ChatGPT, Reddit và Roblox bị xếp vào nhóm nền tảng “rất lớn” tại EU: Điều gì sẽ thay đổi?

Việc Ủy ban châu Âu xếp ChatGPT, Reddit và Roblox vào nhóm dịch vụ trực tuyến “rất lớn” đưa cả ba vào tầng chịu sự giám sát nghiêm ngặt nhất theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act — DSA).

Lý do chính là mỗi dịch vụ cho biết họ tiếp cận ít nhất 45 triệu người dùng trung bình mỗi tháng tại EU — ngưỡng tương đương khoảng 10% dân số Liên minh. ChatGPT được xếp là công cụ tìm kiếm trực tuyến rất lớn (Very Large Online Search Engine — VLOSE), trong khi Reddit và Roblox được xếp là nền tảng trực tuyến rất lớn (Very Large Online Platform — VLOP). 678

Việc được xếp loại có ý nghĩa gì?

Trước hết, quyết định này không đồng nghĩa với việc ChatGPT, Reddit hay Roblox bị tuyên bố là bất hợp pháp, cũng không tự động có nghĩa họ đã vi phạm DSA. Việc phân loại dựa trên quy mô tiếp cận tại EU và kéo theo các nghĩa vụ bổ sung dành cho những dịch vụ có thể tạo ra ảnh hưởng mang tính hệ thống đối với xã hội và nền dân chủ. 38

Theo DSA, các nền tảng hoặc công cụ tìm kiếm có hơn 45 triệu người dùng hàng tháng tại EU phải tuân thủ bộ quy tắc nghiêm ngặt nhất. Việc chỉ định được thực hiện dựa trên số liệu người dùng do chính các dịch vụ công bố. 678

Vì sao mỗi dịch vụ nhận một phân loại khác nhau?

• ChatGPT — VLOSE: ChatGPT được Ủy ban châu Âu xếp vào nhóm công cụ tìm kiếm trực tuyến rất lớn dựa trên số người dùng tại EU mà dịch vụ báo cáo. 67
• Reddit — VLOP: Reddit được xếp là nền tảng trực tuyến rất lớn vì vừa đạt ngưỡng người dùng, vừa vận hành như một nền tảng lưu trữ và phân phối nội dung do người dùng tạo ra. 67
• Roblox — VLOP: Roblox cũng thuộc nhóm nền tảng trực tuyến rất lớn, với quy mô người dùng đạt ngưỡng và vai trò phân phối nội dung tương tác, trải nghiệm và sản phẩm do người dùng tạo ra. 67

Nói cách khác, nhãn VLOP hay VLOSE phản ánh loại hình dịch vụ mà EU xác định, chứ không phải mức độ “nghiêm trọng” hay một phán quyết riêng về chất lượng của từng công ty.

Những nghĩa vụ mới áp dụng

Các dịch vụ được chỉ định phải đánh giá và giảm thiểu những rủi ro mang tính hệ thống phát sinh từ hoạt động và các hệ thống thuật toán của họ. Những lĩnh vực được nêu trong khung DSA gồm:

• Sự lan truyền nội dung, hàng hóa hoặc dịch vụ bất hợp pháp;
• Tác động tiêu cực đối với trẻ vị thành niên, bao gồm sức khỏe thể chất và tinh thần;
• Ảnh hưởng đến các quyền cơ bản;
• Tác động đến tranh luận công dân và các quy trình bầu cử;
• Rủi ro đối với an ninh công cộng và các dạng thiệt hại xã hội khác. 35

Họ cũng phải có cơ chế để người dùng nhận diện và báo cáo nội dung bất hợp pháp, xử lý các nội dung đó, đồng thời giải thích rõ hơn những quyết định kiểm duyệt. DSA yêu cầu các nền tảng tăng cường tính minh bạch về cách dịch vụ vận hành, cách nội dung được quản lý và những rủi ro mà hệ thống có thể tạo ra. 310

Các biện pháp giảm thiểu rủi ro phải tương xứng với những rủi ro được xác định. Khung nghĩa vụ còn bao gồm quản trị rủi ro dựa trên bằng chứng và sự giám sát, trong đó các biện pháp quản lý rủi ro có thể chịu các cuộc kiểm toán độc lập. 38

Tuy nhiên, các tài liệu được cung cấp không nêu đầy đủ thông báo riêng cho từng dịch vụ. Vì vậy, chưa thể khẳng định chính xác lịch kiểm toán, biện pháp giảm thiểu cụ thể, yêu cầu chi tiết đối với hệ thống đề xuất, quy định quảng cáo hay nghĩa vụ cung cấp dữ liệu riêng cho ChatGPT, Reddit và Roblox.

Hạn chót là tháng 1 hay cuối tháng 12/2026?

Theo thông báo của Ủy ban châu Âu, sau khi nhận được quyết định chỉ định, ba dịch vụ có bốn tháng để đáp ứng các nghĩa vụ bổ sung. Hạn chót được nêu là cuối tháng 12/2026, không phải một ngày cụ thể trong tháng 1. 579

Vì vậy, nếu “hạn chót tháng 1” xuất hiện trong một bản tóm tắt hoặc cách diễn giải nào đó, mốc pháp lý cần chú ý vẫn là cuối tháng 12/2026 theo thông tin được trích dẫn.

Ủy ban châu Âu sẽ giám sát và xử lý ra sao?

Đối với các VLOP và VLOSE được chỉ định, Ủy ban châu Âu giữ vai trò cơ quan giám sát chính theo DSA. Điều này có nghĩa các nghĩa vụ nâng cao của ChatGPT, Reddit và Roblox không chỉ được để cho cơ quan quản lý cấp quốc gia xử lý riêng lẻ. 123

Nếu phát hiện vi phạm, DSA cho phép áp dụng mức phạt lên tới 6% doanh thu toàn cầu hằng năm của nhà cung cấp. 3

Các tài liệu nền tảng được cung cấp xác nhận quyền giám sát trực tiếp và mức trần xử phạt nói trên, nhưng không đủ để kiểm chứng toàn bộ các khoản phạt hoặc kết quả xử lý được gắn với AliExpress, X hay Temu. Do đó, những con số này không nên được xem là các tiền lệ đã được xác nhận trong phạm vi bài viết này.

Ý nghĩa thực tế của quyết định là ba dịch vụ sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ hơn và phải chứng minh việc tuân thủ các yêu cầu DSA vào cuối tháng 12/2026. Nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đánh giá rủi ro, minh bạch và giảm thiểu tác hại, họ có thể đối mặt với điều tra và các biện pháp xử lý theo quy định. 58