Meta phải thay đổi gì trên Facebook và Instagram sau thỏa thuận bảo vệ thiếu niên tại Mỹ?

Thỏa thuận đưa các biện pháp bảo vệ thanh thiếu niên của Meta từ những tùy chọn sản phẩm phần lớn mang tính tự nguyện thành các quy tắc mặc định áp dụng trên toàn nước Mỹ và có thể bị tòa án cưỡng chế. Tuy nhiên, thỏa thuận không cấm về căn bản các thuật toán đề xuất; đồng thời, một số điều khoản về tiền và giới hạn nghiêm ngặt hơn còn phụ thuộc vào cam kết tương đương từ các đối thủ video ngắn lớn của Meta. 58

Những thay đổi mặc định đối với tài khoản dưới 18 tuổi

• Giới hạn thời gian dùng: Facebook và Instagram phải áp dụng một mức trần tổng cộng 2 giờ mỗi ngày cho người dùng dưới 18 tuổi, cùng lệnh chặn sử dụng từ 0 giờ đến 6 giờ sáng. Thiếu niên không thể tự bỏ qua mặc định này; quyền ghi đè thuộc về phụ huynh. 37

• Không phải mọi tính năng đều bị khóa: Hạn chế tập trung vào Feed và Reels, tức các khu vực nội dung được làm mới liên tục và dễ kéo dài thời gian lướt. Nhắn tin, cài đặt và, theo các điều khoản được báo chí đưa tin, video dài hơn 22 phút không được tính vào giới hạn thời gian. Đây là điểm khiến giới phê bình lo ngại Meta có thể hướng người trẻ sang nội dung dài hơn thay vì thực sự giảm sự lệ thuộc tổng thể. 8

• Giảm gián đoạn trong giờ học và ban đêm: Meta phải tắt phần lớn thông báo đẩy cho người dùng vị thành niên vào ban đêm và trong khung giờ học mặc định từ 8 giờ đến 15 giờ. Công ty cũng phải ẩn số lượt thích và lượt phản ứng đối với bài đăng của thiếu niên, mở rộng biện pháp xác minh độ tuổi và trao cho phụ huynh quyền kiểm soát đáng kể hơn. 379

• Thêm lựa chọn về cách xem nội dung: Thiếu niên phải có lựa chọn xem bảng tin theo trình tự thời gian, thay vì bị buộc chỉ dùng bảng tin được thuật toán xếp hạng. Đây là thay đổi đáng kể về cách thiết kế lựa chọn cho người dùng, nhưng không đồng nghĩa với lệnh cấm hệ thống đề xuất cá nhân hóa. Vì vậy, mô hình cốt lõi dựa vào mức độ tương tác và quảng cáo của Meta vẫn được duy trì. 8

Vì sao mức giới hạn có thể còn chặt hơn?

Mức trần 2 giờ dùng chung cho cả Facebook lẫn Instagram có thể bị siết thêm và chuyển thành giới hạn riêng cho từng ứng dụng nếu TikTok, YouTube và Snap chấp nhận các điều khoản an toàn tương đương. Theo các điều khoản được công bố, điều này có thể gồm giới hạn 1 giờ mỗi ứng dụng mỗi ngày và thời gian chặn ban đêm rộng hơn, từ 22 giờ đến 7 giờ. 7

Điểm này biến thỏa thuận không chỉ thành biện pháp riêng với Meta mà còn là một cơ chế gây sức ép để các nền tảng cạnh tranh cùng tham gia. 58

17,1 tỷ USD không phải toàn bộ là khoản tiền chắc chắn

Con số tiêu đề tối đa là 17,1 tỷ USD, nhưng Meta bảo đảm thanh toán khoảng 70%, tương đương khoảng 12,1–12,7 tỷ USD, trong vòng 10 năm. Gần 5 tỷ USD còn lại chỉ được chi trả nếu các đối thủ đáp ứng các điều kiện liên quan đến đóng góp và cam kết an toàn tương tự. 78

Vì thế, đây là một thỏa thuận có quy mô tài chính rất lớn, nhưng không phải toàn bộ số tiền tối đa đều đã được bảo đảm vô điều kiện. Các nguồn tin cũng cho biết khi tính cả thỏa thuận riêng với Texas, tổng mức phơi nhiễm của Meta trước các bang và vùng lãnh thổ Mỹ vào khoảng 18 tỷ USD. 8

Vì sao vẫn có chỉ trích?

Những người phản đối cho rằng ngoại lệ với video dài hơn 22 phút và việc vẫn duy trì bảng tin xếp hạng bằng thuật toán tạo ra một “lối thoát” cho Meta. Theo lập luận này, công ty có thể tuân thủ giới hạn đối với Feed và Reels nhưng vẫn giữ động lực thương mại nhằm tối đa hóa thời gian chú ý của người dùng và khả năng nhắm quảng cáo. Một cựu người tố giác Meta nói thỏa thuận chưa đủ để bảo vệ sức khỏe tinh thần của thiếu niên, dù có các biện pháp như ẩn lượt thích. 89

Dù vậy, thỏa thuận không phải chỉ mang tính biểu tượng. Việc chặn dùng ban đêm theo mặc định, trao quyền ghi đè cho phụ huynh, tắt thông báo, ẩn chỉ số phản ứng và tăng kiểm tra độ tuổi đều can thiệp mạnh hơn đáng kể so với các công cụ “sức khỏe số” vốn chỉ là tùy chọn trước đây. 367

Tác động và sức ép tại châu Âu

Thỏa thuận ở Mỹ đang làm gia tăng sức ép để Liên minh châu Âu (EU) xử lý thiết kế an toàn cho thiếu niên của nền tảng theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act, DSA), thay vì chỉ trông chờ vào cam kết tự nguyện.

Ủy ban châu Âu cho biết cuộc điều tra theo DSA đã đi đến kết luận sơ bộ rằng thiết kế gây nghiện trên cả Facebook và Instagram vi phạm quy định này. Nếu có kết luận cuối cùng, Meta có thể bị phạt tới 6% doanh thu toàn cầu hằng năm, bên cạnh yêu cầu thay đổi sản phẩm. 112

Sự khác biệt đang hình thành là:

• Tại Mỹ: giải pháp là một thỏa thuận đàm phán, kết hợp khoản tiền lớn với các ràng buộc sản phẩm mặc định chi tiết; một phần điều khoản phụ thuộc vào sự tham gia của đối thủ. 57
• Tại EU: trọng tâm có thể rộng hơn, là đánh giá theo DSA đối với chính thiết kế thuật toán và rủi ro hệ thống, đặc biệt trong bảo vệ trẻ em trên toàn khối. 111

Câu hỏi thực tế ở châu Âu là liệu Ủy ban châu Âu có nhanh chóng biến kết luận sơ bộ thành quyết định cuối cùng và áp dụng biện pháp khắc phục trực tiếp đến các hệ thống gợi ý hay không. Các thông tin hiện có chưa cho thấy điều đó đã xảy ra.