Thuế chip Mỹ gắn với đầu tư: Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan đang tính gì?

Chính quyền Trump đang phát tín hiệu rằng ưu đãi thuế quan đối với chip sẽ không chỉ dựa vào thỏa thuận với từng quốc gia, mà có thể phụ thuộc trực tiếp vào cam kết xây dựng năng lực sản xuất tại Mỹ của từng doanh nghiệp. Theo Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick, doanh nghiệp sản xuất tại Mỹ có thể không phải chịu thuế, còn doanh nghiệp không sản xuất tại Mỹ nên “chuẩn bị trả tiền” để vào thị trường này. 56

Cách tiếp cận này đặt Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan vào ba vị thế khác nhau. Họ không bác bỏ hoàn toàn sức ép đầu tư của Washington, nhưng đều muốn bảo đảm các cam kết thương mại đã có không bị biến thành cơ chế cấp quyền miễn thuế theo từng công ty.

Mỹ đang cân nhắc đánh thuế những gì?

Kế hoạch vẫn chưa được công bố đầy đủ. Các mức thuế mới có thể nhắm vào chip nhập khẩu, đồng thời mở rộng sang những sản phẩm có chứa chip như máy chủ trung tâm dữ liệu, laptop và máy chơi game. Một phương án đang được thảo luận là miễn hoặc giảm thuế cho doanh nghiệp xây nhà máy tại Mỹ; hạn ngạch nhập khẩu miễn thuế cũng có thể được tính dựa trên sản lượng mà doanh nghiệp cam kết sản xuất tại Mỹ. 131415

Tuy nhiên, chưa có thông tin cuối cùng về thuế suất, danh mục hàng hóa, công thức hạn ngạch, thời điểm áp dụng hay cơ sở pháp lý triển khai. Vì vậy, điều quan trọng với các hãng chip châu Á hiện không chỉ là có bị đánh thuế hay không, mà còn là đầu tư nào sẽ được Mỹ công nhận và được tính theo cách nào. 56

Hàn Quốc: Giữ nguyên tắc đối xử không kém thuận lợi, nhưng vẫn bàn thêm đầu tư

Seoul đang nhấn mạnh điều khoản trong thỏa thuận với Washington theo đó chip Hàn Quốc phải được đối xử “không kém thuận lợi” so với chip từ các đối thủ cạnh tranh. Bộ trưởng Công Thương Hàn Quốc Kim Jung-kwan cho biết các cuộc trao đổi về thuế chip vẫn diễn ra trên tinh thần nguyên tắc này. 16

Vấn đề là cam kết cấp quốc gia về mặt hình thức có thể chưa đủ để bảo vệ từng doanh nghiệp. Nếu Mỹ tính miễn thuế hoặc hạn ngạch theo quy mô nhà máy tại Mỹ của mỗi công ty, Samsung Electronics và SK hynix có thể bị đặt cạnh TSMC theo tiêu chí năng lực sản xuất riêng của từng hãng, thay vì vị thế đàm phán chung của Hàn Quốc. Chính quyền Hàn Quốc đã xác nhận đang trao đổi với Mỹ về đầu tư bán dẫn bổ sung trong bối cảnh rủi ro thuế tăng lên. 2122

Samsung từng công bố kế hoạch đầu tư hơn 37 tỷ USD vào hệ sinh thái bán dẫn ở miền trung Texas, với khoản hỗ trợ CHIPS tiềm năng tối đa 4,745 tỷ USD. SK hynix cũng có kế hoạch đầu tư vào đóng gói tiên tiến và sản phẩm AI tại Mỹ. Nhưng theo các thông tin công khai trong đợt sức ép thuế hiện nay, hai hãng Hàn Quốc chưa công bố một cam kết nhà máy chế tạo chip mới tại Mỹ tương đương đợt mở rộng quy mô lớn của TSMC. 17

Hàn Quốc cũng đã cam kết gói đầu tư rộng hơn trị giá 350 tỷ USD vào Mỹ. Song một cam kết cấp quốc gia như vậy không đồng nghĩa với một ngưỡng đầu tư nhà máy chip cụ thể, áp riêng cho từng doanh nghiệp, để đổi lấy miễn thuế. 21

