Video AI về đảo Kharg của ông Trump không phải bằng chứng về một cuộc tấn công

Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social một video ngắn có vẻ được tạo bằng trí tuệ nhân tạo, kèm dòng chú thích: “Đảo Kharg đang bị thổi bay thành từng mảnh!!!”. Tuy nhiên, bài đăng này không xác nhận rằng trung tâm dầu mỏ của Iran đã bị tấn công. Vài giờ sau, các nguồn tin vẫn không tìm thấy bằng chứng về một cuộc không kích nhằm vào đảo Kharg; một quan chức Iran thậm chí bác bỏ tuyên bố này là “nực cười”. 123

Bài đăng xuất hiện trong lúc căng thẳng thực sự đang leo thang ở một địa điểm khác. Lực lượng Mỹ đã tấn công hai bệ phóng của Iran trên đảo Larak, một hòn đảo riêng biệt nằm trong eo biển Hormuz. Iran sau đó tiến hành các cuộc tấn công trả đũa, nhưng những thông tin được cung cấp chưa đủ để xác định đầy đủ mục tiêu hoặc mức độ thiệt hại của các đòn đánh này. 3

Video cho thấy gì — và không cho thấy gì?

Đoạn phim mô tả các vụ nổ quanh cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg. Nhiều báo cáo cho rằng đây là video do AI tạo ra hoặc hình dung về một cuộc tấn công, chứ không phải hình ảnh xác thực từ một chiến dịch quân sự. Ông Trump không đưa ra thông tin tác chiến cụ thể; các nguồn tin hiện có cũng không xác nhận lực lượng Mỹ đã đánh vào Kharg. 126

Sự khác biệt này đặc biệt quan trọng vì video được đăng chỉ vài giờ sau khi Mỹ và Iran trao đổi các cuộc tấn công lần đầu tiên kể từ tháng 7. Thời điểm đăng khiến đoạn phim trở thành một phần của cuộc đối đầu rộng lớn hơn, nhưng không thể biến một video mô phỏng hoặc có vẻ do AI tạo thành bằng chứng về một chiến dịch riêng biệt. 13

Thông tin được cung cấp cũng chưa xác nhận chính xác mối liên hệ về thời gian giữa video Kharg và một đoạn video khác có hình ảnh ông Trump chơi golf. Vì vậy, chi tiết này không nên được xem là đã được kiểm chứng.

Đòn đánh được xác nhận nhằm vào đảo Larak

Hành động quân sự thực tế của Mỹ được đưa tin là nhằm vào hai bệ phóng tên lửa hoặc rocket của Iran trên đảo Larak. Các quan chức Mỹ nói những hệ thống này đang được chuẩn bị để sử dụng liên quan đến việc rải mìn trên biển và đe dọa tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz — một trong những tuyến vận chuyển chiến lược quan trọng nhất thế giới. 7

Iran sau đó đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, trong đó có các vụ tấn công được báo cáo nhằm vào cơ sở Mỹ ở Jordan. Tài liệu hiện có xác nhận trình tự leo thang, nhưng chưa đủ cơ sở để đánh giá dứt khoát tổng thiệt hại do các đòn trả đũa gây ra.

Vì sao đảo Kharg vẫn có ý nghĩa chiến lược?

Kharg là trung tâm xuất khẩu dầu chủ lực của Iran. Vì vậy, bất kỳ mối đe dọa đáng tin cậy nào nhằm vào hòn đảo này cũng có ý nghĩa kinh tế lớn, ngay cả khi chưa có cuộc tấn công nào được xác nhận. Hoạt động xuất khẩu tại đây được cho là đã ngừng từ ngày 31/7, nhưng hạ tầng của Kharg vẫn giữ vai trò chiến lược đối với hệ thống năng lượng Iran. 2

Đó là lý do video mang sức nặng lớn hơn một hình ảnh chiến trường thông thường: nó nhắm đến một cơ sở gắn chặt với năng lực xuất khẩu dầu của Iran. Dù vậy, việc không có xác nhận độc lập đồng nghĩa bài đăng không thể tự nó chứng minh đảo Kharg đã hư hại, hoạt động xuất khẩu bị gián đoạn hay thị trường mất thêm nguồn cung.

