Vì sao đồng yen lại vượt mốc 160 sau màn can thiệp gần 100 tỷ USD của Nhật và Mỹ?

Can thiệp quy mô lớn chỉ là “van hãm”, chưa phải lời giải dài hạn

Đồng yen đã rơi trở lại trên mốc 160 yen đổi 1 USD, gần như xóa đi phần đáng kể mức phục hồi sau chiến dịch can thiệp ngoại hối kỷ lục của Nhật Bản. Tokyo đã tung ra 15,4 nghìn tỷ yen, tương đương 98,7 tỷ USD, trong khoảng thời gian từ ngày 30/7 đến 26/8. Hoạt động này bao gồm lần phối hợp mua yen giữa Nhật và Mỹ đầu tiên kể từ năm 1998. 34

Động thái này từng kéo tỷ giá USD/JPY từ vùng gần 164 xuống khoảng 155 yen/USD. Tuy nhiên, tác động nhanh chóng suy yếu. Thị trường dường như coi việc mua yen chính thức là một “van hãm” nhằm ngăn đà giảm hỗn loạn, chứ chưa đủ sức thay thế cho sự thay đổi căn bản trong chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật. 37

Phát biểu của Kevin Warsh đã tiếp sức cho đồng USD

Tại hội nghị Jackson Hole, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh đưa ra thông điệp được đánh giá là cứng rắn, nhấn mạnh cam kết đưa lạm phát về mục tiêu. Phát biểu này làm thị trường nâng kỳ vọng Fed có thể tăng lãi suất trong tháng 9. 6

Khi nhà đầu tư dự đoán lãi suất Mỹ sẽ cao hơn hoặc duy trì ở mức cao lâu hơn, lợi suất tài sản bằng USD trở nên hấp dẫn hơn. Nhu cầu mua USD tăng lên, đẩy tỷ giá USD/JPY đi lên — tức đồng yen yếu đi — và đưa tỷ giá vượt mốc 160. 6

Đây là cơ chế đã lấn át hiệu ứng danh mục mang tính một lần của chiến dịch can thiệp. Chính phủ có thể mua yen để làm giảm nguồn cung USD trên thị trường và khiến các vị thế bán yen trở nên rủi ro hơn, nhưng không thể tự mình xóa bỏ chênh lệch lợi nhuận giữa tài sản Mỹ và tài sản Nhật.

Chênh lệch lãi suất vẫn là lực kéo chính

Vấn đề cốt lõi nằm ở giao dịch “carry trade”: nhà đầu tư vay yen với chi phí thấp rồi chuyển sang nắm giữ tài sản bằng USD có lợi suất cao hơn. Nếu lợi suất Mỹ tăng, hoặc thị trường tin rằng chúng sẽ tiếp tục cao, động lực giữ USD vẫn còn nguyên trong khi yen tiếp tục chịu áp lực bán.

Các chuyên gia trước đó đã cảnh báo rằng Nhật Bản cần chính sách BOJ thắt chặt hơn, thay vì chỉ dựa vào can thiệp ngoại hối, để ngăn giới đầu cơ bán yen. 27 Một đợt can thiệp có thể làm thị trường dè chừng trong ngắn hạn, nhưng một đà phục hồi bền vững cần được hỗ trợ bởi lãi suất Nhật Bản cao hơn và kỳ vọng về các đợt tăng lãi suất tiếp theo.

Vì sao phát biểu của Scott Bessent làm giảm khả năng Mỹ lập tức can thiệp lần nữa?

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói các biến động gần đây của yen vẫn “khá được kiểm soát”, thay vì mang tính hỗn loạn. Cách mô tả này cho thấy Washington hiện chưa nhìn thấy điều kiện cấp bách tương tự thời điểm dẫn tới hành động phối hợp hồi tháng 7. 17

Bessent đồng thời nhấn mạnh Nhật Bản cần cải thiện “chính sách và các yếu tố nền tảng”. Thông điệp này được hiểu rộng rãi là lời ủng hộ việc BOJ tăng lãi suất, đồng thời chuyển trọng tâm trách nhiệm về Tokyo thay vì báo hiệu một chiến dịch hỗ trợ mới ngay lập tức từ Mỹ. 11112

Điều đó không có nghĩa can thiệp đã bị loại khỏi bàn. Nhưng nếu tỷ giá chỉ giảm dần và chưa xuất hiện biến động đột ngột, các nhà chức trách có thể ưu tiên phát tín hiệu cảnh báo và chờ BOJ hành động.

