Putin nói gì sau thượng đỉnh SCO về Ukraine, đàm phán hòa bình và nguy cơ Nga tổng động viên?

Sau hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Bishkek, Kyrgyzstan, Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra một thông điệp kép: Moscow cho rằng lực lượng Nga đang tiến bộ trên chiến trường, nhưng đồng thời khẳng định ngoại giao với Ukraine đang đình trệ. Ông quy trách nhiệm cho lãnh đạo Kyiv về tình trạng bế tắc và bác bỏ khả năng Nga sắp tiến hành một đợt tổng động viên mới.

Tuy nhiên, nhiều tuyên bố về diễn biến chiến trường và kế hoạch huy động quân vẫn đang bị tranh cãi. Các cơ quan Ukraine bác bỏ một số tuyên bố lãnh thổ của Nga, trong khi thông tin về kế hoạch gọi nhập ngũ trong tương lai chưa được xác nhận độc lập.

Putin nói gì về lãnh đạo Ukraine và đàm phán hòa bình?

Putin nói Nga không tấn công giới lãnh đạo chính trị-quân sự Ukraine vì Moscow sẽ cần những người này cho các cuộc đàm phán nếu Kyiv thực sự muốn giải quyết xung đột bằng con đường hòa bình. Ông cũng cho rằng tiến trình đàm phán hiện đã “đóng băng” hoặc gần như đình trệ, đồng thời nhấn mạnh Nga chỉ muốn tham gia những cuộc thương lượng có nội dung thực chất. 136

Phát biểu này cho thấy Moscow vẫn để ngỏ khả năng đối thoại, nhưng không báo hiệu một thỏa thuận hòa bình sắp được ký kết. Putin không đưa ra lịch trình cụ thể cho việc nối lại đàm phán và tiếp tục mô tả giới lãnh đạo Ukraine bằng những ngôn từ gay gắt.

Witkoff và Kushner có thể tham gia đàm phán như thế nào?

Putin cho biết các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ được chào đón tại Nga. Ông nói Moscow cảm thấy thoải mái khi làm việc với hai người này, qua đó để ngỏ khả năng Mỹ tiếp tục đóng vai trò trung gian trong các cuộc tiếp xúc về Ukraine. 6

Dù vậy, tuyên bố trên chưa đồng nghĩa với việc Nga, Ukraine và Mỹ đã thống nhất một cơ chế đàm phán. Putin chỉ nói Moscow hoan nghênh những bên có thể tạo ra đóng góp tích cực và thực chất cho tiến trình, chứ chưa công bố thời điểm, thành phần hay chương trình nghị sự của một vòng thương lượng mới.

Tuyên bố về Sloviansk và Kramatorsk chưa được kiểm chứng độc lập

Về chiến trường, Putin nói lực lượng Nga đang tiến lên tại Donbas và đề cập đến các mục tiêu xung quanh Sloviansk và Kramatorsk. Ông không đưa ra thời hạn hoàn thành, viện dẫn tính chất khó khăn và phức tạp của cuộc chiến. 7

Sloviansk và Kramatorsk nằm trong vành đai phòng thủ quan trọng của Ukraine tại Donetsk. Một đánh giá tình báo châu Âu được truyền thông dẫn lại cho rằng lực lượng Nga có thể tiến đến vùng ven hai thành phố này vào đầu năm 2027, nhưng đây là dự báo, không phải xác nhận về thay đổi kiểm soát lãnh thổ. 15

Các tuyên bố của Putin về đà tiến quân cần được phân biệt với những diễn biến đã được xác minh độc lập. Trong bối cảnh chiến sự, cả Nga và Ukraine đều thường đưa ra thông tin có lợi cho lập trường của mình.

Vì sao lại xuất hiện tin Nga sắp tổng động viên?

Putin gọi các báo cáo về một đợt tổng động viên sau bầu cử Duma Quốc gia là “hoàn toàn vô nghĩa” và là một cuộc tấn công thông tin nhằm vào Nga. 1114

Nhưng nỗi lo trong dư luận không xuất hiện từ khoảng không. Tình báo Ukraine cho biết Bộ Tổng tham mưu Nga đã xây dựng kịch bản huy động thêm 600.000 người, gồm 300.000 người trong năm 2026 và 300.000 người trong năm 2027. Kyiv liên hệ kế hoạch bị cáo buộc này với tổn thất nhân lực lớn trên chiến trường và sự suy giảm khả năng tuyển quân tình nguyện. 1514

Đây là một đánh giá tình báo của Ukraine, không phải bằng chứng cho thấy Nga đã ban hành lệnh gọi quân. Vì vậy, hai thông tin cần được tách bạch: Putin phủ nhận một đợt huy động sắp diễn ra, còn phía Ukraine cảnh báo về một kế hoạch có thể được chuẩn bị trong tương lai.

