Vì sao thị trường đặt cược lớn vào đợt tăng lãi suất của BOJ

Thị trường đã nhanh chóng coi việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng 25 điểm cơ bản, từ 1% lên 1,25%, là kịch bản trung tâm tại cuộc họp tháng 9. Động lực không đến từ một tiêu đề báo chí hay một chỉ báo định giá riêng lẻ, mà là sự hội tụ của ba yếu tố: thông điệp cứng rắn hơn từ BOJ, lo ngại mới về đồng yên yếu kéo theo lạm phát, và tín hiệu từ đợt can thiệp tỷ giá hiếm có giữa Mỹ và Nhật Bản.

Tuy nhiên, cần thận trọng với con số xác suất trên các tiêu đề. Các nguồn được cung cấp không xác nhận mức tăng từ 52% lên 97%. Reuters ghi nhận xác suất khoảng 24% ngày 30/7, 76% ngày 14/8 và 75% ngày 3/9; các chỉ báo thị trường khác có thể đưa ra số liệu khác vì khác thời điểm hoặc công cụ đo lường. Điều rõ ràng là thị trường đã định giá lại rất mạnh khả năng BOJ tăng lãi suất trong tháng 9. 34

Vì sao lộ trình chính sách của BOJ trở nên cứng rắn hơn?

BOJ đã biến cuộc họp tháng 9 thành một khả năng thực sự

Tháng 7, BOJ giữ lãi suất chính sách ở 1%, nhưng lần đầu cảnh báo lạm phát cơ bản có thể vượt mục tiêu và cho biết các cuộc thảo luận sau đó sẽ tập trung vào rủi ro giá cả đi lên. Việc chuyển trọng tâm này có ý nghĩa lớn: khi ngân hàng trung ương lo lạm phát vượt mục tiêu, lý do để thu hẹp chính sách tiền tệ nới lỏng trở nên thuyết phục hơn. 6

Thống đốc Kazuo Ueda sau đó nói hội đồng chính sách sẽ thảo luận việc tăng lãi suất, bao gồm cả tại cuộc họp tháng 9, trong khi đánh giá liệu rủi ro lạm phát có tăng lên hay không. Đây chưa phải cam kết tăng lãi suất, nhưng làm suy yếu kỳ vọng rằng BOJ sẽ tiếp tục đứng ngoài cuộc. 5

Quan điểm trong nội bộ hội đồng cũng đang nghiêng về tốc độ thắt chặt nhanh hơn. Khảo sát Reuters công bố tháng 8 cho thấy đa số chuyên gia kinh tế dự báo BOJ sẽ tăng lãi suất lên 1,25% vào tháng 9 và có thể thắt chặt nhanh hơn nhịp tăng khoảng hai lần mỗi năm trước đó. 2

Đồng yên yếu khiến việc không hành động trở nên đắt giá hơn

Đồng yên suy yếu làm giá hàng nhập khẩu và năng lượng tính bằng yên tăng lên, khiến lạm phát trở thành vấn đề nhạy cảm hơn cả về kinh tế lẫn chính trị. Vì vậy, tỷ giá đã trở thành một phần quan trọng trong tranh luận chính sách.

Quyết định chính sách tháng 7 diễn ra khi giới chức tìm cách hỗ trợ đồng yên sau khi tỷ giá tiến gần mức đáy bốn thập kỷ, khoảng 164 yên đổi 1 USD. Reuters cho biết cảnh báo của BOJ về rủi ro lạm phát đi lên được đưa ra sau động thái can thiệp nhằm đối phó với sự suy yếu của đồng tiền này. 617

Hàm ý đối với thị trường khá trực diện: nếu nhà chức trách thể hiện lo ngại về lạm phát do đồng yên yếu gây ra nhưng không thay đổi triển vọng lãi suất, giới giao dịch có thể lại thử thách đồng yên. Một đợt tăng lãi suất — hoặc định hướng mở đường cho các đợt thắt chặt tiếp theo — sẽ xử lý phần nguyên nhân chênh lệch lãi suất bền vững hơn so với can thiệp đơn thuần.

Can thiệp tỷ giá đã thay đổi phép tính rủi ro của thị trường

Nhật Bản và Mỹ thực hiện một đợt can thiệp mua yên chung hiếm có vào ngày 31/7, sau khi đồng yên lao dốc gần 164 yên/USD. Động thái này cho thấy mức độ suy yếu nghiêm trọng của đồng yên đã trở thành mối lo chung, đồng thời phát đi tín hiệu rằng hai bên sẵn sàng phối hợp nếu đánh giá biến động thị trường là mất trật tự. 1720

Can thiệp không tự động buộc BOJ phải tăng lãi suất. Chính sách tỷ giá thuộc trách nhiệm của cơ quan tài chính Nhật Bản, còn chính sách tiền tệ do ngân hàng trung ương quyết định. Nhưng nó thay đổi động cơ của thị trường: những người đặt cược đồng yên tiếp tục giảm giá giờ phải đối diện không chỉ với bất định lãi suất mà còn với rủi ro hành động chính thức đã được chứng minh.

Các phát biểu công khai của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent càng làm áp lực gia tăng. Ông nói ông kỳ vọng chính phủ và ngân hàng trung ương Nhật Bản có những bước đi dẫn tới đồng yên mạnh hơn; sau đó, ông nói kỳ vọng ông Ueda sẽ “làm điều đúng đắn” về chính sách tiền tệ. Đây không phải chỉ thị chính thức đối với BOJ, nhưng làm tăng cái giá về uy tín và thị trường nếu BOJ đưa ra bất ngờ theo hướng ôn hòa. 118

Vì sao vị thế bán khống đồng yên có thể khuếch đại biến động?

