Vì sao Sony khai tử đĩa game PlayStation từ năm 2028 và khiến game thủ phản ứng?

Sony cho biết việc ngừng sản xuất đĩa game PlayStation mới từ tháng 1/2028 là phản ứng trước xu hướng người dùng và toàn ngành giải trí chuyển từ phương tiện vật lý sang nội dung số. Các game mới vẫn được bán trên PlayStation Store và tại các nhà bán lẻ, nhưng ở định dạng kỹ thuật số. 27

Đây là một quyết định kinh doanh dễ hiểu: Reuters dẫn số liệu của Sony cho biết lượt tải kỹ thuật số chiếm khoảng 80% doanh số phần mềm game trọn gói của hãng trong tài khóa 2025. 1 Tuy nhiên, phản ứng dữ dội từ game thủ cho thấy chiếc đĩa không chỉ là một món bao bì.

Chính sách năm 2028 thay đổi điều gì?

Từ tháng 1/2028, Sony sẽ dừng sản xuất đĩa vật lý cho các game mới phát hành trên máy chơi game PlayStation. Người mua vẫn có thể tiếp cận game qua PlayStation Store hoặc mua tại cửa hàng, nhưng phiên bản bán lẻ sẽ không còn nhất thiết đi kèm đĩa. 27

Sony không nói đây là yêu cầu bắt buộc về mặt kỹ thuật. Lý do chính thức được đưa ra là thói quen mua sắm của người tiêu dùng và xu hướng chung của ngành đang rời xa đĩa vật lý. 27

Những đĩa PlayStation nào không bị ảnh hưởng?

Chính sách mới chỉ áp dụng cho game mới phát hành từ tháng 1/2028. Những game đã ra mắt hoặc đã được lên lịch phát hành dưới dạng đĩa trước thời điểm này vẫn nằm trong kế hoạch phát hành vật lý hiện có. 27

Điều đó có nghĩa Sony không biến các đĩa đang lưu hành thành giấy phép kỹ thuật số, cũng không thông báo thu hồi hay vô hiệu hóa các bản đĩa hiện có. Vì vậy, những game đủ điều kiện phát hành trước năm 2028 vẫn có thể được mua bán lại, cho mượn hoặc lưu giữ như trước.

Dù vậy, một chiếc đĩa không đồng nghĩa game sẽ luôn hoạt động độc lập trong mọi trường hợp. Bản vá, máy chủ trực tuyến và yêu cầu riêng của từng game có thể ảnh hưởng đến khả năng chơi về lâu dài.

Vì sao khẩu hiệu “NO DISC NO BUY” lan rộng?

“NO DISC NO BUY” — tạm hiểu là “không có đĩa thì không mua” — bắt nguồn từ tranh luận về quyền kiểm soát, chứ không đơn thuần là hoài niệm với hộp game.

Một chiếc đĩa là vật phẩm hữu hình có thể giữ lại, cho người khác mượn, bán lại hoặc đưa vào bộ sưu tập. Ngược lại, game kỹ thuật số gắn với tài khoản PlayStation và các quy định của cửa hàng trực tuyến, nên gần như không thể chuyển nhượng theo cách tương tự.

Nhiều người cũng lo ngại chuyện gì sẽ xảy ra nếu game bị gỡ khỏi cửa hàng, tài khoản gặp sự cố, chính sách của nền tảng thay đổi hoặc một dịch vụ trực tuyến bị đóng. Việc một số game từng biến mất khỏi các cửa hàng kỹ thuật số là lý do khiến người chơi nghi ngờ mô hình phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng cung cấp liên tục của nền tảng. 3

Các vấn đề này càng đáng chú ý với người có kết nối Internet chậm, không ổn định hoặc đắt đỏ. Một bản phát hành chỉ tải xuống có thể yêu cầu tải lượng dữ liệu rất lớn trước khi chơi; ngay cả hộp đựng mã tải game cũng vẫn có thể đòi hỏi tài khoản và kết nối mạng.

Sở hữu game không chỉ là câu chuyện “đĩa hay tải xuống”

Đĩa vật lý cũng không tự động trao cho người mua toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với game. Một chuyên gia pháp lý được dẫn lời trong các bài viết về phản ứng tại Gamescom cho rằng việc sở hữu bản vật lý không có nghĩa người chơi sở hữu tài sản trí tuệ nền tảng của game. 5

Tuy nhiên, đĩa vẫn đem lại mức độ kiểm soát thực tế mà giấy phép kỹ thuật số thường không có. Nó có thể được lưu trữ trong kho cá nhân, lưu thông trên thị trường đồ đã qua sử dụng và đôi khi cho phép chạy một phiên bản game mà không cần thực hiện giao dịch mới trên cửa hàng.

