Vì sao trái phiếu và cổ phiếu toàn cầu cùng lao dốc?

Đây không phải là một cú sập do duy nhất một nguyên nhân. Thị trường đang đồng thời định giá lại nguy cơ lạm phát kéo dài, lãi suất cao hơn và gánh nặng tài khóa lớn hơn. Giao tranh mới giữa Mỹ và Iran đẩy giá dầu tăng, trong khi nhu cầu phát hành nợ để tài trợ thâm hụt, chi tiêu quốc phòng và chi phí lãi vay khiến trái phiếu chính phủ dễ bị bán mạnh. Kết quả là lợi suất trái phiếu tăng và cổ phiếu chịu áp lực. 249

Phản ứng dây chuyền bắt đầu từ giá dầu

Năng lượng là kênh truyền dẫn quan trọng nhất. Các cuộc không kích mới và nguy cơ gián đoạn vận chuyển quanh eo biển Hormuz làm sống lại lo ngại về nguồn cung dầu, đẩy giá dầu thô lên mức cao nhất trong năm tuần trong giai đoạn giao dịch ngày 1–2/9. Dầu đắt hơn có thể làm tăng chi phí vận tải, sản xuất và sinh hoạt, khiến các ngân hàng trung ương khó đưa lạm phát trở lại mục tiêu. 917

Điều đó nhanh chóng làm thay đổi kỳ vọng lãi suất. Thay vì tập trung vào khả năng cắt giảm lãi suất, nhà giao dịch bắt đầu tính đến khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và các ngân hàng trung ương khác phải duy trì lãi suất cao lâu hơn, thậm chí tăng lãi suất để kiềm chế áp lực lạm phát mới. Reuters đưa tin lạm phát khu vực đồng euro đã vượt 3% trong tháng 8 khi chi phí năng lượng tăng, còn thị trường ngày càng nghiêng về khả năng Mỹ có thể tăng lãi suất.

Vì sao lợi suất trái phiếu tăng trên toàn cầu?

Giá trái phiếu và lợi suất biến động ngược chiều. Khi nhà đầu tư bán trái phiếu chính phủ, giá giảm và lợi suất tăng. Lợi suất chính là mức sinh lời mà nhà đầu tư yêu cầu khi cho chính phủ vay, vì vậy đà tăng này cũng báo hiệu chi phí tài chính của cả nền kinh tế đang cao hơn.

Đợt định giá lại diễn ra ở nhiều thị trường lớn:

• Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm lên khoảng 4,8%, mức cao nhất trong giai đoạn được báo cáo và gần mức đỉnh nhiều năm. 910
• Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chạm 3%, lần đầu tiên kể từ năm 1996. 210
• Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Đức lên mức cao nhất trong khoảng 15 năm, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 30 năm đạt mức cao nhất kể từ năm 1998. 1012

Lạm phát chỉ là một phần câu chuyện. Nhà đầu tư còn lo ngại lượng trái phiếu chính phủ khổng lồ cần phát hành để tài trợ thâm hụt ngân sách, chi tiêu quốc phòng và các hóa đơn lãi vay ngày càng lớn. Khi nguồn cung nợ tăng mạnh, chính phủ có thể phải chấp nhận trả lợi suất cao hơn để thu hút người mua, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro lạm phát và chính sách đều đang tăng. 24

Vì sao cổ phiếu giảm sau trái phiếu?

Lợi suất chính phủ cao hơn cạnh tranh với cổ phiếu trong việc thu hút dòng tiền và làm tăng “tỷ lệ chiết khấu” dùng để định giá lợi nhuận doanh nghiệp trong tương lai. Tác động này thường mạnh nhất với các công ty tăng trưởng, bởi phần lớn lợi nhuận mà nhà đầu tư kỳ vọng nằm ở nhiều năm phía trước. Khi tỷ lệ chiết khấu tăng, những dòng tiền tương lai đó có giá trị thấp hơn ở thời điểm hiện tại.

Phố Wall phản ánh sức ép này. S&P 500 giảm khoảng 0,7% trong phiên giảm thứ ba liên tiếp, còn Nasdaq 100 giảm 1,3%. Cổ phiếu công nghệ nằm trong nhóm giảm đáng chú ý; Nvidia mất 1,5% trong phiên được Bloomberg đưa tin. 1920

Tình trạng tương tự xuất hiện tại châu Á. Ngày 2/9, Nikkei 225 của Nhật Bản giảm 3%, Kospi của Hàn Quốc mất 3,6% và Hang Seng của Hong Kong giảm 0,8%. SoftBank, tập đoàn đầu tư có rót vốn vào OpenAI, giảm 6,3%; Samsung Electronics giảm 3,3%, còn SK Hynix mất 3,5%. 18

Châu Âu cũng chịu tác động từ cùng một tổ hợp yếu tố: dầu đắt hơn, lợi suất trái phiếu tăng và kỳ vọng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn. Chỉ số STOXX 600 toàn châu Âu giảm 0,99% trong một phiên được báo cáo, trong khi lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 10 năm tăng khi triển vọng lạm phát xấu đi. 8

Điều này có ý nghĩa gì với đầu tư AI?

