Sàn crypto đang thành thị trường 24/7 cho hợp đồng vĩnh cửu cổ phiếu và hàng hóa

Các sàn giao dịch tiền mã hóa đang đi xa hơn tài sản số thuần túy. Ngày càng nhiều nền tảng cung cấp hợp đồng phái sinh giao dịch liên tục, tham chiếu giá cổ phiếu, chỉ số, kim loại, năng lượng và cả một số doanh nghiệp chưa niêm yết. Sản phẩm phổ biến nhất là hợp đồng tương lai vĩnh cửu (perpetual futures, hay perp) thanh toán bằng tiền mặt.

Điểm cần hiểu rõ: nhà giao dịch mua một perp theo giá cổ phiếu thường không sở hữu cổ phiếu đó. Họ có mức độ phơi nhiễm theo biến động giá, có thể dùng đòn bẩy hoặc mở vị thế bán, nhưng không mặc nhiên có quyền biểu quyết, cổ tức hay các quyền bảo vệ pháp lý của cổ đông.

Perp là gì và vì sao mô hình này lan sang tài sản truyền thống?

Không như hợp đồng tương lai thông thường, perp không có ngày đáo hạn cố định. Thay vào đó, cơ chế phí tài trợ định kỳ cùng việc định giá lại vị thế được dùng để giữ giá hợp đồng bám gần giá tham chiếu. Cấu trúc vốn quen thuộc trong thị trường crypto này nay được áp dụng cho cổ phiếu công nghệ, chỉ số chứng khoán, kim loại, năng lượng và các hợp đồng đại diện cho doanh nghiệp tư nhân. 18

Sức hút đối với nhà giao dịch khá rõ ràng: giao dịch 24/7, quy mô vị thế nhỏ hơn, khả năng dùng đòn bẩy và bán khống, tất cả trên một giao diện quen thuộc với người dùng crypto. Với các sàn, đây là cách mở rộng mô hình perp—vốn đã chiếm tỷ trọng lớn trong phái sinh tiền mã hóa—sang một tập tài sản cơ sở rộng hơn nhiều.

Tuy nhiên, tiện lợi trong giao dịch không đồng nghĩa với quyền sở hữu. Một hợp đồng perp tham chiếu cổ phiếu chủ yếu là công cụ phái sinh theo dõi giá, chứ không phải cổ phần thực sự đi kèm quyền cổ đông.

Tốc độ tăng trưởng trong 2025–2026

Các bộ dữ liệu sử dụng danh sách sàn và định nghĩa tài sản khác nhau, nên không nên cộng gộp các con số như thể chúng đo cùng một thị trường. Dù vậy, chúng đều cho thấy xu hướng mở rộng rất nhanh.

• Dữ liệu CoinGecko được nhiều báo cáo dẫn lại cho thấy khối lượng perp tài sản truyền thống vượt 1,32 nghìn tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026, trong khi cả năm 2025 là 104,21 tỷ USD. Riêng tháng 5/2026 đạt khoảng 347,17 tỷ USD. 18
• Một mẫu gồm 17 địa điểm giao dịch, chỉ tính perp thanh toán tiền mặt trên các tài sản thực ngoài crypto, ghi nhận 821,8 tỷ USD từ ngày 29/12/2025 đến 20/5/2026—tức 21 tuần.
• Khối lượng perp cổ phiếu hằng tháng trên 13 nền tảng crypto được theo dõi đã tăng từ khoảng 831 triệu USD vào tháng 7/2025 lên khoảng 34 tỷ USD vào tháng 5/2026. 19
• Đến tháng 8, perp cổ phiếu và hàng hóa đạt 778 tỷ USD, tương đương 23,48% toàn bộ hoạt động hợp đồng vĩnh cửu trên các nền tảng lớn; 9 tháng trước, tỷ trọng này mới là 0,5%. 13

Con số 23,48% cho thấy các hợp đồng gắn với tài sản truyền thống không còn chỉ là thử nghiệm phụ trên sàn crypto. Chúng đang trở thành một phần đáng kể của dòng lệnh giao dịch phái sinh.

Khối lượng giao dịch không phải vốn hóa thị trường

Một sai lầm dễ gặp là đánh đồng doanh số giao dịch perp với “vốn hóa”. Hợp đồng vĩnh cửu không có vốn hóa thị trường theo cách cổ phiếu hoặc token có vốn hóa. Các chỉ tiêu phù hợp hơn gồm:

• Khối lượng giao dịch danh nghĩa: tổng giá trị giao dịch trong một giai đoạn;
• Lãi suất mở (open interest): giá trị danh nghĩa của các vị thế còn mở;
• Ký quỹ và tài sản thế chấp: vốn được nộp để duy trì các vị thế;
• Thanh khoản và mức độ tập trung: giao dịch được phân bổ ra sao giữa các sàn và tài sản cơ sở.

Cũng cần tách biệt cổ phiếu token hóa với perp thanh toán tiền mặt. Một cổ phiếu token hóa có thể được cấu trúc như một quyền yêu cầu đối với tài sản cơ sở; còn perp có thể chỉ là hợp đồng phái sinh theo dõi giá.

