San hô toàn cầu bị tẩy trắng quá thường xuyên để kịp phục hồi

Điểm đáng lo nhất trong báo cáo Tình trạng các rạn san hô trên thế giới: 2025 của Mạng lưới Giám sát Rạn san hô Toàn cầu (GCRMN) không chỉ là san hô đang suy giảm. Vấn đề là những đợt nắng nóng biển đang quay lại trước khi nhiều rạn có đủ thời gian phục hồi hoàn toàn. Khoảng thời gian để san hô phát triển, trưởng thành và sinh sản vì thế ngày càng thu hẹp, làm gia tăng nguy cơ các tổn thương lặp đi lặp lại sẽ biến thành suy thoái lâu dài, thậm chí không thể đảo ngược. 15

Bộ dữ liệu toàn diện nhất về rạn san hô

Báo cáo theo dõi biến động của các rạn san hô từ năm 1980 đến năm 2024, dựa trên hơn 21 triệu quan sát từ trên 87.000 cuộc khảo sát tại 36.886 địa điểm ở 124 quốc gia, vùng lãnh thổ và nền kinh tế. Quy mô này cho phép các nhà nghiên cứu so sánh xu hướng dài hạn giữa các khu vực, thay vì xem mỗi đợt tẩy trắng như một cuộc khủng hoảng riêng lẻ. 813

Chỉ số chính của báo cáo là độ phủ san hô cứng—tỷ lệ bề mặt rạn được bao phủ bởi san hô sống có khả năng tạo rạn. Trong giai đoạn 2020–2024, độ phủ san hô cứng toàn cầu thấp hơn 9,5% so với mức trung bình của giai đoạn tham chiếu 1980–2009. Con số này mô tả sự chênh lệch giữa hai giai đoạn, không có nghĩa toàn bộ 9,5 điểm phần trăm đều biến mất chỉ trong giai đoạn 2020–2024. 3411

Vì sao thời gian phục hồi là yếu tố quyết định?

Sau khi bị tẩy trắng, san hô vẫn có thể hồi phục nếu các quần thể còn sống lấy lại sức khỏe và san hô mới tiếp tục phát triển. Nhưng báo cáo chỉ ra rằng các cú sốc nhiệt đang xảy ra với tần suất ngày càng dày. Trên toàn cầu, các đợt tẩy trắng nay lặp lại khoảng 5–6 năm một lần, trong khi trước đây khoảng cách giữa chúng dài hơn nhiều. 5

Rạn san hô từng cho thấy khả năng phục hồi khi có đủ thời gian. Độ phủ san hô cứng toàn cầu đã tăng khoảng 6% từ năm 2017 đến năm 2019, sau đợt tẩy trắng toàn cầu lần thứ ba. Tuy nhiên, khoảng phục hồi như vậy ngày càng khó đạt được: một đợt nắng nóng biển nghiêm trọng khác có thể xuất hiện trước khi san hô đạt kích thước và độ trưởng thành cần thiết để sinh sản, rồi tái tạo cấu trúc rạn. 1

Các nhà khoa học mô tả đây là sự suy giảm theo từng bậc: mỗi đợt tẩy trắng có thể lấy đi một phần san hô, còn đợt tiếp theo lại xuất hiện trước khi hệ sinh thái kịp bù đắp những gì đã mất.

Đợt tẩy trắng 2023–2025 lập kỷ lục mới

Theo Coral Reef Watch thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), đợt tẩy trắng san hô toàn cầu lần thứ tư bắt đầu vào năm 2023 và có khả năng kết thúc vào năm 2025. Từ tháng 1/2023 đến tháng 9/2025, stress nhiệt ở mức gây tẩy trắng đã tác động đến khoảng 84,4% diện tích rạn san hô trên thế giới; tẩy trắng hàng loạt được ghi nhận tại ít nhất 83 quốc gia và vùng lãnh thổ. 17

Một phân tích học thuật độc lập ước tính stress nhiệt đã ảnh hưởng đến khoảng 87% diện tích rạn san hô toàn cầu, trong khi mức stress nhiệt tích lũy trung vị cao hơn gần 50% so với kỷ lục của đợt tẩy trắng toàn cầu trước đó. Sự khác biệt giữa hai tỷ lệ xuất phát từ phương pháp và thước đo khác nhau, nhưng cả hai nguồn đều xác định đây là sự kiện đặc biệt về phạm vi địa lý và cường độ. 18

Sự kiện này cho thấy vì sao nhiệt độ đại dương lập kỷ lục đặc biệt nguy hiểm với các rạn san hô: tẩy trắng không còn là một xáo trộn hiếm gặp, cách nhau hàng chục năm. Nó đang trở thành một chu kỳ lặp lại của stress nhiệt và phục hồi dang dở.