Bài học từ đợt tổng động viên năm 2022

Tin đồn lần này đặc biệt gây lo ngại vì Nga từng tiến hành “tổng động viên một phần” vào tháng 9/2022. Động thái đó đã khiến nhiều người Nga rời khỏi đất nước, tạo tiền lệ cho những làn sóng di cư ngay khi xuất hiện thông tin về một đợt gọi quân mới.

Trong diễn biến gần đây, các báo cáo cho biết hơn 113.000 công dân Nga đã đi qua cửa khẩu Verkhny Lars để sang Georgia trong một tuần. Số liệu hải quan Nga được cho là ghi nhận lưu lượng qua biên giới cao bất thường. 10

Tuy nhiên, chỉ riêng số lượt qua cửa khẩu không thể chứng minh động cơ của từng người, cũng không đủ để khẳng định một đợt tổng động viên là sắp xảy ra. Dòng người có thể bao gồm nhiều mục đích khác nhau, trong khi thông tin về kế hoạch huy động vẫn chưa được kiểm chứng độc lập.

Ukraine bác tuyên bố Nga đã chiếm Kozacha Lopan

Putin tuyên bố lực lượng Nga đã chiếm Kozacha Lopan, một khu dân cư nằm ở phía bắc Kharkiv, gần biên giới Nga. Quân đoàn Lục quân số 14 của Ukraine bác bỏ tuyên bố này, nói lực lượng Ukraine vẫn giữ các vị trí phòng thủ và quyền kiểm soát khu vực, trong khi giao tranh vẫn đang diễn ra. 34

Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cũng ghi nhận sự phủ nhận từ phía Ukraine và đánh giá rằng bằng chứng hiện có chưa ủng hộ kết luận Nga đã chiếm toàn bộ khu dân cư này. 34

Theo phía Ukraine, tình hình tại đây vẫn năng động: lực lượng phòng thủ đang giữ các tuyến đã được xác định, tổ chức phòng thủ chủ động và tiến hành các đòn đánh hỏa lực vào đối phương. Các con số thương vong do phía Ukraine đưa ra liên quan đến giao tranh tại khu vực này chưa được xác minh độc lập. 4

Kostiantynivka và các tuyên bố lãnh thổ trước đó

Ukraine trước đó cũng bác bỏ tuyên bố của Nga rằng Kostiantynivka đã bị chiếm. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy và Bộ Tổng tham mưu Ukraine nói quân đội nước này vẫn kiểm soát thành phố trong bối cảnh giao tranh đô thị tiếp diễn. 12

Các đánh giá độc lập được dẫn lại cho rằng lực lượng Nga có thể đã hiện diện hoặc thâm nhập vào một số khu vực của Kostiantynivka, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc Nga đã thiết lập quyền kiểm soát ổn định trên toàn thành phố.

Đối với Pysarivka, các thông tin hiện có chưa đủ để xác định chính xác bên nào đang kiểm soát khu vực này. Tương tự, chưa có cơ sở độc lập đầy đủ để xác nhận một con số thương vong cụ thể của Nga gắn với những trận đánh nói trên.

Bức tranh tổng thể

Sau hội nghị SCO, Putin cố gắng truyền tải rằng Nga đang giữ thế chủ động quân sự và không chịu sức ép phải nhượng bộ trên bàn đàm phán. Ông đồng thời duy trì cánh cửa liên lạc với các đại diện Mỹ như Witkoff và Kushner, nhưng mô tả tiến trình hòa bình là đình trệ và chưa đưa ra bước đột phá cụ thể.

Trong khi đó, những cảnh báo về việc Nga có thể huy động thêm 600.000 người vẫn chỉ là đánh giá của tình báo Ukraine. Dòng người qua Verkhny Lars và ký ức về đợt tổng động viên năm 2022 giải thích vì sao tin đồn nhanh chóng gây lo sợ, nhưng không thể tự mình xác nhận một lệnh gọi quân mới.

Tương tự, các tuyên bố Nga đã chiếm Kozacha Lopan hoặc Kostiantynivka đang bị Ukraine bác bỏ và chưa được chứng minh đầy đủ bằng nguồn độc lập. Những con số về thương vong và mức độ kiểm soát lãnh thổ vì thế cần được xem là các tuyên bố đối nghịch trong chiến tranh thông tin, thay vì những sự kiện đã được xác lập chắc chắn. 154