Drone Ukraine siết ngành dầu Nga: sự cố “tạm thời” hay nút thắt kéo dài?

Những đợt tập kích bằng drone liên tiếp của Ukraine đang tạo ra áp lực dây chuyền lên ngành dầu mỏ Nga. Khi các nhà máy lọc dầu bị hư hại hoặc phải dừng máy để sửa chữa, lượng nhiên liệu thành phẩm giảm; đồng thời, nhu cầu tiếp nhận dầu thô trong nước cũng suy yếu. Nếu năng lực lưu trữ, cảng biển, tàu chở dầu và xuất khẩu đều bị hạn chế, các nhà khai thác không thể đơn giản chuyển toàn bộ số dầu thô dư thừa sang thị trường khác. Vì vậy, vấn đề không còn chỉ là một vài đợt ngừng hoạt động ngắn hạn mà trở thành rủi ro thường trực đối với vận hành và xuất khẩu.

Phó thủ tướng Alexander Novak nói mức giảm là tạm thời và sản lượng có thể tăng trở lại khi các nhà máy hoàn tất bảo dưỡng. Điều này có thể đúng với từng hạng mục sửa chữa riêng lẻ. Tuy nhiên, các cuộc tấn công lặp lại, công suất chế biến xuống mức thấp trong nhiều năm, lệnh hạn chế xuất khẩu và dự báo sản lượng ngày càng thấp hơn cho thấy khả năng phục hồi bền vững đang bị đặt dấu hỏi. 134

Dự báo 511 triệu tấn không phải mức đáy 17 năm

Mức 511 triệu tấn là dự báo tháng 5 của Nga cho sản lượng dầu thô và condensate năm 2026, gần như đi ngang so với cùng kỳ. Đây không phải dự báo thấp nhất trong 17 năm.

Trong dự thảo kịch bản cơ sở công bố sau đó, chính phủ Nga hạ dự báo sản lượng dầu thô năm 2026 xuống khoảng 494,2 triệu tấn, tương đương khoảng 9,88 triệu thùng/ngày. Con số này thấp hơn 17,2 triệu tấn so với dự báo trước và là mức thấp nhất kể từ năm 2009. 17

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng hạ triển vọng nguồn cung dầu Nga, dự báo sản lượng giảm khoảng 3% xuống 8,9 triệu thùng/ngày trong năm 2026 do các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng. Rystad Energy đã điều chỉnh dự báo dầu thô Nga xuống bình quân 8,95 triệu thùng/ngày trong năm 2026, trước khi giảm về khoảng 8,6 triệu thùng/ngày năm 2027, với lý do gồm các đòn đánh vào nhà máy lọc dầu, cảng và tàu chở dầu, cùng các biện pháp trừng phạt chặt chẽ hơn.

Thiệt hại lọc dầu tác động trực tiếp đến diesel

Tác động nặng nhất không nhất thiết nằm ở công suất chưng cất dầu thô ban đầu. Nếu drone đánh trúng các phân xưởng chế biến thứ cấp và bậc sâu, nhà máy sẽ mất khả năng tối ưu tỷ lệ thu hồi diesel, xăng và nhiên liệu phản lực — những sản phẩm có giá trị cao hơn.

Theo tính toán của Reuters, các đợt tấn công từ tháng 1 đến tháng 5 đã làm gián đoạn khoảng 700.000 thùng/ngày công suất lọc dầu tại 16 nhà máy, trong đó một số cơ sở bị đánh trúng nhiều lần. Sau đó, hầu như toàn bộ các nhà máy lọc dầu lớn ở miền trung nước Nga đã phải ngừng hoặc cắt giảm sản lượng nhiên liệu. 1819

Sản lượng diesel của Nga giảm khoảng 10% so với tháng trước trong tháng 4, rồi giảm thêm khoảng 10% trong tháng 5 khi các nhà máy giảm công suất hoặc ngừng vận hành. Đến cuối mùa hè, tốc độ chế biến dầu hằng ngày đã xuống mức thấp của nhiều năm. 203

Cấm xuất khẩu là dấu hiệu thị trường nội địa căng thẳng

Nga áp lệnh cấm xuất khẩu diesel từ tháng 7 nhằm tăng nguồn cung trong nước; ông Novak khi đó cũng nói Nga sẽ bắt đầu nhập khẩu nhiên liệu. Lệnh cấm sau đó được gia hạn đến hết ngày 30/9 và áp dụng với diesel, nhiên liệu hàng hải và gasoil. 42

Điều này cho thấy lượng nhiên liệu sẵn có đang được ưu tiên cho thị trường nội địa thay vì xuất khẩu. Tình trạng thiếu hụt đã đi kèm giới hạn bán hàng, giá nhiên liệu tăng, hàng xe xếp dài tại trạm xăng và phân phối theo định mức ở một số nơi. 53

Tác động đến châu Âu và thị trường nhiên liệu toàn cầu

Liên minh châu Âu hiện mua trực tiếp ít diesel của Nga hơn nhiều so với trước lệnh cấm vận, nhưng vẫn chịu tác động qua thị trường quốc tế. Khi lượng diesel Nga giảm, các khách hàng tại Thổ Nhĩ Kỳ, Bắc Phi, Mỹ Latin và những khu vực khác sẽ phải cạnh tranh để mua các lô hàng thay thế — bao gồm những nguồn hàng lẽ ra có thể phục vụ thị trường châu Âu.

Vì thế, tín hiệu quan trọng không chỉ là dòng chảy trực tiếp từ Nga sang EU, mà là cán cân diesel/gasoil toàn cầu thắt chặt hơn và biên lợi nhuận lọc dầu đối với nhóm nhiên liệu chưng cất trung bình tăng lên. Đợt cấm xuất khẩu diesel ban đầu của Nga đã đi kèm việc giá diesel thế giới tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm. 7

Diesel, nhiên liệu phản lực, gasoil hàng hải và dầu sưởi cùng cạnh tranh công suất chế biến và hệ thống vận chuyển. Vì vậy, thiếu hụt diesel tại Nga có thể lan sang toàn bộ nhóm nhiên liệu chưng cất trung bình, nhất là nếu trùng với mùa cao điểm sưởi ấm, bảo dưỡng nhà máy lọc dầu ở nơi khác hoặc gián đoạn vận tải tại Trung Đông. 7

Yếu tố quyết định là thời gian

Nếu việc sửa chữa diễn ra ổn định và nhịp độ tập kích giảm, một phần sản lượng dầu thô và nhiên liệu của Nga có thể phục hồi. Nhưng nếu các cuộc tấn công tiếp diễn, Nga sẽ đối diện tình trạng thiếu nhiên liệu lặp lại: vừa hạn chế hoạt động lọc dầu, vừa gây sức ép lên sản lượng dầu thô do tắc nghẽn đầu ra. Khi đó, thị trường diesel quốc tế có thể duy trì trạng thái thắt chặt trong thời gian dài hơn. 1