Ukraine bác tuyên bố Mach 9: Zircon của Nga có thể là tên lửa đạn đạo

Đánh giá mới của HUR làm thay đổi cách nhìn về Zircon

Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR) vừa công bố một đánh giá kỹ thuật thách thức cách Nga mô tả 3M22 Zircon như tên lửa hành trình siêu vượt âm “bất khả xâm phạm”, đạt tốc độ Mach 9.

Theo HUR, Zircon thực chất là tên lửa đạn đạo hai tầng, sử dụng nhiên liệu rắn và bay theo quỹ đạo gần đạn đạo. Tốc độ tối đa được cơ quan này đánh giá không vượt quá Mach 6,8, thấp hơn đáng kể so với con số Mach 9 thường xuất hiện trong các tuyên bố của Nga. 6910

Sự khác biệt về phân loại không chỉ mang tính thuật ngữ. Một tên lửa đạn đạo tốc độ cao tạo ra bài toán phòng không khác với tên lửa hành trình bay thấp: thời gian phát hiện, theo dõi và đánh chặn có thể bị rút ngắn đáng kể, trong khi quỹ đạo và khả năng cơ động ở pha cuối quyết định loại hệ thống nào có thể đối phó.

Đầu đạn nhỏ, hệ thống dẫn đường được xác định

HUR cho biết Zircon mang đầu đạn nặng khoảng 120 kg. Đây là tải trọng tương đối nhỏ đối với một vũ khí tấn công tầm xa được đánh giá là đắt đỏ, theo các bài viết dẫn lại phát hiện của cơ quan tình báo Ukraine. 256

Bản đánh giá cũng xác định máy tính trên khoang Baget-83 và mô tả quy trình dẫn đường gồm hai phần. Trong phần lớn hành trình, tên lửa sử dụng dẫn đường quán tính để tính toán vị trí. Khi tiến vào giai đoạn cuối, đầu dò radar chủ động được cho là hỗ trợ phát hiện hoặc bám mục tiêu. 210

Dù vậy, các thông tin công khai hiện chưa đủ để kiểm chứng độc lập mọi chi tiết trong đánh giá của HUR. Những tài liệu và nguồn mở trước đây từng mô tả Zircon theo cách khác, bao gồm cấu hình tên lửa hành trình siêu vượt âm và tốc độ cao hơn. 11215 Vì thế, kết luận thận trọng nhất là HUR đã đưa ra một cách diễn giải kỹ thuật cạnh tranh với quan điểm của Nga; chưa phải mọi thông số gây tranh cãi đã được xác nhận dứt khoát.

Từ vũ khí chống hạm trên biển thành tên lửa phóng từ đất liền

Zircon ban đầu được phát triển như vũ khí chống hạm, triển khai trên các tàu ngầm hạt nhân của Nga và các khinh hạm thuộc Đề án 22350, sử dụng hệ thống phóng thẳng đứng 3S14. 256

Theo HUR và các nguồn tin liên quan, Nga sau đó đã cải biến tên lửa để phóng từ hệ thống phòng thủ bờ Bastion-M. Một nguyên nhân được nêu là Hạm đội Biển Đen gặp khó khăn trong việc vận hành an toàn và hiệu quả trong chiến tranh. 56

Việc chuyển sang bệ phóng mặt đất giúp mở rộng tính linh hoạt của Zircon. Nga không còn hoàn toàn phụ thuộc vào số tàu chiến hoặc tàu ngầm còn có thể hoạt động; một vũ khí vốn dành cho nền tảng hải quân nay có thể được sử dụng như lựa chọn tấn công từ khu vực ven biển.