Sony cũng nhắc người dùng PlayStation rằng game mua trên PlayStation Store thực chất được cấp phép sử dụng, chứ không phải một sản phẩm có thể chuyển nhượng như tài sản vật lý. 4 Chính điểm khác biệt này khiến quyết định năm 2028 trở thành cuộc tranh luận rộng hơn về quyền lựa chọn của người tiêu dùng.

Nhiều game thủ không phản đối sự tiện lợi của tải kỹ thuật số. Điều họ muốn là vẫn có thêm lựa chọn vật lý đối với những game họ dự định giữ lại, trao đổi hoặc bảo tồn.

“Code-in-box” sẽ hoạt động như thế nào?

Sau năm 2028, một phiên bản bán lẻ vẫn có thể giữ nguyên hộp, bìa minh họa và vị trí trên kệ hàng, nhưng bên trong không có đĩa. Thay vào đó là mã đổi quà để người mua nhập vào tài khoản PlayStation, sau đó tải game về máy.

Mô hình này đã xuất hiện với phiên bản đóng hộp của Grand Theft Auto VI. Các nhà bán lẻ mô tả sản phẩm là hộp chứa mã tải xuống kỹ thuật số thay vì đĩa; mã sẽ mất hiệu lực sau khi được đổi. 217

Cách làm này giúp game vẫn hiện diện tại cửa hàng và cho người mua một sản phẩm hữu hình để cầm trên tay. Nhưng nó không giữ lại những lợi ích mà người chuộng đĩa quan tâm nhất: mã thường chỉ dùng một lần, gắn với tài khoản sau khi đổi và không phải là một bản sao vật lý có thể chuyển nhượng. 17

Vì sao các nhà phát hành vẫn có thể ủng hộ chuyển đổi?

Phân phối kỹ thuật số giúp nhà phát hành giảm chi phí sản xuất, vận chuyển và lưu kho đĩa. Họ cũng không phải đối mặt với lượng hàng vật lý tồn đọng chưa bán, đồng thời có thể quản lý giá, bản vá, nội dung tải thêm và thời điểm phát hành thông qua cửa hàng trực tuyến.

Tỷ trọng doanh số là một động lực lớn khác. Khi khoảng 80% doanh số phần mềm game trọn gói của Sony đã đến từ kỹ thuật số, các nhà phát hành có thể xem đĩa là một kênh đang thu hẹp thay vì phần bắt buộc trong mọi đợt ra mắt. 1

Một số báo cáo cho rằng Take-Two đã bảo vệ phiên bản GTA VI dạng hộp kèm mã tải, trong khi Capcom và Sega cho biết tác động dự kiến đối với hoạt động kinh doanh của họ là hạn chế do doanh số vốn đã nghiêng mạnh về kỹ thuật số. Tuy nhiên, những phản ứng cụ thể này dựa trên các nguồn có độ độc lập và độ tin cậy không đồng đều, nên cần được xem là thông tin được đưa tin, không phải lập trường thống nhất của toàn ngành.

Điều gì đã được xác nhận, điều gì vẫn chưa chắc chắn?

Thông tin chắc chắn là từ tháng 1/2028, game PlayStation mới sẽ được bán dưới dạng kỹ thuật số; các game đã phát hành hoặc đã được lên lịch phát hành đĩa trước thời điểm đó không bị ảnh hưởng. 27

Trong khi đó, những tuyên bố rằng Sony khiến nhiều nhà phát hành, đối tác hoặc văn phòng PlayStation ở các khu vực bất ngờ hoàn toàn, hay rằng quyết định này đã gây thiệt hại có thể đo đếm cho quan hệ với các hãng thứ ba tại Gamescom, hiện đến từ các nguồn yếu hơn và chưa được xác nhận độc lập đầy đủ. Vì vậy, các tuyên bố này nên được xem là cáo buộc hoặc thông tin chưa kiểm chứng.

Mâu thuẫn cốt lõi thì khá rõ ràng: Sony nhìn thấy một ngành game đang ưu tiên sự tiện lợi của kỹ thuật số và chi phí phân phối thấp hơn. Những người phản đối lại nhìn thấy sự biến mất của đĩa như sự mất mát về quyền bán lại, cho mượn, lưu trữ và giảm phụ thuộc vào một cửa hàng trực tuyến.

Mốc tháng 1/2028 biến một xu hướng kéo dài nhiều năm thành lựa chọn cụ thể đối với người chơi PlayStation: chấp nhận thư viện kỹ thuật số gắn với nền tảng, hoặc tranh thủ mua những bản phát hành có đĩa trước khi kỷ nguyên đó khép lại.