Đợt bán tháo không cho thấy nhu cầu đối với trí tuệ nhân tạo đột nhiên biến mất. Nó cho thấy các công ty và dự án liên quan đến AI nhạy cảm như thế nào với lãi suất.

Các doanh nghiệp tăng trưởng cao thường được định giá dựa trên khả năng mở rộng trong tương lai. Vì vậy, lợi suất dài hạn tăng có thể thu hẹp mức định giá ngay cả khi triển vọng hoạt động của doanh nghiệp chưa thay đổi. Lãi suất cao hơn cũng làm tăng ngưỡng sinh lời cần thiết đối với những dự án đòi hỏi nhiều vốn như trung tâm dữ liệu, nhà máy bán dẫn và hạ tầng AI khác.

Điều này tạo ra hai rủi ro riêng biệt: nhà đầu tư có thể trả ít hơn cho triển vọng tăng trưởng tương lai, còn doanh nghiệp phải chịu chi phí vốn cao hơn để tài trợ cho các khoản đầu tư cần thiết. Do đó, phản ứng của thị trường chủ yếu là tác động lên định giá và chi phí tài chính, chứ chưa phải bằng chứng cho thấy chu kỳ công nghệ AI đã kết thúc.

Tác động tới doanh nghiệp, hộ gia đình và người vay mua nhà

Lợi suất trái phiếu chính phủ ảnh hưởng đến mặt bằng chi phí vay rộng hơn. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ là một tham chiếu quan trọng đối với nợ doanh nghiệp và nhiều loại hình tài chính khác; lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng liên hệ chặt chẽ với lãi suất thế chấp tại Mỹ. 10

Nếu lợi suất duy trì ở mức cao, doanh nghiệp có thể trì hoãn đầu tư, người mua nhà đối mặt với khoản vay kém thuận lợi hơn và người tiêu dùng có thể giảm chi tiêu. Đây là sự kết hợp khó chịu: giá năng lượng khiến lạm phát dai dẳng, trong khi điều kiện tài chính thắt chặt lại làm tăng trưởng suy yếu. Rủi ro là một sức ép mang màu sắc đình lạm, dù các thông tin hiện có chưa đủ để khẳng định kịch bản đó chắc chắn xảy ra. 45

Căng thẳng tại G20 có vai trò gì?

Cuộc họp các bộ trưởng tài chính G20 diễn ra trong bối cảnh nợ cao, lạm phát, chiến tranh và chi phí vay đều tăng. Tuyên bố của chủ tọa được tất cả thành viên có mặt thông qua, ngoại trừ Trung Quốc, nước phản đối một số đoạn trong văn bản.

Các thông tin về cuộc họp cũng cho thấy bất đồng liên quan đến nợ chính phủ, mất cân đối toàn cầu, tăng trưởng, sức ép kinh tế đối với Iran và sự tham gia của Nga.

Những bất đồng ngoại giao này không trực tiếp tạo ra cơ chế bán tháo trái phiếu. Tuy nhiên, chúng cho thấy các nền kinh tế lớn có thể gặp khó khăn trong việc phối hợp chính sách khi phải cùng lúc ứng phó với cú sốc năng lượng, nợ công và lạm phát.

Điều nhà đầu tư cần theo dõi

Câu hỏi quan trọng nhất là cú sốc dầu sẽ nhanh chóng qua đi hay bắt đầu ăn sâu vào kỳ vọng lạm phát. Nếu giá năng lượng hạ nhiệt và kỳ vọng tăng lãi suất đảo chiều, sức ép lên trái phiếu và cổ phiếu tăng trưởng có thể giảm bớt. Ngược lại, nếu dầu vẫn ở mức cao trong khi chính phủ tiếp tục vay nhiều, lợi suất có thể duy trì cao ngay cả khi tăng trưởng chậm lại.

Đó là trạng thái thị trường mà nhà đầu tư đang phản ứng: lãi suất “cao lâu hơn”, rủi ro tài khóa lớn hơn và biến động lan rộng giữa các loại tài sản. Trái phiếu chịu thiệt hại khi lợi suất tăng; cổ phiếu tăng trưởng và AI có kỳ hạn dòng tiền dài chịu sức ép định giá; còn hộ gia đình và doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí tài chính cao hơn. Đợt bán tháo toàn cầu vì thế ít phản ánh một phán quyết dành cho riêng một ngành, mà giống lời cảnh báo rằng chi phí của tiền bạc và rủi ro địa chính trị đều đang được thiết lập lại ở mức cao hơn.