Hơn 70 tổ chức trong chuỗi sản xuất

HUR cho biết cuộc điều tra của họ đã lần theo hơn 70 doanh nghiệp, cá nhân và linh kiện có liên hệ với quá trình sản xuất Zircon. Nhà sản xuất chính được nêu tên là NPO Mashinostroyeniya, một công ty thuộc Tập đoàn Tên lửa Chiến thuật của Nga. 2910

Đánh giá của Ukraine cũng đề cập các thiết bị và linh kiện có nguồn gốc nước ngoài, trong đó có những bộ phận mà HUR liên hệ với các công ty Mỹ như TriQuint Semiconductor và Altera Corporation, doanh nghiệp sau này trở thành một phần của Intel. Đây là các quy kết từ cuộc điều tra của HUR, không phải bằng chứng cho thấy những công ty được nêu tên biết rõ hoặc cố ý cung cấp linh kiện cho chương trình vũ khí của Nga. 910

Việc lập bản đồ chuỗi cung ứng có ý nghĩa rộng hơn việc giải thích cấu tạo tên lửa. Thông tin này có thể giúp các nhà điều tra nhận diện tuyến mua sắm, đánh giá nguy cơ né tránh lệnh trừng phạt và xác định những nút thắt công nghiệp có thể ảnh hưởng đến sản lượng trong tương lai.

Mối đe dọa gia tăng khi tên lửa đánh chặn Patriot khan hiếm

Việc Zircon có thể chậm hơn tuyên bố Mach 9 không khiến nó trở thành mối đe dọa nhỏ. Một tên lửa đạn đạo hoặc gần đạn đạo bay với tốc độ cao vẫn có thể làm giảm thời gian dành cho mạng lưới phòng không phát hiện, phân loại và khai hỏa.

HUR cho biết tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE của hệ thống Patriot là phương tiện phòng thủ hiện có của Ukraine trước lớp mục tiêu này. 10 Tuy nhiên, nguồn cung đang chịu sức ép. Các quan chức Ukraine nói lượng tên lửa phòng không mà đồng minh cung cấp trong nửa đầu năm 2026 chỉ bằng khoảng một phần ba mức của năm 2025. Reuters cũng đưa tin kho tên lửa đánh chặn Patriot trên toàn cầu đang chịu áp lực khi nhu cầu tăng tại Ukraine và Trung Đông. 1718

Cường độ tấn công càng làm tình hình cấp bách. HUR cho biết Nga đã phóng 198 tên lửa đạn đạo và siêu vượt âm vào Ukraine trong tháng 7 năm 2026, mức cao nhất trong một tháng tính từ đầu năm. Cùng thời gian, các nhà máy Nga được cho là sản xuất hệ thống tên lửa với công suất vượt kế hoạch.

Một số bản tin cũng dẫn đánh giá của Ukraine rằng Nga đã phóng 20 tên lửa Zircon trong giai đoạn từ ngày 1 đến ngày 19 tháng 7 năm 2026, trong khi kế hoạch sản xuất cả năm được ước tính ở mức 30 quả. Đây là các con số từ đánh giá của phía Ukraine và cần được nhìn nhận theo đúng mức độ xác nhận đó.

Điều đáng chú ý không chỉ là con số Mach 9

Công bố của HUR thách thức hình ảnh quảng bá của Nga về Zircon, nhưng câu hỏi quan trọng không chỉ là tên lửa có đạt Mach 9 hay không. Những đặc điểm được Ukraine nêu ra cho thấy đây là một vũ khí đạn đạo tốc độ cao, số lượng hạn chế, có đầu đạn nhỏ hơn dự đoán và sở hữu hệ thống dẫn đường cùng chuỗi sản xuất trải rộng qua hàng chục tổ chức.

Đáng chú ý hơn, Nga được cho là đã chuyển Zircon từ vai trò chống hạm trên biển sang phương án phóng từ đất liền đúng lúc Ukraine gặp hạn chế về nguồn cung tên lửa Patriot PAC-3 MSE. Hiệu năng chính xác của Zircon vẫn còn tranh cãi, nhưng giá trị tác chiến của nó không phụ thuộc hoàn toàn vào tuyên bố tốc độ tham vọng nhất từ Moscow.