Nhật Bản: Dựa vào khuôn khổ đầu tư 550 tỷ USD

Tokyo có lập luận khác: Nhật Bản muốn Mỹ tôn trọng khuôn khổ thương mại và đầu tư chiến lược ký tháng 7/2025. Theo thỏa thuận này, Mỹ áp mức thuế 15% với phần lớn hàng nhập khẩu từ Nhật Bản, còn Nhật cam kết đầu tư 550 tỷ USD vào các lĩnh vực chiến lược tại Mỹ. 14

Điều Tokyo cần làm rõ là liệu các biện pháp thuế bán dẫn trong tương lai — vốn có thể được triển khai theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại Mỹ — có nằm trong phạm vi điều kiện thuế quan đã thống nhất hay không. Khuôn khổ hiện hành giúp Nhật tránh mức thuế cao hơn từng được đề xuất, nhưng chưa tự động giải đáp liệu một loại thuế chip riêng, gắn với năng lực sản xuất của từng công ty, có bị áp thêm hay không. 13

Do đó, phản ứng của Nhật không phải là hứa một nhà máy cụ thể để đổi lấy miễn thuế, mà là đặt gói đầu tư 550 tỷ USD vào trung tâm đàm phán và yêu cầu tính dự báo của thỏa thuận đã ký được duy trì. 710

Đài Loan và TSMC: Phù hợp nhất với bài kiểm tra “xây ở Mỹ”

Đài Loan có thỏa thuận thương mại tập trung vào bán dẫn với Mỹ. Theo thỏa thuận này, các hãng chip Đài Loan mở rộng sản xuất tại Mỹ có thể chịu thuế thấp hơn đối với chip, thiết bị sản xuất liên quan và sản phẩm nhập khẩu vào Mỹ; họ cũng có thể được hưởng một phần hạn ngạch miễn thuế. 9

TSMC là trường hợp phù hợp rõ nhất với định hướng của Washington. Công ty đã cam kết đầu tư tổng cộng tới 165 tỷ USD tại Mỹ, gồm các nhà máy mới ở Arizona, năng lực đóng gói tiên tiến và hoạt động nghiên cứu - phát triển. 9

Dù vậy, lợi thế về đầu tư không có nghĩa mọi chi tiết đã được chốt. TSMC và phía Đài Loan vẫn cần biết chính xác mức đầu tư, tiến độ xây dựng, sản lượng và loại sản phẩm nào sẽ được dùng để xác định mức ưu đãi thuế.

Vì sao cơ chế xét từng doanh nghiệp có thể làm xáo trộn các thỏa thuận hiện có?

Một nước vẫn có thể được đối xử “không kém thuận lợi” về nguyên tắc, nhưng các công ty của nước đó lại có kết quả rất khác nhau nếu mỗi hãng nhận mức miễn thuế hoặc hạn ngạch riêng. Những khác biệt có thể xuất phát từ lịch xây dựng nhà máy, công suất tại Mỹ, cơ cấu sản phẩm hoặc quy mô đầu tư của từng doanh nghiệp.

Điều này chuyển trọng tâm đòn bẩy từ đàm phán giữa các chính phủ sang quyết định hành chính đối với từng công ty. Với Hàn Quốc, rủi ro là Samsung và SK hynix phải cạnh tranh với TSMC về “dấu chân” sản xuất tại Mỹ. Với Nhật Bản, câu hỏi là liệu khoản cam kết 550 tỷ USD có đủ để bảo toàn điều kiện thuế đã thương lượng. Còn với Đài Loan, TSMC có vị thế tốt hơn nhờ quy mô đầu tư, song vẫn phụ thuộc vào công thức ưu đãi chưa công bố. 1619

Tóm lại, Seoul đang bàn thêm đầu tư và bảo vệ nguyên tắc đối xử công bằng; Tokyo dựa vào khuôn khổ 550 tỷ USD; còn Đài Bắc và TSMC đưa năng lực mở rộng tại Mỹ làm bằng chứng đáp ứng chính sách. Nhưng cho đến khi Washington công bố thuế suất, phạm vi hàng hóa — nhất là hàng chứa chip — và cách quy đổi đầu tư thành miễn thuế, không bên nào có sự chắc chắn hoàn toàn. 5613