Nguy cơ tiếp theo: cú sốc nhiệt mới trước khi san hô kịp hồi phục

Cảnh báo của báo cáo được đưa ra trong bối cảnh các nhà khoa học tiếp tục theo dõi tình trạng đại dương ấm kéo dài và khả năng xuất hiện một El Niño mạnh khác. El Niño có thể làm nhiệt độ tăng thêm trong ngắn hạn trên nền đại dương vốn đã ấm hơn, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện các đợt nắng nóng biển và tẩy trắng mới. 18

Một số nghiên cứu về hồ sơ san hô cho thấy El Niño có thể đã mạnh hơn trong những thập niên gần đây. Tuy nhiên, đây vẫn là chủ đề đang được nghiên cứu, chưa phải lời giải thích đã được xác lập cho mọi thay đổi trong hoạt động của El Niño.

Mối lo trước mắt đơn giản hơn: ngay cả khi chưa thể kết luận về xu hướng dài hạn của El Niño, nhiệt độ nền của đại dương tăng lên cũng khiến các rạn san hô dễ tổn thương hơn khi biến động khí hậu tự nhiên bổ sung thêm một đợt nóng.

Vì sao việc công bố báo cáo tại Thái Bình Dương đáng chú ý?

Báo cáo được giới thiệu tại Palau trong bối cảnh Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương, đưa dữ liệu về các rạn san hô toàn cầu đến trước lãnh đạo của một khu vực nơi cộng đồng, nền kinh tế và môi trường ven biển gắn bó chặt chẽ với đại dương. Thời điểm này cũng giúp các phát hiện có thêm sức nặng chính sách trước COP31, khi các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương thúc đẩy hành động khí hậu mạnh mẽ hơn.

Bối cảnh đó củng cố thông điệp chính sách cốt lõi của báo cáo: bảo tồn rạn san hô không thể tách rời chính sách khí hậu. Bảo vệ một rạn san hô ở cấp địa phương có thể tăng khả năng chống chịu trước stress nhiệt, nhưng quản lý tại chỗ không thể ngăn đại dương tiếp tục nóng lên nếu lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính toàn cầu vẫn ở mức cao.

Các nhà khoa học đề xuất gì?

Giải pháp cần tiến hành trên hai hướng gắn liền với nhau:

• Cắt giảm nhanh và sâu khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Hạn chế mức nóng lên của đại dương là cách duy nhất để giảm tần suất và cường độ các đợt nắng nóng biển gây tẩy trắng hàng loạt. GCRMN cho rằng giữ mức nóng lên thấp hơn nhiều so với 2°C và nỗ lực giới hạn ở 1,5°C là nền tảng cho khả năng tồn tại của các rạn san hô. 1
• Giảm các sức ép tại địa phương. Mở rộng bảo vệ biển, giảm ô nhiễm và dòng chảy bùn đất, quản lý nghề cá bền vững, áp dụng các biện pháp thích ứng và duy trì quan trắc dài hạn có thể cải thiện sức chống chịu cũng như triển vọng phục hồi của rạn san hô. 1

Bức tranh vì thế rất nghiêm trọng, nhưng không đồng nghĩa mọi rạn san hô đã bị đặt trước số phận diệt vong. San hô vẫn có thể phục hồi khi stress nhiệt giảm xuống và điều kiện địa phương thuận lợi. Câu hỏi khó hơn là liệu những khoảng thời gian phục hồi trong tương lai có còn đủ dài hay không—và liệu việc cắt giảm khí thải có đến đủ nhanh để khả năng chống chịu ấy tạo ra khác biệt trên quy mô toàn cầu hay không.