Vì sao vòng hoa tang được đặt trước hai công ty quốc phòng châu Âu?

Chuyện gì xảy ra tại hai công ty?

Tại cơ sở của RSI Europe ở Vilnius, một số vòng hoa tang được đặt bên ngoài tòa nhà. Gần đó là ảnh CEO Tomas Milašauskas với dải băng đen thường gắn với tang lễ. Milašauskas vẫn còn sống và mô tả sự việc là một nỗ lực hăm dọa cá nhân. Một màn sắp đặt tương tự cũng xuất hiện tại Czechoslovak Group ở Czechia gần như cùng thời điểm, khiến cơ quan điều tra xem xét khả năng hai vụ việc có liên quan. 3513

Hai công ty bị nhắm đến đều có mối liên hệ rõ ràng với nỗ lực quân sự của Ukraine. RSI Europe phát triển các hệ thống không người lái và công nghệ drone, còn Czechoslovak Group gắn với hoạt động sản xuất thiết bị quân sự và đạn dược. 47

Việc đặt ảnh của những người đang sống trong một bối cảnh biểu tượng cho cái chết khiến thông điệp trở nên công khai và mang tính cá nhân. Vì vậy, các nhà chức trách đang xem đây có thể là một hình thức gây áp lực tâm lý nhằm làm các công ty và lãnh đạo của họ sợ hãi, dù mục đích chính xác vẫn phải chờ kết quả điều tra.

CEO RSI Europe phản ứng ra sao?

Milašauskas không phát tín hiệu rằng RSI Europe sẽ rút khỏi hoạt động hỗ trợ Ukraine. Theo các tường thuật, ông cho biết công ty sẽ tiếp tục công việc và từng đối mặt với những dấu hiệu quan tâm thù địch, trong đó có các cuộc tấn công mạng. Ông cũng nói hoạt động sản xuất của RSI Europe đã bị xác định là một mục tiêu. 7

Phản ứng này cho thấy tác động mà những lời đe dọa mang tính biểu tượng có thể nhắm tới: không chỉ cơ sở vật chất mà cả tinh thần của những người điều hành doanh nghiệp quốc phòng. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng công khai đủ để kết luận ai đã ra lệnh hoặc chỉ đạo chiến dịch.

Nghi phạm bị bắt là ai?

Cảnh sát Lithuania đã bắt một công dân Ukraine bị nghi là người đưa các vòng hoa tới địa điểm của RSI Europe ở Vilnius. Các điều tra viên được cho là đang kiểm tra khả năng người này hành động theo chỉ đạo của một công dân Belarus. Đây mới là hướng điều tra, không phải bằng chứng cho thấy Belarus hoặc chính quyền Belarus đứng sau vụ việc; càng chưa đủ để chứng minh cơ quan tình báo Nga đã ra lệnh. 9

Thông tin được công bố cho thấy việc tăng cường theo dõi công ty hoặc khu vực cơ sở sau những mối đe dọa trước đó đã hỗ trợ cảnh sát nhận diện và bắt giữ người bị cáo buộc vận chuyển vòng hoa. Các nguồn tin công khai chưa nêu đủ chi tiết về phương thức giám sát, chuỗi chứng cứ hay vai trò chính xác của nghi phạm. Do đó, những khẳng định mạnh hơn về cơ cấu chỉ huy của chiến dịch vẫn chưa có cơ sở.

Vì sao khả năng liên quan đến Nga được chú ý?