Ước tính về khoảng 17 nghìn tỷ yên vị thế bán khống đồng yên tích lũy không được các nguồn ở đây xác nhận độc lập, vì vậy không nên xem đây là thước đo chắc chắn về mức độ phơi nhiễm của thị trường. Dù vậy, cơ chế vận hành rộng hơn vẫn rất đáng chú ý.

Một giao dịch bán khống yên thường gắn với carry trade: nhà đầu tư vay hoặc dùng đồng yên làm nguồn vốn, rồi mua các tài sản có lợi suất cao hơn ở nơi khác. Khi BOJ được kỳ vọng nâng lãi suất, lợi thế lợi suất của chiến lược này thu hẹp. Nếu đồng yên tăng giá, chi phí đóng vị thế cũng tăng lên.

Điều đó có thể tạo ra một vòng phản hồi:

1. Xác suất BOJ tăng lãi suất cao hơn khuyến khích mua yên.
2. Đồng yên mạnh hơn làm các vị thế bán khống bị lỗ.
3. Đóng vị thế đòi hỏi phải mua thêm yên.
4. Đồng yên có thể tăng nhanh hơn mức thay đổi thực tế của lãi suất.

Đó là lý do tỷ giá USD/JPY có thể giảm mạnh ngay cả trước khi BOJ ra quyết định. Nhưng rủi ro cũng mang hai chiều: nếu BOJ tăng lãi suất như dự kiến nhưng đưa ra định hướng thận trọng, nhà đầu tư có thể chốt lời sau khi đã mua yên để đóng vị thế bán khống, khiến USD/JPY hồi phục.

Lợi suất Nhật Bản cao hơn quan trọng ra sao ngoài một cuộc họp?

Thị trường trái phiếu Nhật Bản cũng đang làm thay đổi bối cảnh của đồng yên. Lợi suất trong nước cao hơn khiến tài sản Nhật Bản cạnh tranh hơn tương đối so với lựa chọn ở nước ngoài, đồng thời có thể giảm động lực để nhà đầu tư Nhật tìm lợi suất ở các thị trường khác.

Các nguồn được cung cấp không xác nhận độc lập mọi ước tính thường gắn với chủ đề này, như những con số cụ thể về lượng trái phiếu nước ngoài do nhà đầu tư Nhật bán ra hoặc một cuộc hồi hương vốn quy mô lớn, sắp xảy ra của Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ Nhật Bản (GPIF). Những nhận định đó cần được tách bạch khỏi câu hỏi trực tiếp về lãi suất tháng 9.

Tuy vậy, hướng dịch chuyển vẫn quan trọng. Một chu kỳ BOJ thắt chặt song hành với lợi suất Nhật Bản cao hơn sẽ làm suy yếu một nền tảng cấu trúc của carry trade dùng yên làm nguồn vốn: giả định rằng vay bằng yên sẽ luôn rẻ và ổn định một cách đặc biệt.

Tác động với USD/JPY và các tài sản rủi ro toàn cầu

Kịch bản hỗ trợ đồng yên mạnh nhất là BOJ tăng 25 điểm cơ bản và kèm ngôn ngữ giữ ngỏ khả năng thắt chặt thêm. Điều đó sẽ củng cố nhận định BOJ đang phản ứng trước rủi ro lạm phát và ít sẵn sàng chấp nhận một đợt yên suy yếu mới. Phản ứng ban đầu có khả năng là yên mạnh lên và USD/JPY giảm.

Ngược lại, nếu BOJ giữ nguyên lãi suất, hoặc tăng nhưng mô tả đây là động thái đơn lẻ với dư địa tiếp diễn hạn chế, USD/JPY có thể bật tăng. Nếu lợi suất Mỹ vẫn cao và chênh lệch lãi suất Mỹ – Nhật không thu hẹp đáng kể, lý do để duy trì carry trade có thể quay trở lại.

Ý nghĩa đối với thị trường toàn cầu nằm ở tốc độ điều chỉnh. Các vị thế dùng yên làm nguồn vốn có thể hiện diện trong trái phiếu, cổ phiếu, tín dụng và thị trường mới nổi. Vì thế, một đợt yên tăng giá nhanh có thể buộc nhà đầu tư giảm đòn bẩy không chỉ trên thị trường ngoại hối, đặc biệt nếu nhiều người đồng loạt thu hẹp các vị thế rủi ro.

Kết luận

Việc xác suất BOJ tăng lãi suất tháng 9 tăng mạnh phản ánh một thay đổi đáng tin cậy trong câu chuyện chính sách, chứ không phải một điểm dữ liệu đơn lẻ. BOJ đã nhấn mạnh rủi ro lạm phát tăng, ông Ueda công khai để ngỏ khả năng tăng lãi suất tháng 9, còn đợt can thiệp chung khiến các cược lớn vào yên suy yếu trở nên rủi ro hơn. 5617

Câu hỏi trọng tâm của thị trường giờ không chỉ là BOJ có thể tăng thêm 0,25 điểm phần trăm hay không, mà là liệu cơ quan này có phát tín hiệu về một lộ trình thắt chặt kéo dài hay không. Định hướng đó sẽ quyết định đợt phục hồi của đồng yên là sự định giá lại bền vững hay chỉ là một quãng gián đoạn tạm thời của carry trade.