Giá dầu tăng vì căng thẳng rộng hơn, không phải vì đòn đánh Kharg

Giá dầu tăng gần 2% sau cuộc tấn công được báo cáo của Mỹ nhằm vào Larak và các đòn trả đũa của Iran. Có thời điểm trong ngày thứ Hai, dầu Brent được giao dịch ở mức 89,87 USD/thùng, còn dầu WTI ở mức 84,85 USD/thùng. Các dữ liệu hiện có không cho phép tách riêng mức tăng giá do video Kharg của ông Trump gây ra; phản ứng của thị trường cần được nhìn trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran nói chung.

Trước sự việc, dầu Brent chốt phiên ở mức 89,31 USD/thùng và WTI ở mức 83,40 USD/thùng; cả hai chỉ số đều giảm trong tuần trước. Sự tương phản này cho thấy sẽ là sai lệch nếu quy mọi biến động giá dầu sau đó cho hình ảnh chưa được xác minh về Kharg.

Washington dọa mở rộng trừng phạt thứ cấp

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói Washington dự kiến áp đặt các lệnh trừng phạt thứ cấp mới mỗi tuần. Những biện pháp này nhằm gây sức ép lên các tổ chức và quốc gia tiếp tục duy trì quan hệ kinh doanh với Iran. Tuy nhiên, các thông tin được cung cấp chưa nêu cụ thể quốc gia nào sẽ bị nhắm tới hoặc thời điểm từng hình phạt có hiệu lực. 12

Mối đe dọa trừng phạt tạo thêm một điểm gây sức ép bên cạnh các cuộc tấn công quân sự và rủi ro đối với vận tải năng lượng. Điều đó cũng cho thấy hậu quả kinh tế của cuộc đối đầu không chỉ giới hạn ở một hòn đảo hay một bài đăng trên mạng xã hội.

Hormuz mới là rủi ro năng lượng lớn hơn

Eo biển Hormuz là tuyến huyết mạch đối với hoạt động vận chuyển dầu thô và các sản phẩm lọc dầu trên toàn cầu. Theo dữ liệu Kpler được các nguồn tin dẫn lại, lượng dầu thô và sản phẩm dầu đi qua eo biển này từng đạt trung bình khoảng 18 triệu thùng/ngày trước chiến tranh, nhưng giảm còn 4,8 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và khoảng 2 triệu thùng/ngày trong tháng 8, giữa lúc xảy ra các cuộc tấn công của Iran và lệnh phong tỏa của Mỹ.

Sự gián đoạn này lý giải vì sao Larak và Kharg có tầm quan trọng khác nhau nhưng liên quan chặt chẽ. Larak gắn với mối đe dọa quân sự được báo cáo đối với hoạt động vận tải biển, còn Kharg đại diện cho hạ tầng xuất khẩu dầu của Iran. Tuy nhiên, mối liên hệ đó không biến video AI thành bằng chứng rằng Kharg thực sự đã bị tấn công.

Lập trường được Iran tuyên bố

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian mô tả lập trường của Tehran là phòng thủ, không phải bành trướng. Trong những phát biểu riêng, ông quy tình trạng kinh tế trong nước chịu sức ép của lệnh phong tỏa cảng Iran và các biện pháp trừng phạt nhằm vào hoạt động xuất khẩu dầu của nước này.

Bức tranh tổng thể vì thế phức tạp hơn nhiều so với dòng chú thích của ông Trump: một cuộc tấn công thực sự đã xảy ra ở Larak, Iran đáp trả, sức ép trừng phạt được dự báo sẽ tăng lên và hoạt động vận tải qua Hormuz đã suy giảm nghiêm trọng. Nhưng bản thân video Kharg đầy kịch tính không chứng minh hòn đảo đã bị phá hủy — hay thậm chí đã bị tấn công.