Putin thừa nhận đòn đánh của Ukraine đang gây tổn hại kinh tế Nga, nhưng nói thiệt hại “chưa nghiêm trọng”

Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra một sự thừa nhận có điều kiện: các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào hạ tầng công nghiệp, logistics và xuất khẩu của Nga đang gây thiệt hại kinh tế, nhưng chưa đến mức làm thay đổi cục diện chiến lược.

Trong các phát biểu được công bố ngày 22/8, ông Putin nói Kyiv đã mở “chiếc hộp Pandora” khi tấn công các mục tiêu kinh tế của Nga, đồng thời cảnh báo Moscow sẽ đáp trả nhằm vào “những lĩnh vực kinh tế nhạy cảm nhất” của Ukraine. Vài ngày trước đó, ông cũng thừa nhận các cuộc tấn công vào cơ sở công nghiệp và hạ tầng đang ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế Nga, nhưng cho rằng chúng không thể gây ra “hậu quả nghiêm trọng”.

Putin thực sự thừa nhận điều gì?

Cách diễn đạt của ông Putin kết hợp giữa thừa nhận và trấn an. Nhà lãnh đạo Nga công nhận các cuộc tấn công đang tạo ra vấn đề, làm suy yếu hiệu quả kinh tế, nhưng bác bỏ nhận định rằng chúng đã khiến nền kinh tế Nga mất ổn định về căn bản.

Nói thiệt hại “chưa nghiêm trọng” không đồng nghĩa các cuộc tấn công không gây ảnh hưởng. Thông điệp của Moscow là những gián đoạn này vẫn có thể kiểm soát, trong khi Nga còn đủ khả năng trả đũa. Reuters cho biết ông Putin đã trực tiếp đe dọa tấn công các lĩnh vực kinh tế của Ukraine.

Áp lực rõ nhất: xuất khẩu ngũ cốc

Ví dụ được các nguồn tin độc lập ghi nhận rõ nhất liên quan đến hoạt động logistics ngũ cốc tại Novorossiysk, một trong những trung tâm xuất khẩu lớn của Nga trên Biển Đen.

Reuters đưa tin hai nhà ga ngũ cốc lớn tại đây đã tạm dừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Novorossiysk đặc biệt quan trọng vì phần lớn ngũ cốc xuất khẩu của Nga được vận chuyển qua các cảng ở Biển Đen.

Sự gián đoạn này cũng buộc Nga tính đến việc thay đổi tuyến vận chuyển. BBC cho biết Bộ Nông nghiệp Nga đang tìm cách chuyển hướng hàng hóa qua các cảng Baltic, Caspi và các tuyến đường bộ, với lý do phải tính đến “những hạn chế logistics hiện nay”. Sau đó, Reuters đưa tin Điện Kremlin đã xác định các biện pháp nhằm bảo đảm số ngũ cốc dự kiến xuất khẩu vẫn được vận chuyển đúng kế hoạch.

Những động thái trên chưa đủ để xác định tổng thiệt hại kinh tế của chiến dịch. Tuy nhiên, chúng cho thấy các cuộc tấn công đã tạo ra một vấn đề logistics đủ nghiêm trọng để cần đến việc chuyển tuyến và sự can thiệp của chính phủ.

Nhiều con số lớn vẫn chưa được kiểm chứng

Một loạt con số đáng chú ý đã được đưa ra liên quan đến chiến dịch, trong đó có các tuyên bố rằng:

• Nga chịu thiệt hại tương đương 1% GDP;
• khoảng 100 tàu bị hư hại, trong đó 40 tàu bị đánh trúng trong hai tuần đầu;
• hơn 90% năng lực xuất khẩu ngũ cốc trong khu vực bị tê liệt;
• hoạt động buôn bán ngũ cốc trị giá khoảng 15 tỷ USD gần như đình trệ; và
• xuất khẩu dầu thô của Nga giảm mạnh từ tháng này sang tháng khác.

Tuy nhiên, các nguồn hiện có chưa cung cấp đủ bằng chứng độc lập chất lượng cao để xác nhận toàn bộ những con số trên hoặc quy toàn bộ thiệt hại cho chiến dịch MoLoChKa. Vì vậy, chúng nên được xem là các ước tính hoặc tuyên bố đã được đưa tin, chứ chưa phải những số liệu đã được xác lập.

