NATO đánh giá thế nào về nguy cơ Nga tấn công một nước thành viên?

Kết luận ngắn: chưa có dấu hiệu tấn công quân sự cận kề

Đánh giá công khai của NATO hiện nay là Nga đang đẩy mạnh chiến dịch tác chiến “vùng xám” trên khắp châu Âu, nhưng liên minh chưa nhận thấy mối đe dọa tấn công trực tiếp sắp xảy ra nhằm vào một nước thành viên. Điều này không đồng nghĩa rủi ro bằng không hay NATO đã loại trừ mọi kịch bản leo thang. 22

Điểm đáng chú ý là các đánh giá tình báo của Mỹ được truyền thông đưa tin không dự báo một cuộc xâm lược quy mô lớn kiểu Ukraine trong tương lai gần. Thay vào đó, chúng xem xét khả năng Nga tiến hành một hành động giới hạn để kiểm tra liệu NATO có thực sự cùng bảo vệ một đồng minh nhỏ ở sườn phía đông hay không. Đây là các kịch bản dự phòng, không phải bằng chứng cho thấy một cuộc tấn công đã được ra lệnh. 12

Vì sao châu Âu lo ngại hơn?

“Tác chiến vùng xám” là cách gọi các hoạt động nằm dưới ngưỡng chiến tranh công khai, kết hợp hành động vật lý với biện pháp mạng, điện tử, thông tin hoặc gây sức ép kinh tế. Các cơ quan châu Âu đã quy trách nhiệm hoặc liên hệ với các cơ quan tình báo Nga và những nhóm trung gian trong nhiều vụ việc, gồm:

• phóng hỏa và các hành vi phá hoại khác;
• do thám, bạo lực và âm mưu tấn công cơ sở hạ tầng;
• tấn công mạng và can thiệp điện tử;
• gây nhiễu hoặc giả mạo tín hiệu định vị GPS;
• xâm phạm không phận bằng máy bay không người lái hoặc máy bay chiến đấu. 1217

Tài liệu của Liên minh châu Âu cũng cảnh báo về các mối đe dọa “vùng xám” từ Nga và Belarus, trong đó có vi phạm không phận, gây nhiễu và giả mạo hệ thống định vị vệ tinh. 17

Theo các ước tính được báo chí dẫn lại, số vụ việc bị cho là do Nga hậu thuẫn đã tăng lên khoảng 15 vụ mỗi tháng kể từ tháng 4, so với mức cao nhất khoảng 10 vụ trong nhiều tháng kể từ năm 2024. Tuy nhiên, đây là ước tính của giới chức và cơ quan tình báo, không phải một thống kê sự cố công khai có thể kiểm toán độc lập của NATO. 5

Một bản đồ do Ủy ban Helsinki thuộc Quốc hội Mỹ thực hiện đã ghi nhận gần 150 chiến dịch tác chiến hỗn hợp trên lãnh thổ NATO kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine. Con số này bao gồm các vụ bị quy trách nhiệm cho Nga hoặc bị nghi ngờ có liên quan đến Nga, chứ không đồng nghĩa mọi trường hợp đều đã được xác nhận bằng phán quyết tư pháp.

Những vụ việc đang làm dấy lên báo động

Các nhà chức trách châu Âu đặc biệt quan tâm đến những vụ phá hoại hoặc âm mưu nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu, tuyến vận chuyển viện trợ quân sự cho Ukraine và các địa điểm nhạy cảm.

Tại Đức, nhiều máy bay không người lái, trong đó có thiết bị chứa chất nổ, được phát hiện tại hoặc gần một sân bay ở Leipzig, gần một máy bay vận chuyển hàng hóa của Ukraine. Vụ việc khiến Berlin coi các hoạt động bị cáo buộc là chiến dịch đe dọa nghiêm trọng hơn. 46

Ba Lan cho biết nước này đã phá vỡ các âm mưu phóng hỏa và bạo lực có liên hệ với Nga. Các quan chức cũng cảnh báo những tuyến đường sắt và cơ sở hậu cần phục vụ vận chuyển viện trợ cho Ukraine có thể trở thành mục tiêu. Estonia báo cáo sự gia tăng của phá hoại, chiến tranh điện tử và hoạt động gián điệp mà Tallinn quy trách nhiệm cho Moscow. 5620

Các vụ việc như vậy cần được trình bày kèm điều kiện quy trách nhiệm: nhiều cáo buộc đến từ chính phủ hoặc cơ quan tình báo châu Âu, trong khi nguồn gốc và người chỉ đạo một số vụ vẫn chưa được xác lập công khai một cách độc lập. 1220

Cảnh báo từ Ba Lan và các nước Baltic

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nói nước này đang bước vào những “tháng then chốt”, đồng thời cho rằng không thể loại trừ khả năng Nga tiến hành một hành động khiêu khích nhằm vào bất kỳ thành viên NATO nào. Trước đó, ông từng nói Nga có thể đủ khả năng tấn công một nước NATO trong vòng vài tháng. 19

Tổng thống Lithuania Gitanas Nausėda cho biết các đánh giá tình báo cho thấy Nga có thể nhắm tới cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Lithuania, các nước Baltic hoặc Ba Lan. Những mục tiêu được đề cập gồm hệ thống năng lượng, giao thông và các cơ sở kết nối Lithuania với lưới điện châu Âu. 18

Những cảnh báo này phản ánh mức độ dễ tổn thương đặc biệt của khu vực sườn đông NATO, nhưng không phải là tuyên bố rằng một cuộc tấn công toàn diện đang imminent hay đã được xác nhận là sắp diễn ra.

