EU chưa lo thiếu khí đốt ngay cả khi kho dự trữ mùa đông còn thấp

Mức dự trữ khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) vào đầu tháng 9 chỉ khoảng 65%, thấp đáng kể so với vị thế thông thường theo mùa. Tuy vậy, Ủy ban châu Âu và các nước thành viên cho rằng chưa có rủi ro tức thời đối với an ninh nguồn cung. Điểm khác biệt cần lưu ý là: tồn kho thấp khiến châu Âu dễ bị tổn thương hơn trước cú sốc giá và các kịch bản mùa đông bất lợi, nhưng tự nó chưa đồng nghĩa khí đốt sẽ cạn. 14

Vì sao Brussels cho rằng hệ thống vẫn đáp ứng được nhu cầu?

Tại cuộc họp Nhóm Điều phối Khí đốt (Gas Coordination Group) ngày 3/9, các chuyên gia của Ủy ban châu Âu và các nước thành viên nhận định thị trường hiện nay đã khác đáng kể so với giai đoạn 2021–2022. EU đã đa dạng hóa nguồn cung, mở rộng năng lực nhập khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và giảm nhu cầu sử dụng khí đốt. Dựa trên các dự báo lịch sử, Ủy ban cho rằng khối này vẫn có sự chuẩn bị đầy đủ cho mùa đông, dù thị trường toàn cầu bất thường đòi hỏi phải theo dõi sát. 1

Kho dự trữ chỉ là một cấu phần của hệ thống cung ứng. Trong mùa đông, khí đốt còn có thể đến qua các tuyến ống dẫn và các cảng nhập LNG. Chính khả năng bổ sung linh hoạt này khiến mức tồn kho thấp không tự động biến thành tình trạng khẩn cấp vì thiếu khí vật chất.

Vì sao tiến độ bơm đầy kho lại chậm?

Mùa bơm khí vào kho bắt đầu từ một nền tồn kho thấp. Theo Reuters, kho khí đốt EU vào đầu tháng 8 chỉ đầy chưa tới 58% — mức thấp nhất cho cùng thời điểm trong năm kể từ khi có dữ liệu năm 2011. 2

Cú gián đoạn bên ngoài lớn nhất đến từ Qatar. Reuters đưa tin cuối tháng 8 rằng xuất khẩu LNG của Qatar đã giảm 96% trong giai đoạn bị ảnh hưởng bởi xung đột: chỉ có 18 chuyến hàng được xuất đi, so với 509 chuyến trong cùng kỳ một năm trước. QatarEnergy cũng gia hạn thông báo bất khả kháng với khách hàng ở châu Âu và châu Á, trong bối cảnh việc lưu thông qua eo biển Hormuz vẫn chưa rõ ràng.

Điều này buộc châu Âu phải cạnh tranh với người mua tại châu Á để tiếp cận một lượng LNG linh hoạt nhỏ hơn. LNG có thể được chuyển hướng giữa các khu vực tùy theo giá; vì thế, nếu EU cần mua thêm để tái tạo dự trữ, họ có thể phải trả giá đủ cao để hút các lô hàng vốn có thể được chuyển sang châu Á.

Thời tiết mùa hè cũng làm tình hình khó hơn. Các đợt nắng nóng gay gắt được cho là đã làm nhu cầu phát điện bằng khí đốt tăng lên, qua đó giảm lượng khí có thể bơm vào kho trong giai đoạn vốn là mùa tích trữ. 6

Rủi ro thật sự: vùng đệm cho mùa đông đã mỏng hơn

Chính sách dự trữ của EU được thiết kế để tạo vùng đệm lớn trước mùa đông. Khối này từng đặt mục tiêu lấp đầy kho lên 90% vào tháng 11, nhưng sau đó nới mục tiêu xuống 80% vào tháng 12 nhằm tránh làn sóng mua dồn trước mùa đông, vốn có thể tự đẩy giá lên cao. 2

Với mức khoảng 65%, hệ thống còn ít dư địa hơn để xử lý sai lệch. Một mùa đông lạnh và kéo dài, gián đoạn LNG tiếp diễn, sự cố đường ống hay hạ tầng, hoặc nhu cầu mua LNG tại châu Á tăng vọt đều có thể làm giá khí sẵn có tăng mạnh — ngay cả khi châu Âu vẫn mua được khí. Reuters đã nêu tồn kho thấp là một yếu tố rủi ro gây tăng giá trong mùa đông. 2

Vì vậy, đánh giá của Ủy ban châu Âu không phải là một lời bảo đảm. Đây là nhận định có điều kiện rằng hệ thống hiện tại có thể xoay xở với nhu cầu mùa đông, chứ không có nghĩa thị trường đang ở trạng thái an toàn, thoải mái.

Những yếu tố sẽ quyết định EU có tránh được căng thẳng nguồn cung hay không

• LNG Qatar và tình hình tại eo biển Hormuz: Xuất khẩu phục hồi cùng khả năng lưu thông hàng hải tốt hơn sẽ giảm áp lực lên nguồn cung toàn cầu; gián đoạn kéo dài sẽ duy trì sức ép.
• Khả năng mua LNG ngoài Qatar: Nhiều chuyến hàng từ các nhà cung cấp thay thế đến châu Âu hơn sẽ cải thiện triển vọng dự trữ và giảm phụ thuộc vào thị trường giao ngay.
• Tốc độ bơm khí vào kho trong giai đoạn còn lại: Mỗi lượng khí được bổ sung đều tăng biên an toàn cho lúc nhu cầu sưởi ấm đạt đỉnh.
• Nhiệt độ mùa đông và nhu cầu điện: Trời lạnh hơn làm tăng nhu cầu sưởi; những giai đoạn ngành điện tiêu thụ nhiều khí cũng khiến cân bằng cung-cầu căng hơn.
• Nhu cầu tại châu Á và độ tin cậy của hạ tầng: Nhu cầu LNG mạnh hơn ở châu Á hoặc thêm một sự cố nguồn cung, hạ tầng sẽ khiến dự trữ mỏng của châu Âu trở nên đáng ngại hơn.

Brussels đang làm gì?

Hiện Ủy ban châu Âu chưa kêu gọi can thiệp khẩn cấp vào thị trường. Brussels đang phối hợp với các nước thành viên theo dõi thị trường đặc biệt bất thường này thông qua Nhóm Điều phối Khí đốt — diễn đàn dùng để đánh giá an ninh nguồn cung và điều phối công tác chuẩn bị. 1

Bài toán chính sách là duy trì trạng thái sẵn sàng mà không kích hoạt tâm lý mua gom, khiến khí đốt càng đắt hơn. EU có thể tránh được một cuộc khủng hoảng thiếu khí vật chất, nhưng mức dự trữ thấp đồng nghĩa họ bước vào mùa đông với vùng đệm nhỏ hơn và nhạy cảm hơn nhiều trước thời tiết, dòng LNG và biến động giá.