Chang’e-7: Sứ mệnh săn băng nước và thử robot “nhảy” trên Mặt Trăng

Chang’e-7 được thiết kế để làm gì?

Chang’e-7 là sứ mệnh thám hiểm robot của Trung Quốc nhằm khảo sát cực Nam Mặt Trăng, đặc biệt là các khu vực bị che khuất vĩnh viễn khỏi ánh sáng Mặt Trời. Đây là những nơi cực lạnh, có thể lưu giữ băng nước và các chất dễ bay hơi trong thời gian rất dài.

Mục tiêu không chỉ là tìm dấu hiệu của nước. Dữ liệu thu được còn giúp đánh giá môi trường, địa hình và nguồn tài nguyên — những thông tin quan trọng cho các sứ mệnh có người lái và các căn cứ nghiên cứu trong tương lai. 215

Lưu ý về tình trạng hiện tại: tổ hợp Chang’e-7 và tên lửa Trường Chinh-5 Y14 đã được chuyển thẳng đứng tới khu vực phóng tại Trung tâm Phóng tàu vũ trụ Văn Xương, tỉnh Hải Nam, ngày 19/8/2026. Tuy nhiên, Trung Quốc sau đó thông báo sứ mệnh bị hoãn vì không đáp ứng các điều kiện phóng trong khung thời gian dự kiến. 14

Một sứ mệnh, bốn cách hoạt động

Chang’e-7 không phải một tàu đơn lẻ mà là một tổ hợp gồm bốn phương tiện robot, đảm nhiệm bốn phương thức hoạt động: bay quanh quỹ đạo, hạ cánh, di chuyển trên bề mặt và bật nhảy.

• Tàu quỹ đạo: Bay quanh Mặt Trăng để quan sát, lập bản đồ và hỗ trợ các hoạt động khoa học.
• Tàu đổ bộ: Tìm cách hạ xuống với độ chính xác khoảng 100 m — yêu cầu đặc biệt khó ở vùng cực, nơi địa hình gồ ghề và điều kiện chiếu sáng phức tạp.
• Xe tự hành: Rời tàu đổ bộ để khảo sát địa hình được chiếu sáng, sử dụng các thiết bị như camera, radar và máy phân tích.
• Robot bật nhảy: Dùng các động cơ nhỏ để bay hoặc “nhảy” vào những miệng hố tối, hạ xuống bằng các chân cơ động rồi có thể quay lại khu vực có ánh sáng để sạc năng lượng. 210

Cấu trúc này cho phép Chang’e-7 vừa quan sát toàn cảnh từ quỹ đạo, vừa nghiên cứu trực tiếp trên bề mặt và tiếp cận những nơi mà một xe tự hành thông thường khó tới.

Vì sao cực Nam Mặt Trăng quan trọng?

Khu vực được ưu tiên hạ cánh nằm gần vành miệng hố Shackleton, một miệng hố rộng khoảng 21 km ở cực Nam Mặt Trăng. Tuy nhiên, mục tiêu hạ cánh được mô tả là địa hình được chiếu sáng gần khu vực vành miệng hố, không đồng nghĩa tàu đổ bộ sẽ đi xuống đáy tối của Shackleton. 21215

Do trục quay và địa hình của Mặt Trăng, một số đáy miệng hố tại cực Nam gần như không nhận được ánh sáng Mặt Trời. Những vùng này được gọi là khu vực bị che khuất vĩnh viễn. Nhiệt độ cực thấp có thể giúp chúng bảo quản băng nước và các chất bay hơi khác trong thời gian rất dài.

Robot bật nhảy là thành phần then chốt trong kế hoạch đó. Nó được trang bị thiết bị phân tích các phân tử nước và được thiết kế để đi từ vùng có ánh sáng tới những miệng hố tối, thực hiện phép đo tại chỗ rồi tìm đường trở lại khu vực có thể sạc bằng năng lượng Mặt Trời. 2

Nếu hoạt động thành công, robot này sẽ là một bước tiến đáng kể về khả năng di chuyển trong thám hiểm hành tinh. Tuy vậy, nhận định rằng nó sẽ là phương tiện bay độc lập thứ hai ngoài Trái Đất sau trực thăng Ingenuity của NASA, đồng thời là phương tiện có chân đầu tiên, vẫn chỉ là một cột mốc dự kiến và phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả vận hành thực tế.

Queqiao-2 giữ vai trò gì?

Ở vĩ độ cao, việc liên lạc trực tiếp với Trái Đất có thể bị địa hình Mặt Trăng che khuất. Chang’e-7 vì thế dựa vào vệ tinh chuyển tiếp Queqiao-2, được phóng năm 2024, để duy trì đường truyền liên lạc đáng tin cậy giữa các phương tiện ở cực Nam và mặt đất. 2

Các báo cáo thống kê tổng cộng 21 tải trọng khoa học khi tính cả những thiết bị được đặt trên Queqiao-2. Trung Quốc cho biết sáu thiết bị được phát triển bởi sáu quốc gia, cùng một tổ chức quốc tế. Các bên tham gia gồm Ai Cập, Bahrain, Italy, Nga, Thụy Sĩ, Thái Lan và Hiệp hội Đài quan sát Mặt Trăng Quốc tế. 311

Điều này cũng cần được diễn đạt chính xác: “bảy đối tác” là khung hợp tác gồm sáu quốc gia và một tổ chức quốc tế, không nhất thiết có nghĩa là bảy quốc gia riêng biệt. 11

Bước chuẩn bị cho tham vọng lớn hơn

Chang’e-7 được xem là nhiệm vụ trinh sát cho các mục tiêu dài hạn của Trung Quốc, trong đó có kế hoạch đưa người lên Mặt Trăng vào khoảng năm 2030 và xây dựng một trạm nghiên cứu Mặt Trăng quốc tế cơ bản ở khu vực cực Nam vào khoảng năm 2035. 2

Băng nước, nếu được xác nhận là tồn tại với trữ lượng và khả năng tiếp cận phù hợp, có thể trở thành nguồn cung cấp nước hoặc nguyên liệu cho các hoạt động tương lai. Vì vậy, dữ liệu từ Chang’e-7 có thể ảnh hưởng tới cách Trung Quốc và các cường quốc khác — đặc biệt là Mỹ — tiếp cận vấn đề khảo sát, hợp tác và cạnh tranh tại cực Nam Mặt Trăng.

Tác động cụ thể đối với Nga, Ấn Độ hay Nhật Bản hiện vẫn chưa thể khẳng định. Điều chắc chắn hơn là Chang’e-7 cho thấy cuộc đua tới các khu vực giàu tiềm năng tài nguyên của Mặt Trăng đang chuyển từ việc “đặt chân tới đó” sang khả năng khảo sát sâu, khai thác dữ liệu và chuẩn bị cho sự hiện diện lâu dài.