường dùng trong tâm lý học, thường gọi là Big Five:

• hướng ngoại;
• dễ chịu/hợp tác;
• tận tâm;
• khuynh hướng bất ổn cảm xúc (neuroticism);
• cởi mở với trải nghiệm.

Kết quả xác định 1.260 biến thể gen đầu mối có liên hệ thống kê với các đặc điểm này; trong số đó, 824 biến thể thuộc những vùng trước đây chưa từng được báo cáo có liên quan đến tính cách. 23

Điểm then chốt là ảnh hưởng không tập trung ở vài gen đơn lẻ. Tính cách có cấu trúc đa gen: nhiều biến thể phân tán khắp bộ gen cùng liên quan đến khác biệt trung bình về điểm tính cách trong một quần thể, còn hiệu ứng của từng biến thể riêng lẻ là rất nhỏ. 123

ADN giải thích được bao nhiêu phần của tính cách?

Khi cộng gộp tác động của các biến thể phổ biến, chúng giải thích khoảng 4,8%–9,3% khác biệt đo được ở mỗi đặc điểm Big Five. Với những bảng hỏi có độ tin cậy đo lường tốt hơn, ước tính vào khoảng 9,3%–13,3%. 23

Điều này có nghĩa là phần lớn khác biệt về điểm tính cách vẫn chưa được giải thích bởi các biến thể ADN phổ biến được khảo sát. Tính cách còn chịu tác động của quá trình phát triển, trải nghiệm sống, các mối quan hệ, hoàn cảnh, văn hóa và những yếu tố ngẫu nhiên.

Các điểm đa gen — chỉ số cộng gộp hàng loạt liên hệ gen nhỏ — cũng vẫn dự đoán kém ở cấp độ từng cá nhân. Chúng phản ánh xu hướng trung bình trong mẫu nghiên cứu, không phải công cụ để kết luận một người cụ thể sẽ hướng ngoại, tận tâm hay dễ lo âu đến mức nào. 236

Liên hệ với sức khỏe và kết quả cuộc sống: không đồng nghĩa với nguyên nhân

Nghiên cứu phát hiện các khuynh hướng di truyền liên quan đến tính cách có sự chồng lấp với khuynh hướng di truyền liên quan đến sức khỏe, mức độ hạnh phúc và các kết quả cuộc sống rộng hơn. Điều này có thể giúp các nhà khoa học hiểu vì sao tính cách thường đi kèm khác biệt trong những lĩnh vực đó. 27

Tuy nhiên, các mối liên hệ với tuổi thọ, giáo dục, nghề nghiệp, nguy cơ trong giai đoạn đầu đại dịch COVID-19 hay xu hướng di cư đến các nơi mang tính quốc tế không phải bằng chứng rằng “gen tính cách” trực tiếp gây ra các kết quả ấy. Chúng có thể phản ánh nhiều con đường đan xen, gồm các đặc điểm có liên quan, môi trường xã hội, sự lựa chọn bạn đời có điểm tương đồng và tương tác giữa gen với môi trường. 238

Nói cách khác, không thể suy từ ADN rằng một người chắc chắn sẽ học cao hơn, làm một nghề nhất định, chuyển đến đô thị, mắc COVID-19 hay sống lâu hơn. 123

Phân tích trong gia đình làm kết quả đáng tin hơn, nhưng không biến gen thành định mệnh

Nghiên cứu còn sử dụng dữ liệu phân tích trong gia đình, bao gồm anh chị em ruột và sinh đôi, với tối đa 50.725 người. So sánh giữa anh chị em giúp giảm bớt lo ngại rằng liên hệ gen trong toàn bộ mẫu chỉ là hệ quả của khác biệt nguồn gốc dân số hoặc môi trường gia đình chung. 23

Kết quả nhìn chung tương tự trong các phân tích này củng cố nhận định rằng khác biệt ADN di truyền thực sự có góp phần vào khác biệt tính cách. Song điều đó không chứng minh mọi liên hệ tiếp theo với giáo dục, sức khỏe hay đời sống đều là quan hệ nhân quả; môi trường và tương tác gen–môi trường vẫn giữ vai trò quan trọng. 23

Các nghiên cứu sinh đôi trong thời kỳ COVID-19 cũng cho thấy di truyền đóng góp đáng kể vào những khác biệt tâm lý ổn định, trong khi các yếu tố môi trường không chung giữa mỗi người lại đóng vai trò lớn đối với sự thay đổi. Đây là bằng chứng về ảnh hưởng di truyền, không phải về thuyết định mệnh di truyền. 45

Điều kết quả này không nói lên

Thông điệp phù hợp nhất của nghiên cứu là: ADN góp phần định hình tính cách ở cấp độ quần thể, nhưng không đủ để “giải mã” con người cụ thể.

• Không có một gen đơn lẻ quyết định tính cách.
• Một biến thể gen không đủ để gắn nhãn ai đó là hướng ngoại, tận tâm hay hay lo lắng.
• Điểm đa gen hiện chưa đủ chính xác để làm bài kiểm tra tính cách cho từng cá nhân.
• ADN không thể được dùng để dự báo chắc chắn tương lai học tập, công việc, sức khỏe hoặc tuổi thọ của một người. 1236

Giá trị lớn của công trình nằm ở việc làm rõ bức tranh khoa học: tính cách có thành phần di truyền rộng khắp và rất phức tạp, đồng thời vẫn được hình thành trong sự tương tác liên tục với đời sống và môi trường của mỗi người.