Lithuania và một số quan chức châu Âu đánh giá vụ việc trong bối cảnh các nước ủng hộ Ukraine ngày càng lo ngại về hoạt động gây sức ép lai bị nghi có liên quan đến Nga. Lithuania trước đó từng nói Cục Tình báo Quân sự Nga, thường được gọi là GRU, đứng sau một âm mưu phóng hỏa vào năm 2024 nhằm vào một cơ sở cung cấp công nghệ quân sự cho Ukraine. Nhà chức trách Lithuania cũng đã công bố các vụ án khác mà họ cho là có liên hệ với GRU. 1718

Những vụ án trước đây là bối cảnh giải thích mối lo hiện tại, nhưng không tự động chứng minh Nga đã chỉ đạo việc đặt vòng hoa. Bằng chứng được mô tả công khai cho đến nay ủng hộ khả năng đây là một nỗ lực hăm dọa có phối hợp; chưa đủ để xác định trách nhiệm pháp lý cuối cùng.

Thời điểm xảy ra gần như đồng thời giữa hai quốc gia và cách thức sử dụng biểu tượng tương tự là những lý do khiến nhà chức trách điều tra hai sự việc theo hướng có thể liên quan. Các nội dung được xem xét gồm danh tính người thực hiện, bên tổ chức và nguồn tài chính, mối liên hệ giữa sự việc ở Lithuania với sự việc tại Czechia, cũng như khả năng hành vi này cấu thành các tội danh như đe dọa hoặc cưỡng ép. 513

Có phải một phần của chiến dịch gây áp lực rộng hơn?

Các cuộc tấn công mạng được báo cáo trước đây cùng những dấu hiệu thù địch nhằm vào RSI Europe làm dấy lên lo ngại rằng các doanh nghiệp quốc phòng hỗ trợ Ukraine có thể phải đối mặt với sức ép nhiều lớp, thay vì một sự cố đơn lẻ. Những phương thức có thể gồm xâm nhập mạng, giám sát, đe dọa, phá hoại và chiến dịch tung tin sai lệch. 710

Lithuania và các nước láng giềng cũng đã đưa ra những cảnh báo riêng về nguy cơ khiêu khích nhằm vào hạ tầng trọng yếu. Ba Lan, Lithuania, Latvia và Estonia tăng cường bảo vệ các cơ sở như đập, nhà máy điện và hạ tầng khí đốt trong bối cảnh lo ngại Nga có thể dàn dựng một vụ việc giả cờ bằng drone Ukraine bị thu giữ. Bộ trưởng Quốc phòng Lithuania nói chưa có dấu hiệu trực tiếp về một cuộc tấn công sắp xảy ra. 12

Những cảnh báo về hạ tầng này không phải bằng chứng cho thấy vụ đặt vòng hoa và bất kỳ cuộc tấn công nào trong tương lai đều nằm trong cùng một kế hoạch đã được xác nhận. Tuy vậy, chúng giải thích vì sao một lời đe dọa mang tính biểu tượng nhằm vào công ty quốc phòng lại được đặt trong bức tranh an ninh khu vực rộng hơn.

Bài học an ninh cho các doanh nghiệp quốc phòng châu Âu

Đối với những công ty đang hỗ trợ Ukraine, một lời đe dọa mang tính biểu tượng vẫn cần được xử lý nghiêm túc như các sự cố an ninh khác. Doanh nghiệp nên bảo toàn chứng cứ, nhanh chóng báo cáo hoạt động đáng ngờ, rà soát kiểm soát ra vào và biện pháp bảo vệ lãnh đạo, đồng thời phối hợp đội ngũ an ninh mạng với an ninh vật lý thay vì xử lý từng sự việc như những vấn đề tách biệt.

Chia sẻ thông tin xuyên biên giới cũng đặc biệt quan trọng khi những vụ việc tương tự xuất hiện ở nhiều quốc gia. Mặt khác, các tuyên bố công khai cần phân biệt rõ điều gì đã được điều tra xác nhận, điều gì mới chỉ là nghi vấn và điều gì vẫn chưa biết.

Kết luận được dữ liệu hiện có ủng hộ mạnh nhất là: các vòng hoa tang và ảnh đeo dải băng đen dường như nhằm hăm dọa những công ty quốc phòng hỗ trợ Ukraine. Bằng chứng công khai chưa chứng minh được ai là người chỉ đạo phía sau.