Điều tương tự cũng áp dụng với số lượng tàu bị ảnh hưởng. Các quan chức Ukraine cho biết chiến dịch đã nhắm tới 218 tàu trong giai đoạn từ ngày 6/7 đến 8/8, gồm 134 tàu ở Biển Azov và 84 tàu ở Biển Đen. 4 Những nguồn khác, cũng như các tài khoản có liên hệ với Ukraine, đưa ra các tổng số khác nhau ở những thời điểm khác nhau trong chiến dịch. 38 Sự chênh lệch này một phần phản ánh chiến dịch vẫn đang tiếp diễn, đồng thời cho thấy khó khăn trong việc kiểm chứng độc lập các tuyên bố thiệt hại trong thời chiến.

Vì sao chiến dịch có ý nghĩa về kinh tế?

Các mục tiêu được báo cáo không chỉ là tài sản quân sự. Ukraine mô tả MoLoChKa là chiến dịch nhằm vào hoạt động vận tải thương mại có liên hệ với Nga, trong đó có các tàu thuộc cái gọi là “hạm đội bóng tối” — mạng lưới tàu bị cáo buộc giúp vận chuyển dầu, nhiên liệu và hàng hóa để né tránh trừng phạt.

Các nguồn tin xác định nhiều loại tàu nằm trong danh sách Ukraine tuyên bố đã tấn công, gồm tàu chở dầu, tàu chở khí, tàu hàng khô và tàu kéo. 16

Mục tiêu kinh tế vì thế rộng hơn việc đánh chìm từng con tàu. Làm gián đoạn tàu thuyền, cảng, tuyến vận tải, bảo hiểm và cơ sở bốc dỡ có thể khiến thương mại chậm hơn và đắt đỏ hơn, ngay cả khi hàng hóa cuối cùng vẫn đến được nơi cần đến.

Việc các nhà ga ở Novorossiysk phải dừng hoạt động và Nga phải tính đến phương án chuyển hướng hàng hóa cho thấy áp lực được truyền qua toàn bộ hệ thống xuất khẩu, chứ không chỉ được đo bằng số thân tàu bị phá hủy.

Tín hiệu trả đũa cho thấy Moscow coi các cuộc tấn công là đáng kể

Lời đe dọa trả đũa của ông Putin không phải bằng chứng cho thấy chiến dịch trên biển đã làm tê liệt nền kinh tế Nga. Tuy nhiên, nó cho thấy Moscow xem các cuộc tấn công vào hạ tầng kinh tế là một phần của cuộc đối đầu chiến lược rộng hơn.

Nga đã đáp trả bằng các mối đe dọa và cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng kinh tế của Ukraine, trong đó có các cơ sở xuất khẩu ngũ cốc. Vì vậy, thông điệp công khai của Điện Kremlin đồng thời phục vụ hai mục đích: thừa nhận mức độ gián đoạn đủ để biện minh cho hành động trả đũa, nhưng vẫn khẳng định nền kinh tế Nga có khả năng chống chịu.

Kết luận

Ông Putin không thừa nhận chiến dịch MoLoChKa đã khiến GDP Nga mất 1% hay làm tê liệt hoạt động buôn bán ngũ cốc trị giá 15 tỷ USD. Những tuyên bố chính xác như vậy hiện chưa được các bằng chứng sẵn có hỗ trợ đầy đủ.

Điều ông thừa nhận hẹp hơn nhưng vẫn đáng chú ý: các cuộc tấn công của Ukraine đang gây thiệt hại kinh tế và ảnh hưởng đến tăng trưởng, dù ông nói hậu quả “chưa nghiêm trọng”.

Các thông tin được kiểm chứng rõ nhất cho thấy hoạt động logistics ngũ cốc của Nga đã bị gián đoạn, với các nhà ga phải đóng cửa, kế hoạch chuyển tuyến được đưa ra và chính phủ phải tìm cách duy trì xuất khẩu.

Kết luận thận trọng nhất là MoLoChKa đã làm tăng chi phí và độ phức tạp của hoạt động thương mại đường biển Nga. Tuy vậy, quy mô tác động tổng thể đối với GDP, xuất khẩu dầu và nền kinh tế chiến tranh của Nga vẫn chưa thể xác định chắc chắn.