Mốc nào có thể khiến Nhật Bản hành động?

Mốc 160 yen/USD có ý nghĩa lớn về chính trị và tâm lý thị trường, nhưng không phải ngưỡng tự động kích hoạt can thiệp. Nhà chức trách thường đánh giá cả tốc độ giảm của yen, mức độ biến động và dấu hiệu đầu cơ mất trật tự — không chỉ nhìn vào một con số đơn lẻ. 56

Các vùng tỷ giá được thị trường theo dõi gồm:

• Khoảng 161 yen/USD: rủi ro xuất hiện cảnh báo chính thức sẽ tăng lên.
• Vùng 162–163: khả năng Nhật Bản hành động trở nên rõ ràng hơn, đặc biệt nếu tỷ giá tăng nhanh hoặc bị thúc đẩy bởi đầu cơ.
• Gần 164: mức cực đoan trước đợt can thiệp, có thể tạo cơ sở mạnh nhất cho một phản ứng quyết liệt.

Một cựu quan chức ngoại hối Nhật Bản cũng lưu ý rằng can thiệp không nhất thiết được thực hiện chính xác tại 160 hay 162 yen/USD; hành động có thể diễn ra bất cứ lúc nào nếu biến động trở nên mất trật tự, kể cả với sự phối hợp của Mỹ.

Cuộc họp BOJ tháng 9 có thể quyết định yen phục hồi được bao lâu

Tâm điểm hiện chuyển sang cuộc họp BOJ ngày 17–18/9. Xác suất thị trường dành cho một đợt tăng lãi suất được báo cáo ở mức khoảng 90%. 312 Một động thái như vậy sẽ nâng lợi suất tài sản bằng yen, làm giảm sức hấp dẫn của giao dịch carry trade và giúp bất kỳ chiến dịch can thiệp nào cũng có nền tảng kinh tế thuyết phục hơn.

Thăm dò của Reuters trước đó cho thấy đa số chuyên gia kinh tế kỳ vọng BOJ tăng lãi suất trong tháng 9; kỳ vọng này tăng mạnh sau hành động phối hợp giữa Tokyo và Washington. 19

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng cũng có ý nghĩa tương tự: lợi suất cao hơn làm tài sản bằng yen tương đối hấp dẫn, khuyến khích dòng vốn ở lại Nhật hoặc quay trở lại thị trường nước này. Dù vậy, yen chỉ có thể phục hồi bền vững nếu BOJ phát tín hiệu tiếp tục thắt chặt và kỳ vọng lãi suất Mỹ đồng thời dịu xuống.

G20 là phép thử cho sự phối hợp Tokyo–Washington

Cuộc họp tài chính G20 tại Mỹ tạo cơ hội để Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama và Thống đốc BOJ Kazuo Ueda trao đổi với các đối tác Mỹ về tỷ giá cũng như các bước chính sách tiếp theo. Hai bên có thể phối hợp công khai hoặc kín đáo về điều kiện cần thiết cho một thị trường ngoại hối ổn định hơn. 81

Can thiệp phối hợp vẫn có thể xảy ra nếu yen lại lao dốc nhanh và hỗn loạn. Tuy nhiên, nhận xét mới nhất của Bessent cho thấy khả năng Mỹ sớm tham gia một chiến dịch khác sẽ thấp hơn nếu thị trường chưa rơi vào tình trạng biến động mất trật tự. 17

Tóm lại, chiến dịch mua yen gần 100 tỷ USD đã ngăn một đợt bán tháo hỗn loạn nhưng không thể tự đảo ngược các động lực cơ bản. Muốn yen phục hồi lâu dài, Nhật Bản cần một lộ trình tăng lãi suất đáng tin cậy, lợi suất trong nước cao hơn và — lý tưởng nhất — kỳ vọng Fed sẽ bớt cứng rắn. Nếu thiếu sự kết hợp này, ngay cả những đợt can thiệp quy mô rất lớn cũng có nguy cơ nhanh chóng phai nhạt.