Musk được cho là không phản đối Ukraine dùng Starlink để đánh mục tiêu trong lãnh thổ Nga, nhưng Trump phải quyết định

Elon Musk được cho là từng nói với cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov rằng ông không phản đối việc Ukraine sử dụng drone trang bị thiết bị đầu cuối Starlink để tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga. Tuy nhiên, Musk được cho là nhấn mạnh đây là vấn đề chính trị, không chỉ là bài toán kỹ thuật, và quyết định cuối cùng phải đến từ Nhà Trắng. Điều đó rất quan trọng: cụm từ “không phản đối” chỉ thể hiện lập trường có điều kiện, không phải giấy phép tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới. 613

Musk được cho là đã nói gì với Fedorov?

Theo các nguồn tin được cho là nắm rõ cuộc trao đổi, Musk không phản đối khả năng cho phép drone Ukraine gắn thiết bị đầu cuối Starlink hoạt động vượt ra ngoài biên giới Ukraine và tấn công các mục tiêu quân sự của Nga. Phạm vi được đề xuất có thể lên tới 200 km bên trong lãnh thổ Nga, bao gồm những khu vực Kyiv muốn nhắm tới vì có hạ tầng phóng tên lửa đạn đạo. 613

Các thông tin hiện có không xác nhận SpaceX đã kích hoạt vùng phủ sóng như vậy. Chúng cũng không nêu rõ danh sách mục tiêu được phê duyệt, thời gian vận hành, phạm vi địa lý cụ thể hay quy tắc sử dụng Starlink trong tác chiến. Vì vậy, “sẵn sàng xem xét” không nên được hiểu là một thỏa thuận đã hoàn tất.

Vì sao Musk gọi đây là quyết định chính trị?

Trở ngại được mô tả không đơn giản là việc Starlink có đủ khả năng cung cấp kết nối qua biên giới hay không. Nếu mở rộng dịch vụ cho các drone thực hiện cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, một mạng lưới vệ tinh thương mại có liên hệ với Mỹ sẽ trở thành một phần trong chính sách quân sự tiềm ẩn nguy cơ leo thang. Do đó, Musk được cho là đã để Nhà Trắng quyết định thay vì coi đây là một thay đổi thông thường của mạng lưới. 6

Cách diễn giải này cũng cho thấy lập trường được đưa tin của Musk chưa phải một cam kết. Ngay cả khi SpaceX có thể điều chỉnh vùng phủ sóng, quyết định chính trị vẫn liên quan đến quan điểm của chính quyền Mỹ về các cuộc tấn công xuyên biên giới, nguy cơ leo thang và vai trò của công nghệ có liên hệ với Mỹ trong cuộc xung đột. Các thông tin công bố trong tháng 8 cho biết Tổng thống Donald Trump đã không ủng hộ đề nghị này khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nêu vấn đề với ông. 720

Starlink mở rộng có thể thay đổi điều gì trên chiến trường?

Bản thân kết nối Starlink không thể phá hủy một bệ phóng tên lửa. Giá trị quân sự được đề xuất nằm ở việc giúp drone tầm xa duy trì liên lạc để định hướng, điều khiển và cập nhật mục tiêu khi hoạt động xa tiền tuyến hơn. Các quan chức và chuyên gia Ukraine được dẫn lời trong những bài tường thuật đã liên hệ đề nghị này với kế hoạch tấn công các bệ phóng tên lửa đạn đạo của Nga ở khoảng cách tới 200 km bên trong lãnh thổ Nga. 4812

Lập luận của Ukraine là phá hủy bệ phóng trước khi tên lửa rời bệ, thay vì chỉ dựa vào tên lửa phòng không để đánh chặn sau khi tên lửa đã bay. Điều này đặc biệt đáng chú ý vì Kyiv được cho là đang thiếu nghiêm trọng đạn đánh chặn Patriot—loại vũ khí mà nước này coi là thiết yếu để đối phó tên lửa đạn đạo Nga. 49

Vì thế, đề xuất trên là sự thay đổi về địa điểm và chức năng của các hoạt động drone có hỗ trợ Starlink, chứ không phải phương án thay thế hệ thống Patriot. Các cuộc tấn công tầm xa có thể bổ trợ cho phòng không, nhưng những thông tin hiện có chưa chứng minh rằng chúng sẽ loại bỏ nhu cầu sử dụng tên lửa đánh chặn hoặc chắc chắn làm giảm số vụ tấn công bằng tên lửa.

