Dầu mỏ giảm sâu giúp Trung Quốc hạ phát thải CO₂, dù điện than tăng

Điểm đáng chú ý trong đợt giảm phát thải quý II/2026 của Trung Quốc là nguyên nhân chính không phải than đá, mà là dầu mỏ. Nhu cầu nhiên liệu giao thông lao dốc đã cắt giảm lượng CO₂ từ dầu đủ lớn để bù cho phát thải tăng thêm khi phát điện bằng than tăng.

Dầu giảm mạnh hơn phần điện than tăng thêm

Tổng phát thải CO₂ của Trung Quốc giảm 1% so với cùng kỳ năm trước trong quý II/2026. Tiêu thụ dầu giảm 9%; riêng dầu dùng trong lĩnh vực vận tải giảm 16%, trong khi hoạt động chế biến dầu thô giảm 11%. Trái lại, sản lượng điện từ than tăng 2,4%.

Theo phân tích của CREA được Reuters dẫn lại, việc dùng ít dầu hơn đã giúp tránh khoảng 35 triệu tấn CO₂ trong quý. Mức giảm này lớn hơn phần phát thải tăng thêm liên quan đến điện than, từ đó kéo tổng phát thải đi xuống.

Điều đó không có nghĩa than đã mất vai trò quyết định. Điện than và hoạt động công nghiệp vẫn là các biến số chủ chốt đối với quỹ đạo phát thải hằng năm của Trung Quốc. Nhưng diễn biến quý II cho thấy nhu cầu nhiên liệu vận tải suy giảm nay đã có thể tác động rõ rệt đến tổng phát thải quốc gia.

Hormuz bị gián đoạn, Trung Quốc dùng nguồn dự trữ để giảm nhập khẩu

Sự gián đoạn xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz — tuyến hàng hải then chốt nối Vịnh Ba Tư với các thị trường châu Á — đã siết nguồn cung và đẩy giá nhiên liệu lên cao. Trong giai đoạn tháng 4–6, Trung Quốc giảm khoảng 30% lượng nhập khẩu ròng dầu thô so với cùng kỳ, tương đương khoảng 3,5 triệu thùng/ngày; lượng nhập khẩu tháng 6 xuống mức thấp nhất kể từ tháng 10/2016. 1

Tuy nhiên, mức giảm nhập khẩu không chỉ phản ánh nhu cầu yếu đi. Trung Quốc đã tích lũy tồn kho khi giá dầu thấp hơn, nhờ đó có thể rút dầu từ kho trong lúc nguồn nhập khẩu trở nên đắt đỏ và khó tiếp cận hơn. Nước này cũng có các tuyến cung ứng không phụ thuộc vào Hormuz. 115

Nhu cầu nền cũng đang suy yếu: dữ liệu suy ra cho quý II được Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia trích dẫn cho thấy nhu cầu xăng giảm 5% và diesel giảm 13% so với cùng kỳ. 1 Khi giá sản phẩm dầu mỏ tăng, hộ gia đình và doanh nghiệp có thêm động lực tiết kiệm nhiên liệu thay vì tăng nhập khẩu để hấp thụ toàn bộ cú sốc giá.

Xe điện biến cú sốc cung thành thay đổi nhu cầu dài hạn

Phản ứng nhập khẩu của Trung Quốc trở nên khả thi hơn nhờ một thay đổi đã diễn ra từ trước khủng hoảng: điện hóa giao thông đường bộ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính xe điện đã thay thế hơn 1,5 triệu thùng/ngày nhu cầu nhiên liệu đường bộ tại Trung Quốc trong quý II/2026, tăng từ khoảng 600.000 thùng/ngày một năm trước đó. 9

Một ước tính khác cho rằng lượng dầu được thay thế nhờ xe điện trong nửa đầu năm 2026 vào khoảng 1,4 triệu thùng/ngày. 10 Kết quả có thể khác nhau tùy phương pháp tính, nhưng xu hướng nhất quán: xe điện đang tạo ra mức giảm đáng kể trong nhu cầu xăng và diesel.

Giá dầu cao không tạo ra xu hướng này, nhưng làm các lựa chọn thay thế — xe con và xe tải điện, đường sắt, thiết bị công nghiệp điện hóa — hấp dẫn hơn tương đối so với nhiên liệu dầu mỏ. 8 Vì thế, Trung Quốc có thể giảm mạnh lượng mua dầu trong giai đoạn gián đoạn nguồn cung mà không kéo theo mức gián đoạn tương đương về đi lại hay hoạt động kinh tế.

Vì sao Sinopec cho rằng nhu cầu dầu có thể đã đạt đỉnh từ năm 2025

Chủ tịch Sinopec, tập đoàn lọc dầu quốc doanh lớn của Trung Quốc, nhận định khả năng cao tiêu thụ dầu của nước này đã đạt đỉnh vào năm 2025 — sớm hơn các dự báo trước đó. 6 Lý do tập trung ở giao thông vận tải: xăng, diesel và nhiên liệu bay từng là động lực chính của tăng trưởng nhu cầu dầu, nhưng điện hóa đang làm suy giảm vai trò này nhanh chóng.

