Điều gì đã xảy ra trong thảm họa sập sông băng ở Himalaya?

Thảm họa bắt đầu như thế nào?

Ngày 26/8, một khối lớn gồm băng sông băng, đá và bùn sụp xuống ở vùng núi cao gần biên giới Nepal – Tây Tạng. Khối vật chất này dường như rơi xuống một con sông trên địa hình Himalaya, đẩy nước và đất đá tạo thành dòng lũ quét cực mạnh.

Dòng nước đầy bùn đá lao xuống các thung lũng, tràn qua biên giới vào Nepal. Ở phía Trung Quốc, các vụ sạt lở bùn tấn công huyện Gyirong và khu vực cửa khẩu Gyirong. Các phân tích ban đầu dựa trên ảnh vệ tinh ủng hộ giả thuyết một phần sông băng đã sập xuống sườn núi, nhưng yếu tố kích hoạt chính xác vẫn chưa được xác định. 1216

Số người chết và mất tích

Thương vong thay đổi nhanh chóng khi lực lượng cứu hộ tiếp cận thêm các khu vực bị cô lập. Đến ngày 28–29/8, các bản tin cho biết Nepal có ít nhất 579 người thiệt mạng và 1.924 người mất tích, trong khi phía Tây Tạng ghi nhận ít nhất 7 người chết và 558 người mất tích tại huyện Gyirong. 98

Các con số trước đó thấp hơn đáng kể, vì vậy cần xem đây là số liệu sơ bộ trong thời điểm ứng phó thảm họa, không phải thống kê cuối cùng.

Nhiều người nước ngoài nằm trong danh sách mất tích

Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV cho biết 260 trong số 558 người mất tích tại Gyirong là công dân nước ngoài. Tuy nhiên, các nguồn tin đáng tin cậy hiện chưa đưa ra danh sách đầy đủ theo từng quốc tịch, nên chưa thể xác nhận cụ thể 260 người này đến từ những nước nào. 526

Tại Nepal, giới chức cho biết những du khách mất tích đến từ hơn 30 quốc gia. Những quốc tịch được công khai gồm Ấn Độ, Mỹ, Australia, Anh, Canada, Malaysia, Hà Lan và Nam Phi. Trong số này có nhiều người hành hương Hindu Ấn Độ đang trên đường tới núi Kailash. 526

Các đội cứu hộ Trung Quốc cũng cho biết đã xác định được vị trí của 100 du khách Ấn Độ mất tích, phần lớn là người hành hương. 65

Vì sao dòng lũ trở nên thảm khốc?

Đây không giống một trận lũ mùa mưa thông thường. Vụ sập băng đá xảy ra trong một thung lũng Himalaya hẹp, có thể đã làm nước và đất đá bị dồn ép rồi giải phóng đột ngột. Kết quả là một dòng lũ quét tốc độ cao, chứa nhiều bùn, đá và mảnh vỡ, đủ sức phá hủy các khu dân cư và cơ sở hạ tầng trên đường đi. 316

Các nhà khoa học cho rằng tình trạng Trái đất ấm lên trong dài hạn làm gia tăng rủi ro tại những vùng núi cao: băng tan, tầng đất đóng băng vĩnh cửu rã ra và đá núi trở nên kém ổn định hơn. Tuy nhiên, họ chưa quy kết riêng thảm họa lần này hoàn toàn cho biến đổi khí hậu. 316

Thiệt hại về cơ sở hạ tầng

Lũ và sạt lở đã cuốn trôi hoặc phá hủy làng mạc, cầu, đường sá và các công trình tại khu vực biên giới. Tại Nepal, các báo cáo cho biết hơn 35 cây cầu bị phá hủy và khoảng 40 km đường bị hư hại. Bộ trưởng Tài chính Nepal ước tính nước này cần khoảng 4–5 tỷ USD để tái thiết. 75

Một đội cứu hộ Trung Quốc khi tiếp cận khu vực cửa khẩu Gyirong bị tàn phá đã mô tả nơi đây gần như chỉ còn lại đống đổ nát. 15

Nguy cơ lũ tiếp diễn

Sau khi khối băng đá sụp xuống, các hồ nước tạm thời bị chặn bởi đất đá hình thành ở thượng nguồn. Nếu những hồ này tràn bờ hoặc vỡ đập tự nhiên, các đợt lũ mới có thể tiếp tục đe dọa các cộng đồng sống dọc sông.

Trung Quốc từng tạm dừng một số hoạt động cứu hộ để đánh giá tình trạng hồ chắn tự nhiên ở thượng nguồn. Sau khi nhận định nguy cơ trước mắt đã ở mức có thể kiểm soát, lực lượng cứu hộ nối lại và tăng cường hoạt động. Hai nước tiếp tục cảnh báo, theo dõi nguy cơ sông băng sụp đổ và sạt lở núi. 215

Trung Quốc và Nepal ứng phó ra sao?

Các đội cứu hộ Trung Quốc và Nepal triển khai trực thăng, tìm kiếm trên mặt đất, sơ tán người dân, chuyển hàng cứu trợ khẩn cấp và phối hợp qua biên giới. Trung Quốc cho biết sẽ hỗ trợ Nepal tiền mặt khẩn cấp, vật tư nhân đạo và chuyên gia cứu hộ. 41538

Nepal đề nghị hỗ trợ chuyên môn từ bên ngoài cho các hoạt động cứu hộ trong đường hầm, nhận dạng ADN và khôi phục các tuyến giao thông. Tuy vậy, chính phủ Nepal cho biết vào thời điểm đó họ chưa cần thêm các đội tìm kiếm – cứu nạn nước ngoài. 38

Ấn Độ và các nước khác hỗ trợ công dân

Ấn Độ phối hợp với các cơ quan liên quan để tìm kiếm và hỗ trợ những người hành hương cùng các công dân mất liên lạc. Các chính phủ có công dân nằm trong danh sách mất tích cũng tiến hành liên lạc lãnh sự và xác minh danh tính. Một số quốc gia khác đề nghị hỗ trợ cứu trợ cho Nepal. 65

Chưa có thông tin đáng tin cậy về vai trò của UAE

Các thông tin hiện có chưa đủ để xác nhận một khoản đóng góp tài chính, cứu trợ, kỹ thuật hoặc ngoại giao cụ thể của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trong thảm họa này. Đồng thời, chưa có số liệu được kiểm chứng về số công dân UAE bị ảnh hưởng.