Lavrov nói NATO lẽ ra phải giải thể, châu Âu viện dẫn các mối đe doạ từ Nga

Nga và NATO đang đưa ra hai cách lý giải đối nghịch về cuộc khủng hoảng an ninh tại châu Âu. Tại Diễn đàn Kinh tế Phương Đông ở Vladivostok, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho rằng NATO đã mất mục đích ban đầu khi Liên Xô và Khối Warszawa tan rã. Trong khi đó tại Brussels, Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói rằng chiến sự Nga phát động tại Ukraine, cùng những hoạt động hỗn hợp bị cáo buộc tại châu Âu, chính là lý do khiến phòng thủ tập thể và hỗ trợ Kyiv trở nên cấp bách hơn.

Lập luận của Lavrov: NATO đã vượt quá thời Chiến tranh Lạnh

Ông Lavrov nói NATO lẽ ra phải giải thể sau khi Liên Xô sụp đổ, tương tự Khối Warszawa. Thay vào đó, theo ông, liên minh này đang tìm những cái cớ mới để kéo dài một sự tồn tại mà ông gọi là “nhân tạo”.

Theo cách nhìn của Moskva, hoạt động hậu Chiến tranh Lạnh của NATO là tác nhân trung tâm gây bất ổn. Việc liên minh ngày càng chú ý tới Bắc Âu và Bắc Cực, trong lập luận này, không phải sự điều chỉnh phòng thủ mà là dấu hiệu NATO tìm kiếm nhiệm vụ và không gian hoạt động quân sự mới.

Vì sao Bắc Cực là trọng tâm trong cảnh báo của Moskva?

Ông Lavrov cũng chỉ trích chiến dịch Arctic Sentry mà NATO khởi động vào tháng 2/2026 nhằm tăng cường hiện diện ở vùng Viễn Bắc. Ông nói hoạt động của NATO tại Bắc Cực là mối đe doạ trực tiếp đối với an ninh Nga, đồng thời cảnh báo quá trình quân sự hoá gần biên giới phía bắc của Nga có thể dẫn tới sự cố leo thang thành đối đầu vũ trang trực tiếp với những hậu quả “thảm khốc”. 17

Ý nghĩa của lập luận này không chỉ nằm ở một chiến dịch riêng lẻ. Nó đặt Bắc Cực vào bức tranh đối đầu Nga–NATO rộng hơn: Moskva mô tả khu vực này là một mặt trận khác nơi chuẩn bị quân sự của NATO làm tăng rủi ro, còn NATO tăng cường tập trung vào hướng bắc trong bối cảnh căng thẳng với Nga leo thang. 17

Brussels: hành động của Nga là lý do để răn đe

Rutte và von der Leyen bác bỏ quan điểm cho rằng những lo ngại an ninh của châu Âu là do NATO tạo ra. Trong tuyên bố ngày 2/9 tại Brussels, họ dẫn cuộc chiến tiếp diễn của Nga tại Ukraine, các vụ xâm nhập không phận lặp lại, drone làm tê liệt hoạt động sân bay và sự can thiệp vào hạ tầng trọng yếu. Bà von der Leyen nói các diễn biến này đòi hỏi châu Âu phải củng cố năng lực quốc phòng và tiếp tục ủng hộ Ukraine.

Lập trường của họ là các biện pháp an ninh của NATO và EU phản ứng trước hành động của Nga, chứ không phải nỗ lực tìm kiếm vai trò hậu Chiến tranh Lạnh. Rutte khẳng định các mối đe doạ từ Nga sẽ không chia rẽ các đồng minh hoặc ngăn họ hỗ trợ Ukraine.

Leipzig/Halle: một vụ việc bị cáo buộc là “tấn công hỗn hợp”

Vụ việc tại sân bay Leipzig/Halle đã cung cấp một ví dụ cụ thể cho lập luận của Brussels. Đức cho biết một drone mang chất nổ được phát hiện gần một máy bay Ukraine tại sân bay ngày 4/8; sau đó, chính phủ Đức kết luận những người liên quan hành động thay mặt các cơ quan nhà nước Nga. 24

Kết luận quy trách nhiệm này dựa trên đánh giá của tình báo và cảnh sát Đức, không phải một phán quyết độc lập. Nga bác bỏ cáo buộc; Tổng thống Vladimir Putin nói Berlin đã dựng bằng chứng. 47

Dù vậy, vụ việc vẫn có ý nghĩa chính trị đáng kể. Giới chức Đức nói cấu hình drone, linh kiện, chất nổ và kíp nổ có những đặc điểm từng được ghi nhận trong các hoạt động hỗn hợp trước đó của Nga và trong cuộc chiến tại Ukraine. 12 Với các lãnh đạo châu Âu, đây là dấu hiệu cho thấy tác động an ninh của cuộc chiến không chỉ giới hạn ở chiến trường Ukraine.

Viện trợ cho Ukraine là một phần của thông điệp

Hệ quả chính sách của bất đồng này là việc tiếp tục hỗ trợ quân sự và tài chính cho Ukraine. Các đồng minh NATO cam kết 70 tỷ euro cho trang thiết bị quân sự, hỗ trợ và huấn luyện dành cho Ukraine trong năm 2026. Ủy ban châu Âu cũng cho biết đã giải ngân 3,47 tỷ euro theo hạng mục quốc phòng của khoản vay hỗ trợ Ukraine vào tháng 7, phục vụ các nhu cầu khẩn cấp, trong đó có phòng không.

Thông điệp của Rutte và von der Leyen vì thế vừa mang tính phòng thủ vừa mang tính chính trị: sức ép, các hành vi phá hoại bị cáo buộc và đe doạ sẽ không khiến châu Âu chấm dứt hỗ trợ Kyiv.

Điều cuộc khẩu chiến này cho thấy

Các phát biểu của Lavrov và phản ứng từ Brussels phản ánh một vòng xoáy chiến lược tự củng cố. Moskva xem hoạt động NATO, đặc biệt tại Bắc Cực, là sự bao vây thù địch làm tăng nguy cơ đối đầu. Ngược lại, NATO và EU xem cuộc xâm lược Ukraine của Nga cùng các hoạt động hỗn hợp xuyên biên giới bị cáo buộc là bằng chứng cần tăng cường răn đe, khả năng chống chịu và hỗ trợ Ukraine. 17

Hai bên không chỉ bất đồng về từng sự cố riêng lẻ, mà còn mâu thuẫn về nguyên nhân gốc rễ của môi trường an ninh châu Âu đang xấu đi. Khoảng cách đó khiến triển vọng hạ nhiệt căng thẳng trở nên khó khăn hơn, từ vùng Viễn Bắc đến hạ tầng vận tải và hậu cần tại châu Âu.