Mỹ và châu Âu đã phản ứng ra sao?

Theo các thông tin được đưa tin, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã cảnh báo Moscow không tấn công các thành viên NATO, đặc biệt là Estonia, Latvia và Lithuania. Chuyến đi bí mật của ông tới Moscow cũng làm gia tăng câu hỏi về các đánh giá tình báo liên quan đến khả năng Nga tìm cách thử phản ứng của liên minh. Tuy vậy, các nguồn tin châu Âu nhấn mạnh rằng chưa có dấu hiệu về sự thay đổi trong thế trận quân sự thông thường của Nga cho thấy một cuộc tấn công cận kề. 22

Thủ tướng Đức Friedrich Merz gọi các hoạt động của Nga là mối đe dọa “vùng xám” nghiêm trọng và ủng hộ phản ứng cứng rắn hơn của châu Âu. Các chính phủ châu Âu đã sử dụng nhiều công cụ, gồm:

• triệu tập đại sứ và gửi công hàm phản đối;
• công khai quy trách nhiệm cho các vụ việc;
• áp đặt các gói trừng phạt phối hợp;
• tăng cường bảo vệ cơ sở hạ tầng, tuyến viện trợ và năng lực chống tấn công mạng. 691011

Pháp và Anh cũng ủng hộ các biện pháp nhằm vào những cá nhân, tổ chức bị cáo buộc liên quan đến hoạt động tấn công mạng, phá hoại và do thám do cơ quan tình báo Nga chỉ đạo. 91011

Các kịch bản có thể là “phép thử Điều 5”

Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương quy định một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một thành viên được xem là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh. Tuy nhiên, cách thức mỗi đồng minh hỗ trợ về chính trị, quân sự hoặc các phương diện khác vẫn phụ thuộc vào quyết định của từng nước.

Các đánh giá tình báo Mỹ được công bố trên truyền thông xem xét nhiều cấp độ leo thang:

1. một cuộc tấn công mạng hoặc chiến dịch phá hoại lớn;
2. các nhóm vũ trang không đeo phù hiệu tiến vào và tạm thời chiếm một khu vực nhỏ;
3. một cuộc đột kích quân sự quy mô hạn chế nhằm vào một thành viên dễ bị tổn thương ở sườn phía đông. 12

Mục tiêu giả định không nhất thiết là chiếm lãnh thổ lâu dài. Nga có thể muốn tạo ra một tình huống đủ mơ hồ để trì hoãn phản ứng, sau đó kiểm tra liệu các đồng minh có thống nhất hành động vì một nước nhỏ hay không. Các báo cáo nói về khả năng này trong những năm tới, với một số đánh giá đặt khung thời gian từ mùa thu năm nay đến năm 2029; đó vẫn là phân tích tình huống, không phải dự báo chắc chắn.

Moscow bác bỏ các cáo buộc

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nhiều lần bác bỏ cáo buộc Nga đứng sau các vụ tấn công mạng và chiến tranh hỗn hợp, gọi chúng là vô căn cứ. Ông nói Moscow “không chấp nhận” những cáo buộc này và cho rằng chúng thường xuyên được đưa ra mà không có bằng chứng xác đáng. Nga cũng phủ nhận liên quan đến các cáo buộc phá hoại rộng hơn tại châu Âu. 101112

Do đó, bức tranh hiện nay có hai lớp thông tin cần tách biệt: một mặt là sự gia tăng các vụ việc và cảnh báo chính thức của châu Âu; mặt khác là mức độ chắc chắn trong việc xác định người chỉ đạo từng vụ. Không phải mọi cáo buộc đều đã được chứng minh công khai ở cùng một mức độ. 220

Chiến dịch này có làm châu Âu giảm hỗ trợ Ukraine?

Những bằng chứng hiện có chưa cho thấy chiến dịch bị cáo buộc đã đạt mục tiêu làm tan rã sự ủng hộ của châu Âu dành cho Kyiv. Ba Lan và các nước Baltic—những thành viên nằm gần Nga và Belarus—vẫn thuộc nhóm ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất. Họ sử dụng các vụ phá hoại, xâm nhập không phận và gián điệp để kêu gọi tăng cường răn đe, khả năng chống chịu và bảo vệ các tuyến vận chuyển viện trợ. 56

Các hoạt động này chắc chắn làm tăng chi phí an ninh, gây áp lực chính trị và buộc châu Âu phải xử lý những hành động nằm giữa hòa bình và chiến tranh. Nhưng cho đến nay, chưa có đủ bằng chứng cho thấy chúng đã làm suy yếu đáng kể sự ủng hộ của các thành viên NATO ở sườn phía đông đối với Ukraine. 356