Vì sao G20 tại Asheville không ra được thông cáo chung

Cuộc họp bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương G20 ở Asheville, bang North Carolina, kết thúc mà không có thông cáo chung vì các thành viên không thống nhất được ngôn ngữ về mất cân đối thương mại toàn cầu. Trung Quốc phản đối những điều khoản được 19 thành viên còn lại ủng hộ, trong đó kêu gọi xử lý các chính sách và thông lệ “phi thị trường” bị cho là làm trầm trọng thêm thặng dư đối ngoại và sự lệ thuộc quá mức vào xuất khẩu. Mỹ vì thế chỉ công bố tuyên bố của chủ tọa, thay cho một văn kiện đồng thuận của toàn bộ G20. 3

Trung Quốc phản đối điều gì?

Tuyên bố của chủ tọa nêu rằng những nước có thặng dư đối ngoại quá lớn và kéo dài nên loại bỏ các chính sách kìm hãm tiêu dùng trong nước và góp phần tạo ra sự phụ thuộc vào xuất khẩu. Văn bản cũng nói các nước cần có biện pháp xóa bỏ chính sách, thông lệ phi thị trường làm gia tăng mất cân đối.

Tuyên bố không gọi tên Trung Quốc. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định Trung Quốc là bên phản đối duy nhất. 3

Điểm gây tranh cãi là cách diễn đạt này không chỉ dừng ở lời kêu gọi tăng trưởng cân bằng. Nó gắn các thặng dư lớn cùng dòng hàng xuất khẩu giá rẻ với chính sách kinh tế trong nước, qua đó hàm ý phê phán mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu mà giới chức Mỹ cho rằng Bắc Kinh đang theo đuổi. 3

Vì sao Mỹ đưa vấn đề này thành ưu tiên tại G20?

Trước và trong cuộc họp, ông Bessent kêu gọi những nước chịu sức ép từ hàng nhập khẩu Trung Quốc xem xét lại các điều kiện thương mại với Bắc Kinh. Mục tiêu mà ông nêu là thúc đẩy Trung Quốc tái cân bằng nền kinh tế: giảm phụ thuộc vào xuất khẩu, tăng vai trò của tiêu dùng nội địa.

Theo lập luận của Mỹ, thặng dư xuất khẩu kéo dài có thể đẩy gánh nặng điều chỉnh sang các đối tác thương mại, gây sức ép lên ngành sản xuất và tăng trưởng của họ. Ông Bessent gọi thặng dư của Trung Quốc là không bền vững; Reuters cho biết ông viện dẫn con số thặng dư thương mại 1.200 tỷ USD để lập luận cho quan điểm này.

Kết quả tại Asheville đáng chú ý về mặt chính trị: 19 thành viên còn lại ủng hộ ngôn ngữ trong tuyên bố của chủ tọa, dù cuộc họp không thể đưa ra một thông cáo chung. 3

Lập luận đáp trả của Trung Quốc: Mất cân đối là vấn đề chung

Trung Quốc bác bỏ nhận định rằng họ chủ đích theo đuổi thặng dư thương mại. Theo tuyên bố của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc được Reuters dẫn lại, Thống đốc Pan Gongsheng nói Trung Quốc đang mở rộng nhu cầu trong nước và duy trì mức độ mở cửa cao với thế giới.

Ông Pan cũng nhìn nhận mất cân đối toàn cầu là vấn đề đòi hỏi cải cách cơ cấu ở nhiều nước, chứ không phải chỉ các nền kinh tế thặng dư phải điều chỉnh. Theo ông, các nước thâm hụt cần giảm bội chi ngân sách và nâng tỷ lệ tiết kiệm nội địa, trong khi Trung Quốc sẽ tiếp tục củng cố cầu trong nước.

Bất đồng cốt lõi nằm ở đây:

• Quan điểm của Mỹ: Các nền kinh tế thặng dư, đặc biệt là Trung Quốc, cần giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và kích thích tiêu dùng trong nước mạnh hơn.
• Quan điểm của Trung Quốc: Các nền kinh tế thâm hụt cũng có trách nhiệm, bao gồm kỷ luật tài khóa và tăng tiết kiệm; chi phí điều chỉnh không thể đặt lên Trung Quốc một chiều.

Tuyên bố của chủ tọa khác gì thông cáo chung?

Một thông cáo chung thể hiện sự đồng thuận của toàn bộ thành viên. Trong trường hợp này, Bộ Tài chính Mỹ công bố tuyên bố của chủ tọa, trong đó ghi rõ các bên tham gia, trừ Trung Quốc, ủng hộ nội dung nêu ra.

Đây không chỉ là khác biệt về thủ tục. Tuyên bố cho thấy sự đồng thuận rộng rãi về lo ngại đối với thương mại bị bóp méo và các mất cân đối đối ngoại lớn, nhưng chưa tạo thành lập trường chung chính thức của G20. Trung Quốc giữ nguyên phản đối đối với cách chẩn đoán vấn đề, đặc biệt là ngôn ngữ có thể được dùng để gây sức ép buộc nước này thay đổi chính sách kinh tế. 3

Kết quả ở Asheville nói lên điều gì?

Cuộc họp không giải quyết được tranh luận về mất cân đối thương mại, nhưng làm rõ khoảng cách chính sách giữa các bên.

Với Mỹ và 19 thành viên ủng hộ tuyên bố, ưu tiên là xử lý những chính sách mà họ cho rằng thúc đẩy tăng trưởng dựa trên thặng dư và xuất khẩu. Với Trung Quốc, giải pháp phải là quá trình điều chỉnh kinh tế vĩ mô rộng hơn ở cả các nước thặng dư lẫn thâm hụt, song song với cải cách nhằm tăng nhu cầu nội địa.

Vì vậy, việc không có thông cáo chung phản ánh xung đột thực chất về nguyên nhân của mất cân đối toàn cầu — và về việc bên nào cần thay đổi chính sách trước — chứ không đơn thuần là bất đồng về câu chữ ngoại giao.