Một quý chịu ảnh hưởng bởi cú sốc nguồn cung không đủ để chứng minh mọi mảng nhu cầu dầu đã bước vào xu hướng giảm bền vững. Nhu cầu nguyên liệu hóa dầu và nhu cầu công nghiệp có thể diễn biến khác với nhiên liệu đường bộ.

Dù vậy, quy mô dầu được xe điện thay thế cho thấy Trung Quốc có thể cần ít dầu thô bổ sung hơn ngay cả khi số lượng phương tiện và hoạt động vận tải hàng hóa còn tăng. Điều đó khiến kịch bản nhu cầu dầu đạt đỉnh hoặc đi ngang trở nên hợp lý hơn nhiều so với vài năm trước. 79

Thị trường dầu: thiếu hụt hiện tại không loại trừ dư cung về sau

Triển vọng tháng 8 của IEA mô tả một thị trường dầu bị thắt chặt trong năm 2026, chứ chưa phải dư cung ngay lập tức. IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu giảm 1,6 triệu thùng/ngày trong năm 2026, nhưng nguồn cung giảm mạnh hơn, 4,3 triệu thùng/ngày, xuống còn 102 triệu thùng/ngày do gián đoạn quanh Hormuz cùng tổn thất sản lượng ở Trung Đông và Nga.

Không thể lấy đơn thuần hai biến động so với cùng kỳ để tính cân bằng cung-cầu, bởi mức nền ban đầu cũng rất quan trọng. Nhưng IEA cho biết nguồn cung đã giảm xuống dưới nhu cầu trong bối cảnh gián đoạn hiện nay.

Rủi ro trung hạn lại nằm ở chiều ngược lại. IEA dự báo nguồn cung có thể tăng trở lại 8,3 triệu thùng/ngày trong năm 2027 nếu sản lượng bị gián đoạn được khôi phục. Nếu điều này xảy ra trong khi nhu cầu dầu cho giao thông tại Trung Quốc vẫn suy yếu về mặt cơ cấu, thị trường có thể nhanh chóng chuyển sang dư cung. Kết quả phụ thuộc vào sức bền của mức giảm nhu cầu do xe điện dẫn dắt, tốc độ phục hồi xuất khẩu Trung Đông và tăng trưởng nhu cầu tại các khu vực khác.

Sức ép mới với các nước xuất khẩu dầu

Nhu cầu thay đổi tại Trung Quốc khiến thị trường nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới trở nên khó dự đoán hơn đối với các nước xuất khẩu. Các nhà cung cấp từng phụ thuộc vào sức mua của Trung Quốc, gồm các nước Vùng Vịnh và nhà xuất khẩu Tây Phi, có thể đối mặt cạnh tranh gay gắt hơn để bán cho các nhà máy lọc dầu và sức mạnh định giá suy yếu nếu nguồn cung phục hồi nhanh hơn tiêu thụ.

Đây là rủi ro, chưa phải kết cục đã định. Khi gián đoạn Hormuz còn diễn ra, lượng cung bị mất vẫn có thể giữ thị trường trong trạng thái căng thẳng dù nhu cầu mềm đi. Nhưng nếu tiêu thụ nhiên liệu vận tải của Trung Quốc giảm lâu dài, một trong những nguồn tăng nhu cầu quan trọng nhất của thị trường dầu sẽ suy yếu.

Trung Quốc có gần hơn với đỉnh phát thải trước năm 2030?

Việc dùng ít dầu hơn giúp mục tiêu đạt đỉnh phát thải trước năm 2030 trở nên khả thi hơn, đặc biệt khi nguyên nhân là chuyển dịch công nghệ chứ không chỉ là suy giảm hoạt động kinh tế tạm thời. Quý II/2026 là bằng chứng cho thấy điện hóa giao thông đã bắt đầu ảnh hưởng đến quỹ đạo phát thải chung của Trung Quốc.

Tuy nhiên, đây chưa phải xác nhận Trung Quốc đã đi qua một đỉnh phát thải quốc gia bền vững. Phát thải tăng trong quý I, khiến tổng mức của nửa đầu năm vẫn cao hơn nhẹ so với cùng kỳ, theo dữ liệu CREA được công bố vào tháng 9. Than đá, nhu cầu điện, thời tiết, sản lượng công nghiệp và tốc độ phát triển điện sạch vẫn sẽ quyết định lớn đến các năm tiếp theo.

Kết luận thận trọng hơn là: nhu cầu dầu của Trung Quốc không còn là câu chuyện tăng trưởng một chiều. Khi giao thông điện hóa mở rộng, nước này có thể giảm phụ thuộc nhập khẩu, giảm tác động của cú sốc giá dầu và trực tiếp hạ phát thải — kể cả trong những giai đoạn điện than tăng.