Đà tăng lớn, nhưng thanh khoản đang tập trung cao

Theo số liệu WuBlockchain Data Center được các báo cáo trích dẫn, perp cổ phiếu trên sàn tập trung đạt 665,42 tỷ USD trong tháng 8. Chỉ ba tài sản cơ sở—SanDisk, SK hynix và hợp đồng SPCX theo dõi SpaceX—đã chiếm 50,4% tổng số này. 1

Cụ thể, SanDisk dẫn đầu với 193,58 tỷ USD khối lượng perp trong tháng 8; SK hynix đạt 75,89 tỷ USD và SPCX đạt 65,93 tỷ USD. 1

Điều này nhắc rằng tăng trưởng doanh số ấn tượng chưa đồng nghĩa với thanh khoản sâu và dàn trải trên hàng trăm cổ phiếu hay hàng hóa. Nhu cầu hiện có vẻ tập trung vào các câu chuyện có biến động mạnh, đặc biệt là công nghệ và bán dẫn—những nhóm tài sản hợp với khẩu vị giao dịch đòn bẩy, rủi ro cao của người dùng crypto.

Vì sao quyết định của CFTC lại quan trọng?

Ngày 29/5/2026, Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) phê duyệt BTCPERP của KalshiEX: hợp đồng tương lai vĩnh cửu thanh toán bằng tiền mặt, tham chiếu giá giao ngay bitcoin, được niêm yết trên một thị trường hợp đồng được chỉ định (Designated Contract Market, DCM). CFTC cũng ban hành tuyên bố chính sách về niêm yết hợp đồng vĩnh cửu.

Ý nghĩa của động thái này mang tính cấu trúc: một perp “đúng nghĩa”—không có ngày đáo hạn cố định—có thể được phê duyệt như hợp đồng tương lai trong khuôn khổ quản lý Mỹ. Hồ sơ của KalshiEX mô tả hợp đồng có thời hạn vô hạn và được định giá lại liên tục.

Dù vậy, đây không phải giấy phép chung cho mọi loại perp, càng không phải phê duyệt cho perp liên kết cổ phiếu. Quyết định của CFTC chỉ liên quan đến một hợp đồng bitcoin cụ thể và quy trình xét duyệt theo từng trường hợp. Các sản phẩm sau đó vẫn phải đáp ứng yêu cầu về thiết kế hợp đồng, tính toàn vẹn thị trường, phương pháp thanh toán, cơ chế bù trừ và quản trị rủi ro.

Ranh giới cạnh tranh mới giữa crypto và tài chính truyền thống

Các sàn crypto giờ đây không chỉ cạnh tranh lẫn nhau. Họ còn cạnh tranh với công ty môi giới trực tuyến, nhà cung cấp CFD, sở giao dịch futures truyền thống và thị trường quyền chọn để thu hút dòng lệnh phái sinh.

Điểm khác biệt của sàn crypto là giao diện giao dịch phái sinh hoạt động 24/7, cách tiếp cận quen thuộc với tài sản số và tốc độ niêm yết các tài sản tham chiếu toàn cầu. Ngược lại, thị trường truyền thống có những lợi thế khó sao chép: hệ thống bù trừ đã được thiết lập, tính chắc chắn pháp lý, cơ chế giám sát chính thức, khả năng tiếp cận của tổ chức và quy tắc bảo vệ khách hàng rõ ràng hơn.

Vì thế, kịch bản có khả năng xảy ra không hẳn là một bên thay thế hoàn toàn bên kia, mà là mô hình lai. Các nền tảng ngoài khơi và phi tập trung có thể tiếp tục dẫn đầu về tốc độ thử nghiệm sản phẩm; các thị trường được quản lý có thể đưa cấu trúc perp vào hệ thống bù trừ, giám sát và bảo vệ khách hàng hiện hữu.

Câu hỏi quan trọng là những sản phẩm có mức độ phơi nhiễm kinh tế tương tự có phải tuân theo các chuẩn tương xứng về đòn bẩy, công bố thông tin, hình thành giá, thao túng thị trường, lưu ký, bù trừ và tiếp cận xuyên biên giới hay không. Câu hỏi này đặc biệt cấp thiết khi một sản phẩm được quảng bá bằng ngôn ngữ “cổ phiếu token hóa” nhưng thực chất chỉ cung cấp phơi nhiễm giá tổng hợp.

Nhà giao dịch cần theo dõi điều gì?

Dữ liệu ban đầu cho thấy hạ tầng perp của crypto có thể thu hút lượng giao dịch rất lớn quanh các chủ đề tài sản truyền thống. Nhưng giao dịch liên tục, niêm yết nhanh và đòn bẩy cũng khuếch đại những rủi ro quen thuộc: biến động mạnh, thanh khoản tập trung, thanh lý vị thế và độ tin cậy của nguồn giá tham chiếu.

Với người dùng, khác biệt cốt lõi vẫn rất đơn giản: một hợp đồng theo dõi giá có thể mang lại sự tiện lợi và linh hoạt, nhưng không thay thế quyền lợi, cơ chế bảo vệ và cấu trúc thị trường của việc nắm giữ—hoặc giao dịch—một tài sản tài chính truyền thống theo cách thông thường.