Mỹ-Iran lại đấu hỏa lực quanh eo biển Hormuz: Điều gì đã xảy ra?

Đợt giao tranh mới nhất giữa Mỹ và Iran dường như là một vòng đối đầu tái diễn, tập trung vào khả năng Iran đe dọa hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz—tuyến hàng hải quan trọng đối với dòng chảy dầu khí toàn cầu. Trình tự các cuộc tấn công đã được nhiều nguồn đưa tin xác nhận, nhưng những tuyên bố lớn về số mục tiêu bị phá hủy, thương vong và tính toán nội bộ của Iran vẫn chủ yếu là cáo buộc từ các bên liên quan, chưa được kiểm chứng độc lập đầy đủ.

Diễn biến chính

• Ngày 30/8, Mỹ tấn công hai bệ phóng trên đảo Larak của Iran. Washington nói các thành viên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang chuẩn bị phóng rocket gắn mìn biển xuống eo Hormuz. Tehran cho biết cuộc tấn công khiến cả quân nhân và dân thường thiệt mạng hoặc bị thương. 43

• Iran sau đó tuyên bố phóng tên lửa đạn đạo và UAV vào các cơ sở của Mỹ tại Jordan, trong đó có căn cứ King Hussein và Al Azraq. Các bản tin cũng mô tả những cuộc tấn công nhằm vào các vị trí của Mỹ tại UAE. 912

• Trong vòng giao tranh tiếp theo, Mỹ nói đã đánh vào các hạ tầng phòng không, radar, hàng hải và liên lạc của Iran. Tổng thống Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã loại bỏ các hệ thống radar, tên lửa, rải mìn, phòng thủ và tấn công mà Iran vừa xây dựng lại gần eo Hormuz; ông cũng nói chiến dịch sẽ không kéo dài. Tuy nhiên, các đánh giá về mức độ thiệt hại, cũng như con số cụ thể “khoảng 100” mục tiêu, chưa được độc lập xác nhận trong các tài liệu hiện có. 136

• Iran tiếp tục tuyên bố hoặc được đưa tin là đã tấn công những vị trí có liên hệ với Mỹ tại Jordan, Erbil và Bahrain. Điều này mở rộng đối đầu ra ngoài lãnh thổ Iran và khu vực eo Hormuz, dù quy mô thiệt hại và thương vong tại các căn cứ vẫn chưa rõ. 13

Tác động trực tiếp đến hàng hải

Hậu quả trên biển là phần dễ quan sát nhất của đợt leo thang. Ngày 1/9, hai siêu tàu chở dầu Saudi Arabia bị các vật thể chưa xác định đánh trúng khi đang rời eo Hormuz. Một trong số đó là Sidr, tàu treo cờ Saudi Arabia do hãng vận tải Bahri vận hành. Riyadh quy trách nhiệm cho Iran và cho biết hai thành viên thủy thủ đoàn người Philippines đã thiệt mạng. Tuy nhiên, trách nhiệm của Iran trong riêng vụ việc này vẫn là một cáo buộc, chưa phải kết luận được xác lập độc lập. 2157

Saudi Arabia, Qatar, UAE và Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC)—tổ chức khu vực gồm sáu quốc gia Arab vùng Vịnh—đã lên án vụ tấn công tàu Sidr, coi đây là mối đe dọa đối với tự do hàng hải, luật pháp quốc tế và an ninh năng lượng. Các bên kêu gọi chấm dứt leo thang và bảo đảm tuyến đường biển được mở lại. 3213

Hai cách kể đối nghịch

Washington mô tả cuộc tấn công trên đảo Larak và các đợt không kích sau đó là hành động mang tính phòng ngừa: Mỹ nói cần bảo vệ tàu thương mại và ngăn Iran rải mìn biển xuống tuyến hàng hải. Tehran lại coi các cuộc tấn công của Mỹ là hành động trái pháp luật nhằm vào Iran và cho rằng việc đáp trả là chính đáng.

Các nguồn tin độc lập xác nhận đã xảy ra những đợt tấn công qua lại, nhưng chưa thể kiểm chứng đầy đủ ý định mà mỗi bên nêu ra, mức độ phá hủy toàn bộ mục tiêu hoặc tổng số thương vong. 34

Iran có chuyển từ trả đũa sang đánh phủ đầu?

Một số thông tin cho thấy các tiếng nói cứng rắn tại Iran đang thúc đẩy việc chuyển từ trả đũa sang tấn công phủ đầu. Những bình luận được cho là liên quan đến Nour News và nghị sĩ Mahmoud Nabavian đã được nhắc tới trong bối cảnh này. Tuy nhiên, các nguồn được xem xét chưa cung cấp đủ bằng chứng đáng tin cậy để kết luận rằng Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã chính thức thay đổi chính sách.

Tương tự, chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy “eo biển Trump” (Trump Strait) là tên gọi thay thế chính thức hoặc một đề xuất đang được thúc đẩy nghiêm túc. Hiện nên xem đây là một gợi ý được đưa tin hoặc cách nói mang tính khẩu hiệu của ông Trump, không phải thay đổi về địa lý hay pháp lý.