Lời kêu gọi của Zelensky và việc trao huân chương cho Musk

Theo các nguồn tin, Zelensky đã nêu đề nghị này với Trump trong cuộc gặp tại Nhà Trắng hồi tháng 7 và tìm kiếm sự ủng hộ để mở rộng hoạt động của drone sử dụng Starlink vào lãnh thổ Nga. 13 Ngày 26 tháng 8, Zelensky trao cho Musk Huân chương Tự do, một trong những phần thưởng cấp nhà nước cao nhất của Ukraine, nhằm ghi nhận những đóng góp được cho là của ông trong việc bảo vệ tính mạng, tự do và quan hệ giữa Ukraine với Mỹ. 110

Thời điểm trao huân chương mang ý nghĩa ngoại giao khi Kyiv đang thúc đẩy việc sử dụng Starlink rộng hơn cho mục đích quân sự. Tuy nhiên, đây là hành động ghi nhận và vận động ngoại giao, không phải một miễn trừ pháp lý hay giấy phép tác chiến. Các hạn chế được đưa tin vẫn chưa được giải quyết, và không có nguồn nào cho thấy buổi lễ tạo ra cam kết ràng buộc đối với Musk, SpaceX hoặc Nhà Trắng. 115

Đề xuất song song của Fedorov: drone đổi Patriot

Fedorov cũng theo đuổi một hướng vận động khác tại Washington. Ông tìm kiếm vốn đầu tư cho một quỹ công nghệ quốc phòng Ukraine và đề nghị hỗ trợ Mỹ xây dựng một “đội quân drone”, đặc biệt để đổi lấy tên lửa đánh chặn Patriot cho Ukraine. 14

Đề xuất này muốn định vị Ukraine vừa là bên tiếp nhận viện trợ phòng không, vừa là nguồn cung cấp kinh nghiệm công nghệ drone đã được kiểm nghiệm trên chiến trường. Nó cũng liên quan trực tiếp đến đề nghị Starlink: Ukraine muốn có thêm năng lực tấn công các hệ thống đang phóng đòn đánh, đồng thời tìm cách bổ sung số tên lửa đánh chặn cần thiết để tự vệ trước những mối đe dọa đó.

Các báo cáo cho biết Nga đã phóng khoảng 800 drone động cơ phản lực trong bốn ngày, làm tăng sức nặng cho lập luận của Ukraine rằng việc đánh chặn mọi mối đe dọa đang bay tới là rất khó khi kho phòng không bị giới hạn. Vì vậy, chiến lược rộng hơn của Kyiv là kết hợp đánh chặn phòng thủ với tấn công các bệ phóng và cơ sở hạ tầng quân sự khác—nói cách hình tượng là nhắm vào “người bắn cung”, thay vì chỉ cố chặn từng mũi tên. Các quan chức Ukraine cho rằng việc làm tăng chi phí cho các cuộc tấn công của Nga có thể cải thiện triển vọng đàm phán, nhưng đó vẫn là một lập luận chiến lược, chưa phải kết quả đã được chứng minh. 414

Vai trò của Fedorov sau khi rời Bộ Quốc phòng Ukraine

Việc Fedorov bị cách chức vào tháng 7 được cho là đã làm phức tạp kênh liên lạc trực tiếp của ông với Musk trong các cuộc thảo luận về Starlink. 9 Dù vậy, ông vẫn hoạt động tích cực trên trường quốc tế. Ngày 28 tháng 8, Bộ Quốc phòng Italy xác nhận Fedorov đã nhận vai trò cố vấn đổi mới cho Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto.

Fedorov cũng bày tỏ quan tâm đến những vai trò cố vấn tương tự liên quan đến Pháp và Mỹ, nhưng các khả năng này nên được xem là dự kiến, chưa phải những bổ nhiệm đã được xác nhận. Hoạt động đối ngoại, quỹ công nghệ quốc phòng và đề xuất trao đổi kinh nghiệm drone của Ukraine lấy tên lửa Patriot đều nằm trong nỗ lực rộng hơn nhằm biến kinh nghiệm công nghệ thời chiến của Ukraine thành nguồn hỗ trợ ngoại giao và quân sự.

Kết luận

Thông điệp được cho là của Musk là ông sẵn sàng để drone Ukraine sử dụng Starlink tấn công các mục tiêu ở Nga, nhưng việc kích hoạt cách sử dụng này là quyết định chính trị cần Nhà Trắng phê duyệt. Thay đổi được đề xuất có thể giúp Ukraine duy trì hoạt động drone tầm xa nhằm vào các bệ phóng tên lửa ở sâu tới 200 km trong lãnh thổ Nga, song chưa có thông tin về một giấy phép chính thức hay khuôn khổ vận hành cụ thể. 613

Với Kyiv, đề nghị này chỉ là một phần trong chiến lược lớn hơn: dùng công nghệ drone tầm xa để làm gián đoạn các cuộc tấn công của Nga, tìm vốn quốc tế cho đổi mới quốc phòng và giành thêm tên lửa Patriot để đối phó những mối đe dọa không thể bị ngăn chặn trước khi khai hỏa. Chiến lược đó có làm thay đổi cục diện hay không sẽ không chỉ phụ thuộc vào năng lực kỹ thuật của Starlink, mà còn vào các quyết định của Musk, SpaceX và chính quyền Mỹ.